transkriptsiya va i-rnk protsessingi

DOCX 9 sahifa 781,6 KB Bepul yuklash

9 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 781,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 9

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 9

8-mavzu: transkriptsiya. i-rnk protsessingi reja: 1. transkripsiya haqida tushuncha 2. i-rnk protsesingi 3. splaysing jarayoni tayanch so’zlar: transkripsiya, inisiatsiya, elongatsiya, terminatsiya, protsessing, slaysing, kepirlash, poliadenirlash dnk-matritsa zanjiri asosida rnkning sintezlanishiga transkripsiya deb ataladi. rnkning nukleotidi dnkdagi bitta zanjirning dezoksiribonukleotid qatoriga komplementar bo‘ladi. juft zanjirli dnk molekulasining bittasida rnkning transkripsiyasi ketadi. mazkur zanjirni kodlovchi deb, ikkinchisini esa kodlamaydigan genlar deb ataladi. transkripsiya birliklarni operon (prokariotlarda) yoki transkripton (eukariotilarda) qismlari bo‘lib, aynan shu bo‘limlarda yana regulyator va strukturali vazifasini bajaruvchi nukleotidlar ham joylashadi. promotor deyilganda transkripsiyaning initsiatsiyasida rnk-polimeraza fermentining dnkga bog‘lanadigan joyi hisoblanadi. jumladan, e.colining 4x8·106 darajali nukleotidlarga ikki ming promotor to‘g‘ri keladi. gen-operator (eukariotlarda faollanadigan bo‘lim) deb ataluvchi qismlarga regulyatorli oqsillar – repressorlar bog‘lanadigan dnkning bo‘lagidir. strukturali genlar o‘z ichiga ma’noli qismlar – ekzonlarni va ma’nosiz bo‘limlar – intronlarni qamraydi. terminator dnkning shunday nukleotid qatoriki, transkripsiyani to‘xtatadigan bo‘lim hisoblanadi. transkripsiyaning boshlanishi uchun rnk-polimeraza dnk molekulasidagi promotorni topib u bilan bog‘langandan so‘ng, …

2 / 9

rta qismida joylashgan. transkripsiya eukariotlarda dnkning enxanserli deb ataluvchi maxsus qismlari orqali boshqarilib turadi. bu jarayonda o‘ziga xos oqsillar sintezlanib, ular transkripsiyani jadallashtiradi. promotorlarning samaradorligi ularning nukleotid qatoriga va dnk bilan bog‘lanuvchi regulyatorli oqsillarga bog‘liq. rnk sintezining terminatsiyasi dnk molekulasidagi uzun at-qatorli nukleotidlar belgilaydi. ularni dnkdagi terminator yoki stop–belgisi deyiladi. prokariotlarda r–omilli oqsillar terminatsiyada rnk molekulasini dnk – matritsasidan ajratadi. transkripsiya omillari quyidagicha: 1. dnk-matritsa (qolip) bo‘lishi kerak. dnk-matritsa uchun dnk o‘zi qisman denaturatsiyaga uchragan, qo‘sh zanjir bo‘lmagan holda bo‘lishi lozim. transkripsiya replikatsiyadan farqli o‘laroq, dnkning fragmentlarida sodir bo‘ladi. 2. substratlar zarur. ular to‘rt xil ribonukleozidtrifosfatlar (atf, gtf, stf, utf) bo‘lib, makroerg bog‘larning uzilish hisobiga transkripsiya amalga oshadi. transkripsiya jarayoni dnkga bog‘liq rnk-polimeraza fermenti ishtirokida sodir bo‘ladi. rnkning sintezlanishi uchun ikki zanjirli dnk yechilib, uning bitta makromolekulasida qisqa masofali transkripsiyani boshlovchi “pufakcha” shakllanadi. prokariotlarda transkripsiya dnkning taxminan 17 juft nukleotidlar masofasidagi qismida sodir bo‘ladi. dnk molekulasi qo‘sh zanjirli bo‘lganligi uchun …

3 / 9

l topgan. mazkur ferment tarkibida ikkita alfa zanjir, bitta beta- va bitta beta-shtrix zanjirlar va sigma – molekulalarni tutadi. hammasi bo‘lib besh xil subbirliklardan tashkil topgan. xoloferment rnk-polimeraza bakteriya operonining promotor qismini topib, transkripsiyadagi initsiatsiyani boshlashda bevosita uning subbirliklari ishtirok etadi. eukariot hujayralarda uch xil yadroviy rnk-polimeraza-i, -ii, -iii turlari tadqiq qilingan. rnk-polimeraza-i yadrochada bo‘lib r-rnkni sintezida, rnk- polimeraza-ii i-rnk hosil bo‘lishida, rnk-polimeraza-iii esa t-rnk va 5s-rrnk biosintezini amalga oshiradi. rnkning sintezi uch bosqichdan (initsiatsiya, elongatsiya va terminatsiya) iborat. rnk transkripsiyasining initsiatsiyasi rnk-polimerazaning sigma subbirligi orqali dnkdagi promotor qismini topib, u bilan bog‘lanadi. dnk molekulasida sintezlanayotgan rnkning nukleotid qatori taxminan sakkiztaga yetganda fermentdagi sigma subbirlik xolofermentdan ajralib, navbatdagi rnk-polimeraza bilan bog‘lanadi. yangi sintezlanayotgan rnk molekulasining oxiri 5'- va 3'- tomonlari bilan yakunlanadi. transkripsiyaning initsiatsiyasida fermentning dnkdagi promotorni topa bilishi katta ahamiyat kasb etadi. chunki promotor rnk sintezi uchun dnkning matritsa bo‘ladigan joyi aniqlanadi. rnk-polimeraza dnkdagi 5'- tatatt - 3'- bo‘lgan …

