badiiyadabiyot tarjimasi damadaniy kontekstning o'rni

PPTX 33 sahifa 12,0 MB Bepul yuklash

33 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 12,0 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 33

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 33

ma’ruza 2. badiiy adabiyot tarjimasida madaniy kontekstning o’rni ma’ruza 2. badiiy adabiyot tarjimasida madaniy kontekstning o’rni mavzu rejasi: 1. badiiy adabiyotda madaniy kontekstning o‘rni 2. tarjimada madaniy nuanslarni saqlash strategiyalari 3. badiiy adabiyot tarjimasida madaniy muammolarga oid misollar 4. badiiy adabiyot nima? “madaniyat” so‘zi birinchi marta ingliz olimi edvard b.taylorning 1871 yilda nashr etilgan “primitive culture” kitobida foydalanilgan. tayloming fikriga ko‘ra, madaniyat bilirn, ishonch, qonun, an’analar va jamiyatning turli a’zolari tomonidan qabul qilingan turli odatlami o‘z ichiga oladi. lingvist gari vizerspun bu aloqalarga o‘z fikrini bildirib yozadi: “agar biz madaniyatga lingvistika nuqtai nazaridan qaraydigan bo‘lsak, madaniyatning bir tomonlama tushunchasiga ega bo‘lamiz. agar tilga madaniyat nuqtai nazaridan qaraydigan bo‘lsak, tilning bir tomonlama tushunchasiga ega bo‘lamiz”. madaniyatdan madaniyatga o‘tgan sari e’tiqod, hissiyot ham o‘zgaradi. oq rangi ba’zi madaniyatlarda soflikni, qora esa yovuzlikni bildirishi mumkin. bu shuni anglatadiki, madaniyat shaharlar, tashkilotlar, maktablar kabi aniq narsalami o‘z ichiga olib qolmay, g‘oyalar, urf-odatlar, oila namunalari …

2 / 33

n shaxsiy; biz guruh bo‘iib faoliyat yuritganmiz uchun - kollektiv; jamiyat o‘zini aks ettirgani uchun - ifodaviy. til - ijtimoiy bo‘lib, usiz ijtimoiy faoliyat yo‘q. tarjima jarayonida xorijiy madaniyat bilan yuzlashamiz. shu sababdan ham, tarjimada muvaffaqiyatimiz xorijiy madaniyatni qanchalik tushunishimizga bog‘liq, zero tarjima madaniyatlararo hodisadir. har bir aloqa yoki asl xabarning amaliy qimmati mavjud. tarjimon xabarning dalillar bayonoti, taklif, buyruq yoki hazil ekanini bilishi lozim. misol uchun “men bilmayman” (“i don’t know”) (hold) faqatgina bayonot kabi tarjima qilinmaydi,balki ikkilanish (“ko‘ramiz”) degan ma’nosini ham berishi mumkin. “what gives” - amerika shevasida “ishlar qalay” degan savol mazmunini beradi. bu tarjima xabami lingvistik va madaniy to‘siqlar orqali o‘tkazish jarayonidir. biz “madaniy” terminini umumiy va shaxsiy tildan ajratishimiz kerak. “o‘lmoq”, “yashamoq”, “yulduz”, “stol”, “oyna” kabi tushunchalar umumiy bo'lib, ularni tarjima qilishda muammo yo‘q. ammo “steppe”, “dacha”, “challar” kabi tushunchalar ma’lum madaniyatga oid va tarjimada muammolami vujudga keltiradi. biz tilning maqsadi va manbai o‘rtasidagi o‘xshashlikka …

3 / 33

ri to‘g ‘ri tavsiflanishiga ko‘ra adabiy tarjima qilinadi. shu sababdan “treasury” - moliya vazirligi; “home office” - ichki ishlar vazirligi; adolat qo‘riqchisi yoki himoya vazirligi, milliy havfsizlik vazirligi, va h.o tarjima qilishda eng katta muammo madaniyatlar o‘rtasidagi farqlarni ajratishdir. muayyan madaniyatga mansub aholi biror narsaga o‘z dunyoqarashidan kelib chiqib qaraydi. bir-biriga ekvivalentdek ko‘rinadigan so‘zlar aslida ekvivalent bo‘lmasliklari mumkin. masalan, “cho‘chqa” so‘zi o‘zbek tilida ma’lum darajada salbiy bo‘yoqqa ega. ammo “pig” amerikada bu so'z neytral ma’noda qo‘llanadi. agar kimdir afrika madaniyatiga oid ijtimoiy fan haqidagi kitobni tarjima qilayotgan bo‘isa, bunda ko‘p hollarda unga ekvivalent topish qiyin bo’ladi. hujjatlarni qadimgi eskimos tiliga qorni hech qachon ko‘rmagan, sahroda yashovchi arab tilidan tarjima qilish qiyin. amerikada “qo‘y” so‘zini - o‘ylamasdan ish qiladigan, kamgap, bosiq insonlarga nisbatan qo’llashadi. o‘zbekistonda “paxta” so‘zi ko‘p qo’llanadi, ammo bu so‘z buyuk britaniyada paxta o‘stirilmagani bois qo’llanilmaydi. so‘zlar munosabat va tuyg‘ularni ifodalaydi. masalan: “ona” so‘zi ko‘pgina insonlar uchun ijobiy ma’noga …

