ko‘pyoqliklar

DOCX 11 pages 3.0 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

7 - amaliy mashg’ulot kopyoqliklar. kopyoqlikning tekislik bilan kesishuvi va kesim yuzasining haqiqiy kattligini topish, yoyilmasini yasash. zarur jixoz va uskunalar: a4 va a3 format qog’oz, chizgich, o’chirgich, xar xil o’lchamdagi va rangdagi (yumshoq, qattiq) qalamlar, sirkul, transportir, lekalo, uchburchakliklar, trafaret. ta’rif. hamma tomonidan tekis ko’pburchaklar bilan chegaralangan geometrik rasm - ko’pyoqlik deyiladi. tekis ko’pburchaklarning o’zaro kesishuvidan hosil bo’lgan kesmalar, ko’pyoqlikning-qirralari va qirralar orasidagi ko’pburchaklarni uning yoqlari deb ataladi. qirralarning o’zaro kesishuv nuqtalari ko’pyoqlikning uchlari deb yuritiladi (7.1, 7.2-rasm). ko’pyoqlikning uchlari va qirralari uning aniqlovchilari xisoblanadi (7.1-rasm). ko’pyoqlikning bir yon yog’ida yotmagan ikki uchini birlashtiruvchi kesma uning diagonali deb ataladi (7.2 rasm). ko’pyoqlik aniqlovchilari uning istalgan yon yog’iga (tekislikka) nisbatan bir tomonda joylashsa, uni qavariq ko’pyoqlik, aksincha qavariq bo’lmagan ko’pyoqlik deb yuritiladi. ko’pyoqliqlarining bir necha turlari mavjud bo’lib, ulardan quyidagilarni ko’rib chiqamiz: piramida - yoqlaridan biri tekis ko’pburchak bo’lib, qolgan yoqlari esa umumiy uchga ega bo’lgan uchburchaklardan tuzilgan ko’pyoqlik piramida …

2 / 11

r bo’lsa, prizma ham mos ravishda og’ma yoki to’g’ri prizma deb atladi. asosi muntazam ko’pburchak bo’lgan prizma, muntazam prizma deb yuritiladi (7.2-rasm). asoslari o’zaro parallel tekisliklarda yotgan ikkita ko’pburchakdan va yon yoqlari esa asos uchlaridan o’tuvchi uchburchaklar va trapetsiyalardan iborat bo’lgan ko’pyoqlik prizmatoid deyiladi (7.3-rasm). muntazam qabiq ko’pyoqliklar o’zaro teng bir xil muntazam ko’pburchaklardan iborat yoqlarga, o’zaro teng ikki yoqli burchaklarga va o’zaro teng qirralarga ega bo’ladi. bu ko’pyoqliklar asosan besh xil bo’lib platon jismlari deb yuritiladi (7.1-jadval). 7.1-rasm 7.2-rasm 14.3-rasm ko’pyoqliklarning muhim xossalaridan birini eyler quyidagicha bayon etgan: eyler teoremasi. har qanday qavariq ko’pyoqlikda yoqlar bilan uchlar sonining yig’indisidan qirralar sonining ayirmasi ikkiga teng bo’ladi (ya’ni yoqu-q=2) (10.1-jadval) 7.1-jadval muntazam ko’pyoqliklar ko’pyoqlik nomi ko’pyoqlik nomi tetraedr (7.4.1-rasm) dodekaedr (7.4.2-rasm) kub – geksaedr (7.4.3-rasm) ikosaedr (7.4.6-rasm) yo + u - q = 2 yo – yoqlar soni u – uchlar soni q – qirralar soni oktaedr (7.4.5-rasm) 7.4-rasm yon yoqlari …

