ko`pyoqlilarning yoyilmalari

PDF 9 pages 995.8 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 995.8 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1 m14: ko`pyoqlilarning yoyilmalari. o’quv mashg’ulotining maqsadi: ko`pyoqlilarning yoyilmalarini bajarish usullari. ko`pyoqliklarni to`g`ri chiziq bilan kesishishini talabalarga o`rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar 1. qanday ko‘pyoqliklarning yoyilmalari uchburchaklar usuli bilan yasaladi? 2. normal kesim usuli bilan qanday sirtlarning yoyilmalari yasaladi? vizual materiallar 1-savol.ko‘pyoqliklar yoyilmalari ko‘pyoqliklar to‘la yoyilmasini yasash uchun uning yon yoqlari va asoslarining yoyilmalari yasaladi. bunday yoqlar (uchburchak yoki ko‘pburchak) ni yoyilmada yasash ularga teng bo‘lgan yoqlarni yasash demakdir. bunday yoqlarni yoyilmada yasash uchun tomonlari ya’ni qirralarining xaqiqiy uzunliklari bo‘lishi kerak. agar ularning xaqiqiy uzunliklari chizmada bo‘lmasa, ularni turli usullar orqali yasash mumkin. 1-masala. asosi h tekislikda yotgan uchburchakli to‘g‘ri prizmaning yoyilmasini yasash talab qilinsin (14.1,a,b-rasm). 14.1-rasm yechish. prizmaning yon qirralari frontal proyeksiyada, asosidagi qirralari esa gorizontal proyeksiyada xaqiqiy uzunlikda tasvirlangan. prizmaning yoyilmasini yasash uchun dastlab uning biror masalan, aa1 qirrasi bo‘ylab xayolan kesish kerak. so‘ngra uchta to‘g‘ri to‘rtburchaklar (yon yoqlar) yonma-yon qo‘yib …

2 / 9

alariga perpendikulyar qilib ixtiyoriy n(nv) tekislik o‘tkaziladi. normal kesim 123 uchburchakning proyeksiyalari (1′2′3′, 1″2″3″) ni hosil qilinadi. so‘ngra normal kesimning haqiqiy kattaligi δ102030 aylantirish usulida yasaladi 2 14.2-rasm . yoyilmani yasash uchun ixtiyoriy (bo‘sh) joyda a0 – yordamchi chiziqni ingichka qilib o‘tkaziladi. bu chiziqqa normal kesim tomonlarning haqiqiy uzunliklari biror (masalan, 30) nuqtadan boshlab o‘lchab qo‘yiladi (14.2,b-rasm). hosil bo‘lgan 30, 10, 20 va 30 nuqtalardan a0 chiziqqa perpendikulyar vaziyatda chiziq o‘tkaziladi. bu chiziqlarga qirralarning haqiqiy uzunliklari o‘lchab qo‘yiladi. yoyilmada c″3″=c030 va 3″c″=30c0 qirraning o‘lchab qo‘yilishi ko‘rsatilgan. hosil bo‘lgan qirralarning uchlari o‘zaro tutashtiriladi. prizma yon sirti va asosining haqiqiy kattaligi yoyilmasi qo‘shilib to‘la yoyilma hosil bo‘ladi. 2-masala. berilgan yon qirralari umumiy vaziyatda bo‘lgan uch yoqli prizmaning yoyilmasini yasash talab etilsin (14.3,a-rasm). yechish. mazkur masala yuqorida keltirilgan masala asosida yechiladi. dastlab prizma qirralari va normal kesimining haqiqiy uzunliklarni yasash kerak bo‘ladi. buni esa proyeksiyalar tekisliklarini (prizma qirralariga parallel vaziyatda) almashtirish bilan amalga …

3 / 9

esma o‘lchab qo‘yiladi. chunki piramida sb qirrasi bo‘yicha kesilgan deb faraz qilinadi. so‘ngra markazi b0 nuqtada, radiusi b0a0=b′a′ bo‘lgan va markazi s0 nuqtada, radiusi s0a0=s″a0″ bo‘lgan ikkita yoy chiziladi. bu yoylarning kesishuvidan a0 nuqta hosil bo‘ladi. s0b0a0 nuqtalar o‘zaro tutashtirilib δabc ning yoyilmadagi o‘rni hosil qilinadi. qolgan yon yoqlarning yoyilmalari ham shu tarzda yasaladi. hosil bo‘lgan yon sirtning yoyilmasiga piramida asosining yoyilmadagi o‘rni qo‘shilsa, piramida to‘la sirtining yoyilmasi hosil bo‘ladi. 3 a) b) 14.3-rasm a) b) 14.4-rasm 2-savol. ko‘pyoqlikning to‘g‘ri chiziq bilan kesishishi to‘g‘ri chiziq kavariq ko‘pyoqlikning yoqlari bilan ikki nuqtada kesishadi. bu nuqtalarning biri kirish ikkinchisi chiqish nuqtalari deb yuritiladi. to‘g‘ri chiziq bilan ko‘pyoqlik sirtining kesishish nuqtalarini yasashda quyidagi usullardan foydalaniladi:  to‘g‘ri chiziq orqali xususiy vaziyatdagi tekislik o‘tkazish usuli;  to‘g‘ri chiziq orqali umumiy vaziyatdagi tekislik o‘tkazish usuli. quyida to‘g‘ri chiziq bilan ko‘pyoqlikning kesishish nuqtalarini yasashga oid bir necha misollarni ko‘rib chiqamiz. 1-usul: to‘g‘ri chiziq bilan ko‘pyoqlik sirtining …

