texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni

PDF 8 pages 556.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 556.8 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

3-mavzu texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni. 3.1. texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni. tayanch so’zlar: sivilizatsiya va taraqqiyot, ilmiy-texnika inqilobi, avtomatika, quyosh energiyasi, organik yoqilg‘i energiyasi, kimyo energiyasi, daryo, dengiz va okeanlardagi suvni energiyasi, shamol energiyasi, yadro energiyasi. insoniyat jamiyatini rivojlanish, uning sivilizatsiya va taraqqiyot yo‘lidagi yutuqlari bevosita mehnat unumdorligining yuksalishi va odamlar hayotidagi moddiy boyliklarni yaxshilanishi bilan uzviy bog‘liq. ilmiy-texnika va ijtimoiy taraqqiyot iste’mol qilinayotgan energiyani o‘sishi va yangilarini, yanada ham foydalilarini o‘zlashtirish bilan kuzatiladi. zamonaviy mashinalar iste’mol qilayotgan energiya qiymati juda ham katta. bu to‘g‘risida quyidagi taqqoslash o‘rinlidir: dunyoni barcha aholisi kuniga 8 soatdan ishlab, bir yilda hozirgi paytda olinayotgan energiyani yuzdan bir ulushini ham ishlab chiqaraolmas ekan. koinotimizda energiya iste’moli jarayoni juda notekis. masalan, norvegiyaning aholi jon boshiga elektr energiyasi iste’moli 1983 yilda 21350 (kvt*soat)ni, burundida esa 11 (kvt*soat)ni tashkil etadi. texnikaning hozirgi zamondagi rivojlanishi energiyani ko‘p miqdorda iste’moli bilan tavsiflanadi va shu sababli ilmiy-texnika inqilobi davri bo‘lib, oldingi rivojlanishlardan …

2 / 8

. energiyaning ko‘p ishlatilishi insoniyatni atrof-muhit to‘g‘risidagi bilimlarini ortib borishi bilan ham bog‘liq. energiyaga ehtiyoj uzluksiz orta borgan. energiya manbalarini va energiyani bir turdan ikkinchi turga aylantirish yangi usullarini izlashga ehtiyoj sezilgan. bugungi kunga kelib quyosh energiyasi, organik yoqilg‘i energiyasi, kimyo energiyasi, daryo, dengiz va okeanlardagi suvni energiyasi, shamol energiyasi va yadro energiyasidan foydalanilmoqda. kelajakda engil elementlar sintezidan hosil bo‘ladigan termoyadro energiyasidan foydalanish muammosi ustidan ishlar olib borilmoqda. bu muammo hal etilsa, energiya zahiralarning tugab borayotganligiga qaramasdan insoniyat energiyaga bo‘lgan kelajakdagi ehtiyoji to‘la qondirilishi mumkin. 3.2. energetikani texnika taraqqiyotiga ta’siri. tayanch so’zlar: energiyasining asosiy xususiyati, quvvat, sun’iy tizimlar, tabiiy tizimlar, turg‘un elektr stansiyalar, energetik tizimlarni loyihalashtirish. texnikani shiddatli taraqqiyoti va uning hozirdagi darajasiga, energiyaning yangi turlaridan, birinchi navbatda elektr energiyasidan foydalanmasdan etib bo‘lmas edi. elektr energiyasi inson hayotida keng qo‘llaniladi. mubolag‘asiz aytish mumkinki, zamonaviy jamiyatning mo’tadil hayoti elektr energiyasiz tassavur etish qiyin. elektr energiyasi sanoatda turli-xil mexanizmlarni harakatga keltirish uchun …

3 / 8

dir bo‘layotgan jarayonlar quvvati bilan taqqoslash o‘rinli. shunday qilib, energetika tushunchasini sun’iy tizim-insoniyat tomonidan yaratilgan tizim sarhadlari bilan chegaralanmasdan, sun’iy tizimlar bilan tabiiy tizimlarni o‘zaro uzviy bog‘liqlikda qarash kerak. insoniyat tomonidan yaratilgan sun’iy tizimlar quvvati va tabiiy geofizik jarayonlar quvvatini quyidagi taqqoslashi keltirilgan. quyosh yil davomida koinotga yirik miqdorda energiya nurlantiradi, ulardan er yuzasiga 5108 km2 ga teng bo‘lgan erga taxminan 7,51017 kvtsoatga teng bo‘lgan energiya etib keladi. bu esa 85600 mlrd. kvt quvvat demakdir. 1983 yilda erda energiyaning barcha turlaridan (80-83) 1012 kvtsoat energiya ishlab chiqarildi va foydalanildi. dunyoda bir yilda 8360 tvtsoat elektr energiyasi ishlab chiqariladi. erning 1 km2 yuzasiga o‘rtacha quvvati 17-104 kvt ga teng bo‘lgan quyosh energiyasi tushadi va birlamchi energiya manbalarining bu energiyadan foydalanish quvvati taxminan 19 kvt ga teng. bu quvvatlar o‘zaro 104 marotaba farq qiladi. quyosh erning issiqlik muvozanatida katta o‘rin tutadi. uning erga to‘g‘ri keladigan nurlanish quvvati, insoniyat oladigan va tabiatda sodir …