3 / 11

virlanishi. ko’pyoqlik chizmada o’z aniqlovchilarining to’g’ri burchakli proyeksiyalari orqali beriladi. 7.5–rasmda sabc piramidaning tekis chizmasi o’z aniqlovchilari: s(s's") uchi, asosi abc(a'b'c', a"b"c") uchburchakning proyeksiyalari orqali tasvirlangan. sa, sb, … qirralarning proyeksiyalari s,a,b,c uchlarining bir nomli proyeksiyalarini birlashtiruvchi s'a' va s"a", s'b' va s"b" va x.k. kesmalar bo’ladi. 7.5-rasm yoqlarining proyeksiyalari esa qirralarning proyeksiyalari bilan chegaralangan s'a'b' va s"a" b", s'a'c' va s"a"c",… tekis rasmlardan iborat bo’ladi. ko’pyoqlik sirtidagi ixtiyoriy e(e") nuqtaning yetishmagan e' proyeksiyasi yon tekislikka tegishli ixtiyoriy ℓ(ℓ', ℓ") to’g’ri chiziq vositasida yasaladi. ko’pyoqliklarning tekislik bilan kesishishi ko’pyoqlikni tekislik bilan kesilganda kesimda ko’pburchak hosil bo’ladi. hosil bo’lgan ko’pburchakning uchlari, ko’pyoqlik qirralarining kesuvchi tekislik bilan kesishgan nuqtalari bo’ladi. kesimning tomonlari esa ko’pyoqlik yoqlarining kesuvchi tekislik bilan kesishish chiziqlari bo’ladi. ko’pyoqlikning tekislik bilan kesilgan qismini quyidagi uch usul bilan yasash mumkin: · kesim tomonlarini, ya’ni ko’pyoqlik yoqlarining kesuvchi tekislik bilan kesishish chizig’ini, yasash usuli. · kesim uchlarini, ya’ni ko’pyoqlik qirralarining kesuvchi …

4 / 11

m2h, m2v) gorizontal proyeksiyalovchi tekisliklar o’tkazilgan. bu tekisliklarni berilgan p tekislik bilan kesishgan chiziqlari yordamida kesim yuzasining 12(1'2', 1",2"), 13(1',3', 1"3") tomonlari aniqlangan. 7.6-rasm 14.7-rasm aynan shu prizmani, o’zaro kesishuvchi h(h',h") va f(f',f") to’g’ri chiziqlar orqali berilgan tekislik bilan kesishuv chizig’ini yasash 7.7-rasmda ko’rsatilgan. bunda kesishish chiziqlari prizma yoqlari orqali o’tkazilgan m1 va m2 gorizontal proyeksiyalovchi tekisliklar vositasida kesim yuzasining 123(1'2'3', 1"2"3") proyeksiyalari yasalgan. ko’pyoqlik asosining teng bo’aklarga bo’lish ketma-ketligi 7.8-rasmda ko’rsatilgan. 7.2-jadvalda variantlar keltirilgan. a3 formatda bajariladi. d c b a m l e k 7.9-rasm. ko’pyoq piramidaning proyeksiyalarini va v proyeksiyalanuvchi tekislikni yasaymiz. 7.8-rasm. b a 7.10-rasm. ko’pyoqlikning prontal proyeksiyasini pv tekislik bilan kesishuv nuqtalarini o’zaro bog’lovchi yordamchi chiziqlar bilan belgilab hosil bo’lgan nuqtalarni asosiy yo’g’on tutash chiziq bilan tutashtiramiz. 7.11-rasm. v proyeksida hosil bo’lgan nuqtqlarni pv tekislik ox o’qi bilan kesishgan nuqtasini aylantirish markazi qilib bog’lovchi yordamchi chiziqlarni h tekislikdagi yordamchi chiziqlar bilan kesishtirib kesim yuzasining haqiqiy …

5 / 11

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko‘pyoqliklar"

7 - amaliy mashg’ulot kopyoqliklar. kopyoqlikning tekislik bilan kesishuvi va kesim yuzasining haqiqiy kattligini topish, yoyilmasini yasash. zarur jixoz va uskunalar: a4 va a3 format qog’oz, chizgich, o’chirgich, xar xil o’lchamdagi va rangdagi (yumshoq, qattiq) qalamlar, sirkul, transportir, lekalo, uchburchakliklar, trafaret. ta’rif. hamma tomonidan tekis ko’pburchaklar bilan chegaralangan geometrik rasm - ko’pyoqlik deyiladi. tekis ko’pburchaklarning o’zaro kesishuvidan hosil bo’lgan kesmalar, ko’pyoqlikning-qirralari va qirralar orasidagi ko’pburchaklarni uning yoqlari deb ataladi. qirralarning o’zaro kesishuv nuqtalari ko’pyoqlikning uchlari deb yuritiladi (7.1, 7.2-rasm). ko’pyoqlikning uchlari va qirralari uning aniqlovchilari xisoblanadi (7.1-rasm). ko’pyoqlikning bir yon yog’ida ...

This file contains 11 pages in DOCX format (3.0 MB). To download "ko‘pyoqliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: ko‘pyoqliklar DOCX 11 pages Free download Telegram