4 / 9

ilan ℓ to‘g‘ri chizig‘ining uchrashish nuqtalari e1 va e2 belgilanadi. 12∩ℓ=e1 va 23∩ℓ=e2. bunda avvalo 1ʹ2ʹ3∩ℓʹ=eʹ1 va eʹ2 lar aniqlanib, so‘ngra proyeksion bog‘lanish chizig‘i orqali e"1 va e"2 lar holati aniqlanadi. 14.5-rasm. 14.6-rasm agar ko‘pyoqlikning yon yoqlari proyeksiyalovchi tekisliklar bo‘lsa, to‘g‘ri chiziq bilan bunday sirtning kesishish nuqtalarini yasash juda soddalashadi. 6.20–rasmda to‘rt yoqlik to‘g‘ri prizma sirti bilan ℓ(ℓʹ,ℓʹʹ) to‘g‘ri chiziqning o‘zaro kesishish e1(eʹ1,eʹʹ1), e2(eʹ2,eʹʹ2) nuqtalarini yasash tasvirlangan. bunda prizmaning yon yoqlari proyeksiyalovchi tekisliklardan iborat bo‘lgani uchun ℓ orqali m(mn) gorizontal proyeksiyalovchi tekislik o‘tkaziladi, kesishuv nuqtalari proyeksiyalari eʹ1 va eʹ2 belgilanadi. so‘ngra ularning eʹʹ1 va eʹʹ2 proyeksiyalari yasaladi. 2-usul: to‘g‘ri chiziq bilan ko‘pyoqlik sirtining o‘zaro kesishish nuqtalarini, umumiy vaziyatdagi yordamchi tekislik vositasida yasash. bunda umumiy vaziyatdagi tekislik o‘tkazish uchun markaziy yoki qiyshiq burchakli parallel proyeksiyalash usullarining biridan foydalaniladi. bunda to‘g‘ri chiziqni ko‘pyoqlik sirtiga kirish va chiqish nuqtalarini yasash algoritmi quyidagicha:  berilgan to‘g‘ri chiziq orqali sirtning asosini kesuvchi umumiy vaziyatdagi yordamchi …

5 / 9

ʹcʹʹ) to‘g‘ri chiziq o‘tkazib uning ham gorizontal f′1 izi yasaladi;  ℓ'h va f'1 izlar orqali piramidani asosini kesuvchi umumiy vaziyatdagi p tekislikning gorizontal ph izini o‘tkazamiz. ph bilan piramida asosining kesishish nuqtalari 1ʹ va 2ʹ ni belgilanadi.  sʹ nuqtani 1ʹ va 2ʹ nuqtalar bilan birlashtirib, p tekislik bilan piramidaning kesishish chizig‘i  sʹ1ʹ2ʹ ni yasaladi;  sʹ1ʹ2ʹ bilan ℓʹ to‘g‘ri chiziqning o‘zaro uchrashish eʹ1 va yeʹ2 nuqtalarini belgilanadi. bu nuqtalardan foydalanib ularning frontal eʹʹ1 va yeʹʹ2 proyeksiyalari aniqlanadi. hosil bo‘lgan e1 va ye2 nuqtalar ℓ to‘g‘ri chiziq bilan  piramida sirtining kesishishidagi kirish va chiqish nuqtalari bo‘ladi. a) b) 14.7-rasm. yuqorida bayon etilgan usulni yordamchi markaziy proyeksiyalash usuli deb ham ataladi. bu usuldan to‘g‘ri chiziq bilan konus sirtining kesishish nuqtalarini yasashda ham foydalaniladi. prizma yoki silindr sirtlari bilan to‘g‘ri chiziqning kesishuv nuqtalarini yasashda ham umumiy vaziyatdagi tekisliklaridan foydalangan qulay. bunda berilgan to‘g‘ri chiziq bilan ko‘pyoqlik 14.8-расм 6 sirtining …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko`pyoqlilarning yoyilmalari"

1 m14: ko`pyoqlilarning yoyilmalari. o’quv mashg’ulotining maqsadi: ko`pyoqlilarning yoyilmalarini bajarish usullari. ko`pyoqliklarni to`g`ri chiziq bilan kesishishini talabalarga o`rgatish. talabalarning e'tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savollar 1. qanday ko‘pyoqliklarning yoyilmalari uchburchaklar usuli bilan yasaladi? 2. normal kesim usuli bilan qanday sirtlarning yoyilmalari yasaladi? vizual materiallar 1-savol.ko‘pyoqliklar yoyilmalari ko‘pyoqliklar to‘la yoyilmasini yasash uchun uning yon yoqlari va asoslarining yoyilmalari yasaladi. bunday yoqlar (uchburchak yoki ko‘pburchak) ni yoyilmada yasash ularga teng bo‘lgan yoqlarni yasash demakdir. bunday yoqlarni yoyilmada yasash uchun tomonlari ya’ni qirralarining xaqiqiy uzunliklari bo‘lishi kerak. agar u...

This file contains 9 pages in PDF format (995.8 KB). To download "ko`pyoqlilarning yoyilmalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ko`pyoqlilarning yoyilmalari PDF 9 pages Free download Telegram