ekologik omillar va ekologik tizimlar

PPT 34 pages 26.5 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.5 MB

File type PPT

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

презентация powerpoint reja: yashash muhiti deb tabiatning bir — biriga taʼsir qiluvchi tirik mavjudotlar bilan qoplangan qismiga aytiladi. yashash sharoiti hayot uchun kerakli omillar yigʼindisidan iborat boʼlib, bularsiz organizmlar yashay olmaydi. sun’iy muhit - inson tomonidan yaratilgan bo’lib, bunda insonning mehnat mahsuli yotadi. tabiiy va sun’iy muhitlar bir- biri bilan chambarchas bog’liq. ularning bog’liqligini ekologik muhit tushunchasi ifodalaydi. tabiy muhit tuproq-havo muhiti suv muhiti tuproq muhiti tirik organizm muhiti ekologik omil – muhitning har qanday elementi (yoki sharoiti) bo’lib, tirik organizmlarning hech bo’lmaganda bir rivojlanish fazasiga bevosita yoki bilvosita ta‘sir ko’rsatish qobiliyatiga ega. ekologik omilga nisbatan tirik organizmlar moslashishga harakat qiladi. ekologik omillarning quyidagi guruhlari ajratiladi: 1. аbiotik omillаr. 2. biotik omillar 3.antropogen omillar abiotik omillar, muhitning abiotik omillari (yun. a — inkor qo‘shimchasi va bios — hayot) — muhitning tirik organizmlarga ta’sir etuvchi noorganik omillari. a) iqlim omillari- yorugʼlik, harorat, namlik; b) edafik omillar-tuproqning mexanik va kimyoviy tarkibi, uning …

2 / 34

roratda yashay olmaydi. termofil qiskichbaqasimonlar qaynoq buloklarda yashaydi, lekin harorat 30° dan pastga tushganida halok boʻladi. kriofillar (yun. kryos — sovuq, muz) — turgʻun past haroratda yashovchi organizmlar. kriofillarga janubiy va shimoliy qutb dengizlarida (ignaterililar, baliqlar, mollyuskalar), sovuq suvli daryo va soylarda (gulmoyi baliq, ayrim planariyalar va boshqalar), shuningdek, shimoliy kengliklar va baland togʻlarda hayot kechiradigan hayvonlar kiradi. arktika dengizlarida yashovchi ayrim baliqlar qonida suyuqlikning muzlash nuqtasini pasaytiruvchi moddalar (biologik antifrizlar) boʻladi. kriofillarga erigan qor suvlari, muz va qor ustida yashaydigan organizmlar (bir hujayrali suvoʻtlar, krioplankton, ayrim chuvalchanglar, hasharotlar) ham kiradi. kriofil oʻsimliklar kriofitlar deb ataladi. poykiloterm gomoyoterm poykiloterm hayvonlar (yun. poikilos — har xil, oʻzgaruvchan va therme — issiq) — sovuq qonli, tana harorati tashqi muhit harorati taʼsirida oʻzgarib turadigan hayvonlar. poykiloterm hayvonlarga barcha umurtqasizlar, baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar kiradi. poykiloterm hayvonlar tanasi harorati tashqi muhitga nisbatan 1—2° yuqori yoki tashqi muhitga teng. gomoyoterm hayvonlar (gomo... …

3 / 34

o’sishi va rivojlanishi birinchi navbatda ekologik minimum yoki ekologik maksimum qiymatlariga yaqinlashuviga muhit omillariga bog’liq organizmlarning ekologik chidamliligi (valentligi) va tolerantligi bo’yicha organizmlarning tasnifi. № organizmlar belgilari bo’yicha tasnifi 1. evriterm yashayotgan muhitda haroratning ma‘lum darajada o’zgarishiga moslashgan orga-nizmlar. 2. stenoterm muhit haroratining keskin o’zgarishiga chidamsiz organizmlar. 3. evrigal atrof-muhitning sho’rligini yoki kimyoviy tarkibini xiyla o’zgartirib yuboradigan organizm. 4. stenogal yashash muhitining noqulayligi (sho’rligi, iqlimi va boshq.) va kuchli o’zgarishiga chidamsiz organizm. 5. evrigigrobiont atrof muhitning namligini o’zgartirib yuboradigan organizm. 6. stenogigrobiont iqlimdagi yog’in me‘yori kamligi, bosim miqdorining keskin o’zgarishiga chidamsiz organizmlar. 7. evriionlilik har xil kislotali muhitda yashashga moslashgan organizmlar. 8. stenoionlilik organizmlarning uncha kuchli b`lmagan kislotali muhitda yashashga moslashuvi. 9. evrioksibiont-lilik katta miqdordagi kislorodning boshqa joyga o’tishi (masalan, suvda). 10. stenooksibiont-lilik katta miqdordagi kislorodning boshqa joyga o`ta olmasligi. 11. evritrof juda ko’p b`lmagan oziqa ob‘ektlaridan oziqlanadi. 12. stenotrof uncha katta b`lmagan oziqa ob‘ektlaridan oziqlanadi. 13. evrifat yorug’lik rejimi …