4 / 8

yuqori qatlamlarida uchuvchi o‘ta yuqori tezlikka ega samolyotlar atmosferadagi azon qatlamiga yomon ta’sir etadi. turg‘un elektr stansiyalarining kam quvvatlilari ham biosferaga sezilarli ziyon etkazadilar, chunki ularning yil davomidagi ish davomiyligi katta. shunday qilib energetik va boshqa qurilmalarni ishlatish, atmosferaning ifloslanishi va ko‘p miqdorda organik yoqilg‘ini yoqilishi natijasida uning havo tarkibi o‘zgarishi; dunyo ummonining ifloslanishi; gidro elektr stansiyasi qurilishi natijasida quruqliklarni suvga ko‘milishi; o‘rmonlarning kesilishi; issiqlik elektr stansiyalarining butun dunyoning umumiy issiqlik muozanatiga ta’siri katta muammolar keltirib chiqaradi. energetik tizimlarni loyihalashtirayotganda, ularni rivojlantirish va foydalanish davomida atrof muhitga ta’siri barcha jihatlari tomonidan ko‘rib chiqilishi kerak. shuning uchun muhandis-energetikka tabiat va unda bo‘layotgan hodisalar to‘g‘risida bilimlar juda zarur. 3.3. energiya tizimining boshqa tizimlar bilan bog‘liqligi. tayanch so’zlar: bevosita yoqilg‘i ta’minlash tizimi, energetik qurilmalar, texnik tavsiflari, sanoatni va transportni energiyaga ehtiyoji, energiya tizimi, energiya iste’molchi omillar. elektr va issiqlik energiyasi ishlab chiqaradigan energiya tizimi bevosita yoqilg‘i ta’minlash tizimi, ya’ni birlamchi energiya manbalari, bilan …

5 / 8

nergetiklarni keng miqyosida tayyorlash kerakligi to‘g‘risida guvohlik beradi. zamonaviy muhandis nafaqat maxsus texnik doirada yaxshi fikrlashi kerak, balki qabul qilinayotga qarorlarni atrof muhitga ta’sirini ko‘ra bilishi lozim. masalan, gidro elektr stansiyasini qurilishda, katta joydagi erlarni suvga ko‘milishi oqibatida aholini yashash joylaridan ko‘chirishga to‘g‘ri keladi, bu o‘z navbatida odamlarning kundalik hayotini o‘zgartirishga va qishloq xo‘jaligiga zarar etkazishga olib keladi. bundan tashqari bu stansiyaning qurilishi tabiat mikroklimatiga ham ta’sir etadi. 6-rasm. energiya tizimining boshqa tizimlar bilan bog‘liqligi 3.4. dunyo mamlakatlarida elektr energiyani ishlab chiqarish strukturasi. tayanch so’zlar: elektr energiyani ishlab chiqarish, issiqlik elektrostansiyalar, (ies), geslar, aeslar, organik yoqilg‘i, neft, ko‘mir, gaz, ges va qaytalanuvchi energiya manbalari. rivojlangan mamlakatlarda elektr energiya ishlab chiqarish bir xil emas. elektr energiyasini ishlab chiqarilishiga qarab, mamlakatlardagi energetik resurslar organik yoqilg‘ilar (neft mahsulotlari, ko‘mir, gaz va boshqalar), gidroenergetik zaxiralar, atom elektr stansiyalarini harakatga keltiruvchi xom ash’yolar, daryo va dengiz, hamda okeanlar bilan chegaradoshligi va boshqa omillarga bog‘liqdir. dunyo …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni"

3-mavzu texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni. 3.1. texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni. tayanch so’zlar: sivilizatsiya va taraqqiyot, ilmiy-texnika inqilobi, avtomatika, quyosh energiyasi, organik yoqilg‘i energiyasi, kimyo energiyasi, daryo, dengiz va okeanlardagi suvni energiyasi, shamol energiyasi, yadro energiyasi. insoniyat jamiyatini rivojlanish, uning sivilizatsiya va taraqqiyot yo‘lidagi yutuqlari bevosita mehnat unumdorligining yuksalishi va odamlar hayotidagi moddiy boyliklarni yaxshilanishi bilan uzviy bog‘liq. ilmiy-texnika va ijtimoiy taraqqiyot iste’mol qilinayotgan energiyani o‘sishi va yangilarini, yanada ham foydalilarini o‘zlashtirish bilan kuzatiladi. zamonaviy mashinalar iste’mol qilayotgan energiya qiymati juda ham katta. bu to‘g‘risida quyidagi taqqoslash...

This file contains 8 pages in PDF format (556.8 KB). To download "texnika taraqqiyotida energetikaning o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: texnika taraqqiyotida energetik… PDF 8 pages Free download Telegram