4 / 33

batda bo'lishadi. ba’zi joylarda insonlar bunday atalishni yoqtirishmaydi. “tulki” so‘zi ingliz tilida yolg‘onchi, ayyor ma’nosini beradi. ba’zi tiliarda bu so‘z hech qanday his chaqirmaydi, hatto ijobiy ma’noda bo‘lishi mumkin. asliyat tilidagi to‘liq neytrallikka ega bo‘lgan so‘zlar adabiy tarjima natijasida tarjima qilinayotgan tilda kuchli his-tuyg‘uni ifodalashi mumkin. so‘zlar ko‘pincha salbiydan ijobiy tomonga yo‘nalib boradi. masalan: “skinny” - “qotma” - salbiy, “thin” - “ozg‘in” - neytral, “slender” - “nozik” - ijobiy. ma’nosiga ko‘ra ular sinonimlar. lekin ular turlicha qo’llanadi. “fat” — “semiz” — salbiy, “overweight”- “ortiqcha vaznli” (semiz) - neytral, “plump” - “to‘laroq” - ijobiy. tarjimon asliyat tilidagi so‘zlarning turli ma’nolaridan va tarjima qilinayotgan tildagi muqobillaridan xabardor bo‘lishi lozim. sinonimdek ko‘ringan sifatlami aslida o‘zaro almashtirib bo'lmasligi mumkin. masalan: “beautiful” - chiroyli, “handsome”—kelishgan. “lovely” – go’zal, “pretty” — suluv so‘zlari bir ma’noda kelsa ham, turlicha qo‘llanadi. kelishgan - erkaklarga, otlarga, mebel qismlariga nisbatan, go’zal -ayol kishiga, gullarga nisbatan, chiroyli - neytral so‘z bo‘lib, …

5 / 33

iy universitetning auditoriyasida boshqacha, kichkina bola bilan gaplashganda esa yana boshqacha so‘z yuritadi. ko‘pgina tillarda “baby talk” - “bola tili” deb atalgan nutq turi mavjud. ingliz tilida, biz agar “baby wants milk” - “bola sut ichishni xohlayapti” yoki “daddy loves you” - “adang seni sevadi” kabi gaplami eshitsak, darhol kichik bolaga qaratilganini anglaymiz. kichik bolalar bilan og‘zaki aloqa maxsus grammatik tuzilishiami o‘z ichiga olishi yoki tovush o‘zgarishlarini qomlanilishi yoki “bolabop” gaplar aytilishi mumkin. masalan: o‘zbek tilida “voy o’lay”, “qurib ketgur”, “baloga uchragur”, “juvarmarg bo’l” kabi birikmalar ayollar nutqida uchraydi. erkaklar ularni ishlatmaydi. yuqorida ko‘rib o‘tilganidek, tarjimon noto‘g‘ri moslashishga yoki tushunmovchiliklardan qochish maqsadida leksik ekvivalentlarni tanlashdagi chegaralardan xabardor bo’lishi lozim. masalan, yaponiya muomala madanivatida xushfe’llik alomatlari e’tiborlidir. yaponlar kim bilan gaplashishiga va kim haqida gapirishiga qarab leksik birlik tanlaydilar. hindlar esa o‘z lug‘atlarida bir ma’noni bildiradigan, lekin oddiy-“humble”, hurmat - “honorific” va neytral— “neutral” ma’nolarda turlicha qo’llaniladigan so‘zlarni bergan. bunday ma’no …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 33 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"badiiyadabiyot tarjimasi damadaniy kontekstning o'rni" haqida

ma’ruza 2. badiiy adabiyot tarjimasida madaniy kontekstning o’rni ma’ruza 2. badiiy adabiyot tarjimasida madaniy kontekstning o’rni mavzu rejasi: 1. badiiy adabiyotda madaniy kontekstning o‘rni 2. tarjimada madaniy nuanslarni saqlash strategiyalari 3. badiiy adabiyot tarjimasida madaniy muammolarga oid misollar 4. badiiy adabiyot nima? “madaniyat” so‘zi birinchi marta ingliz olimi edvard b.taylorning 1871 yilda nashr etilgan “primitive culture” kitobida foydalanilgan. tayloming fikriga ko‘ra, madaniyat bilirn, ishonch, qonun, an’analar va jamiyatning turli a’zolari tomonidan qabul qilingan turli odatlami o‘z ichiga oladi. lingvist gari vizerspun bu aloqalarga o‘z fikrini bildirib yozadi: “agar biz madaniyatga lingvistika nuqtai nazaridan qaraydigan bo‘lsak, madaniyatning bir tomonlama tush...

Bu fayl PPTX formatida 33 sahifadan iborat (12,0 MB). "badiiyadabiyot tarjimasi damadaniy kontekstning o'rni"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: badiiyadabiyot tarjimasi damada… PPTX 33 sahifa Bepul yuklash Telegram