4 / 34

ar oziq moddalar aylanishlari va energiya oqimlari orqali bir-biri bilan bogʻlangan. energiya fotosintez orqali tizimga kiradi va oʻsimlik toʻqimalariga kiritiladi. hayvonlar va oʻsimliklar bir-biri bilan oziqlanib, materiya va energiyaning tizim boʻylab harakatlanishida muhim rol oʻynaydi. ekosistema ikkita tarkibiy qism – muhit sharoitlari (biotop) va yer yuzida moddalarning davriy aylanishi hamda energiya oqimini ta’minlovchi uchta funksional guruhga birlashadigan tirik organizmlar (biotsenoz)dan tashkil topgan. ekosistemalar esa o‘z o‘lchamlari va murakkabligi jihatidan xilma-xildir. «ekosistema» deyilganda o‘lchami jihatdan xilma-xil, moddalar va energiya almashinuvi orqali o‘zaro bog‘liq tirik organizmlar va anorganik tabiat omillarining yig‘indisi tushuniladi. ekosistemalar hudud jihatdan turlicha bo‘lishi mumkin: kichik ekosistemalar – mikroekosistemalar (mikrobli suv tomchisi, mikroorganizmlar va umurtqasiz hayvonlarga ega chiriyotgan to‘nka, ko‘lmak suv, akvarium va boshq.); o‘rtacha o‘lchamga ega ekosistemalar – mezoekosistemalar (olmali bog‘, dala, archazor o‘rmon, hovuz, ko‘l, daryo va boshq.); yirik ekosistemalar – makroekosistemalar (okean, dasht, tayga, tropik o‘rmon, tog‘lar, cho‘l va boshq.); global ekosistema (biosfera). ekosistemalar tabiiy va …

5 / 34

ning bitta tuzilish darajasidagi biosistemalar hisoblanadi. bu sistemalar o‘zaro bog‘liq tirik va anorganik tarkibiy qismlardan tashkil topganligi hamda moddalar va energiya oqimi kabi bir qancha umumiy jihatlarga ega. «biogeotsenoz» yer yuzining ma’lum hududidagi tirik organizmlar va atrof-muhitning tabiiy majmuasi hisoblanadi. biogeotsenoz muayyan tushuncha bo‘lib, ularga tarkibidagi son jihatdan ko‘p uchraydigan turga qarab nom beriladi. masalan: «archazor o‘rmon», «yong‘oqzor o‘rmon» va boshq. har qanday o‘lchamdagi majmualardan iborat ekosistemadan farqli ravishda biogeotsenozlar aniq hudud bilan chegaralangan. ana shunday ayrim farqlar mavjudligiga qaramay «biotsenoz» va «jamoa», «biogeotsenoz» va «ekosistema» tushunchalari bitta tabiiy hodisa – hayotning turdan yuqori tuzilish darajasidagi biologik sistemalar hisoblanadi. biotop (yunoncha «bios» – hayot va «topos» – joy yoki yashash joyi), nafaqat jamoaning egallagan joyi, balki jamoa hayotini belgilovchi muhit omillarining o‘zaro bir-biri bilan bog‘liq kompleksidir. tirik organizmlar o‘z hayotiy faoliyatlari davomida muhitning abiotik shart-sharoitlari (ekotop)ga o‘z ta’sirini o‘tkazib, uni biotopga aylantiradi. ekosistemaning abiotik muhiti (ekotop)ni notirik tarkibiy qismlar – …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologik omillar va ekologik tizimlar"

презентация powerpoint reja: yashash muhiti deb tabiatning bir — biriga taʼsir qiluvchi tirik mavjudotlar bilan qoplangan qismiga aytiladi. yashash sharoiti hayot uchun kerakli omillar yigʼindisidan iborat boʼlib, bularsiz organizmlar yashay olmaydi. sun’iy muhit - inson tomonidan yaratilgan bo’lib, bunda insonning mehnat mahsuli yotadi. tabiiy va sun’iy muhitlar bir- biri bilan chambarchas bog’liq. ularning bog’liqligini ekologik muhit tushunchasi ifodalaydi. tabiy muhit tuproq-havo muhiti suv muhiti tuproq muhiti tirik organizm muhiti ekologik omil – muhitning har qanday elementi (yoki sharoiti) bo’lib, tirik organizmlarning hech bo’lmaganda bir rivojlanish fazasiga bevosita yoki bilvosita ta‘sir ko’rsatish qobiliyatiga ega. ekologik omilga nisbatan tirik organizmlar moslashishga harakat...

This file contains 34 pages in PPT format (26.5 MB). To download "ekologik omillar va ekologik tizimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologik omillar va ekologik ti… PPT 34 pages Free download Telegram