4 / 9

ng uchinchi nukleotidga to‘g‘ri keladi, kodlanishning “aslidan chekinish” xususiyati bo‘lganligi uchun, mazkur xatolikning biologik ahamiyati jiddiy bo‘lmaydi. rnk molekulasining elongatsiyasi rnk-polimeraza fermentining dnk matritsadagi terminirlovchi nukleotid qatoriga borguncha davom etadi. xuddi shu joyda rnk molekulasining uzayishi to‘xtab, transkript va rnk-polimeraza dnk-matritsadan ajraladi. terminatsiya jarayonida vodorod bog‘lari bilan bog‘langan vaqtinchalik juftlik -dnk-rnk gibridlar bir-birlaridan ajraladilar. dnk molekulasidagi transkripsiyani to‘xtatuvchi zanjirni terminator deyiladi. u yer o‘ziga xos nukleotid qatorini tutib-stop-belgilovchi joy deb nomlangan. prokariot terminatorlarida qo‘sh zanjirli palindrom deb ataluvchi qismlar mavjud. palindromli nukleotid qatorlari ikkita qarama-qarshi tomonli nukleotidlar bir xil joylashadi. 5' – ggtatsts – 3' 3' – tstsatgg – 5' prokariotlardagi transkripsiya (d.neison bo‘yicha) transkripsiya jarayonida dnk molekulasida superspirallanishning hosil bo‘lishi (d.nieson bo‘yicha) shunday qaytariladigan nukleotidlar qatori rnk sintezida “shpilkalarni” yoki dnkda esa o‘zaro kesishgan ikki chiziqdan iborat – xochlarning shakllanishiga sababchi bo‘ladi. bunday shpilkalar terminatorlik vazifasini o‘tab, ular tarkibida g-s juftlari ko‘p uchraydi. dnk molekulasidagi promotordan terminatorgacha bo‘lgan masofani …

5 / 9

oli-a-polimeraza i-rnkning ikkinchi 3'-tomonini poliadenirlaydi. informatsiya rnkning poli a qismi yangi sintezlangan transkriptonlarni stabil holatiga keltirib, translyatsiyada o‘ziga xos vazifani bajaradi. transkripsiya jarayonida bitta emas, bir nechta rnk-polimeraza fermentlari ishtirok etadi. ular dnk molekulasi bo‘ylab ketma-ket harakat qiladilar. mazkur fermentlar orasidagi masofa taxminan 300-500 nukleotid qatoriga teng. shu sababdan transkripsiya konveyr asosida ishlab, bir vaqtda bir nechta xil to‘liq shakllanmagan rnklar (pre-rnk) hosil bo‘ladi. eukariot organizmlarda transkripsiya jarayoni to‘liq shakllanmagan i-rnk, r-rnk va t-rnklarni sintezlaydi. shakllanmagan (pre-i-rnk) rnkning uzunligi shakllangan i-rnkga nisbatan bir necha marta ko‘p bo‘ladi. bunday to‘liq bo‘lmagan rnkning molekula tarkibi besh-o‘ntadan 20 mingga yaqin nukleotid bo‘lib, bunday zanjirlar variabellik xususiyatiga ega bo‘ladi. mazkur molekulalarning tarkibida har xil transkriptlar, jumladan, speyserlar-kodlanishda qatnashmaydigan nukleotid qatorlari bo‘lib, ular strukturali va regulyatorlik vazifalarini o‘taydilar. shakllanmagan rnkning kodlovchi qismlari kodlamaydigan – intronlari bilan bog‘lanib, ular o‘zlariga xos “shpilka”larni tashkil qiladi . to‘liq bo‘lmagan transkriptlarning 5'- tomonida “kep” – (qalpoqcha) va 3' – …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 9 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"transkriptsiya va i-rnk protsessingi" haqida

8-mavzu: transkriptsiya. i-rnk protsessingi reja: 1. transkripsiya haqida tushuncha 2. i-rnk protsesingi 3. splaysing jarayoni tayanch so’zlar: transkripsiya, inisiatsiya, elongatsiya, terminatsiya, protsessing, slaysing, kepirlash, poliadenirlash dnk-matritsa zanjiri asosida rnkning sintezlanishiga transkripsiya deb ataladi. rnkning nukleotidi dnkdagi bitta zanjirning dezoksiribonukleotid qatoriga komplementar bo‘ladi. juft zanjirli dnk molekulasining bittasida rnkning transkripsiyasi ketadi. mazkur zanjirni kodlovchi deb, ikkinchisini esa kodlamaydigan genlar deb ataladi. transkripsiya birliklarni operon (prokariotlarda) yoki transkripton (eukariotilarda) qismlari bo‘lib, aynan shu bo‘limlarda yana regulyator va strukturali vazifasini bajaruvchi nukleotidlar ham joylashadi. promotor deyi...

Bu fayl DOCX formatida 9 sahifadan iborat (781,6 KB). "transkriptsiya va i-rnk protsessingi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: transkriptsiya va i-rnk protses… DOCX 9 sahifa Bepul yuklash Telegram