transkriptsiya, translyatsiya va oqsil sintezi

DOCX 9 pages 28,1 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 28,1 KB

Fayl turi DOCX

Pages 9

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

4-mavzu: transkriptsiya, translyatsiya va oqsil sintezi transkriptsiya jarayoni. transkriptsiya deb dnk molekulasining bitta polinukleotid zanjirida joylashgan bitta operondagi genlar kopiyasining irnk molekulasiga ko'chirib joylashtirish jarayoniga aytiladi. bu jarayon prokariotlarda eukariotlardagiga nisbatan oddiy kechadi. ularda irnk sintezi quyidagi jarayonlar orqali amalga oshiriladi: 1) dnk molekulasi transkriptsiya qilinishi kerak bo'lgan operon (gen) joylashgan qismidagi qo'sh zanjir nukleotidlari orasidagi vodorod bog'i ferment orqali uziladi. bu jarayonni lokal holatdagi denaturatsiya deyiladi. buning natijasida dnkning ushbu qismi o'zaro ajraladi; 2) dnk bitta nukleotid zanjirining shu joyida joylashgan qismi irnk ning sintezlanishi uchun andozalik funktsiyasini bajaradi. rnk-polimeraza fermenti orqali karioplazmadagi erkin holatdagi nukleotidlarni yuqorida aytilgan dnk zanjiri andozasidagi operon(gen) kodiga komplementar holatda o'zaro ulanib, irnk molekulasi sintezlanadi. transkriptsiya uchun zarur bo'lgan nukleotidlar dnk ning ochilib qolgan zanjiri qismiga karioplazmada sintezlangan kimyoviy birikma ribonukleozidtrifosfat holatida etkaziladi. u erda rnk-polimeraza fermenti yordami bilan uning difosfati ajratib tashlanadi va tayyor nukleotid irnk sinteziga ishlatiladi. difosfatning trifosfatdan ajratilishi natijasida ajralib …

2 / 9

ogenga ega nukleotidlar (ekzonlar) va kodogensiz nukleotidlar (intron)lar kodi ketma-ket joylashgan bo'ladi. eukariotlarda strukturaviy va funktsional normal irnk ning sintezlanishini ta'min etadigan jarayonida– splaysing va protsessing sodir bo'ladi. yuqorida bayon etilganlarni e'tiborga olgan holda eukariotlardagi irnk molekulasining sintezi quyidagi jarayonlar natijasida amalga oshishi bilan tanishamiz: dnk ning transkriptsiya qilinadigan qismidagi qo'shaloq polipeptid zanjirlarni o'zaro bog'lab turgan vodorod bog'i olib tashlanadi. buning natijasida dnk polinukleotid zanjirlarining ushbu operon(gen) joylashgan qismi yoyilib qo'shaloq zanjir bir-biridan ajraladi. transkriptsiya uchun dnk molekulasining bitta polinukleotid zanjiri andozalik funktsiyasini bajaradi. bu jarayon rnk-polimeraza fermenti orqali amalga oshiriladi. transkriptsiya jarayoni natijasida avvalo pre-irnksi sintezlanadi. buning uchun kerak bo'lgan qurilish bloki vazifasini hujayradagi metabolizm natijasida sintezlangan ribonukleozidtrifosfatlar(rntp) bajaradi. ular 4 xilda bo'ladilar: str-tsitozinli, gtp-guaninli, utp-uratsilli va atr-adeninlir ntp lar tarzida faoliyat ko'rsatadilar. rntp ribonukleozidlarning atf bilan reaktsiyasi natijasida hosil bo'ladi. ribonukleozid esa azotli asoslardan bittasi bilan ribozaning qo'shilishi mahsuli hisoblanadi. transkriptsiya uchun qurilish xom ashyosi bo'lmish 4 xil …

3 / 9

iya jarayonining kechishini ta'min etuvchi quyidagi vazifalarni bajaradi: a) dnk ning transkriptsiya boshlanishi kerak bo'lgan joyini aniqlaydi; b) dnk ning andoza zanjirini topadi; v) dnkning transkriptsiya bo'ladigan joyidagi qo'shaloq zanjirini bog'lab turgan vodorod bog'ini olib tashlab, ularni bir-biridan ajratib ayrim holdagi zanjirlarga aylantiradi; g) rntp larning oldin fosfatini ajratib tashlab ularni komplementar qoidasiga binoan bir-biri bilan va dnk– andoza polinukleotid zanjiriga ulaydi. boshlanishda gen to'laligicha pre-irnk molekulasiga ko'chirib olinadi. pre-irnk splaysing ta'siridan(intronlarni kesish va ekzonlarni ulash) o'tkaziladi. natijada olingan irnk molekulasi endilikda oqsilni uzluksiz kodlovchi nukleotidlarning ketma-ketlik tartibiga ega bo'ladi. o'z navbatida bu molekula aminokislotalar ketma-ketligini belgilaydi. shuni qayd etish kerakki, ko'p hollarda intronlarning barcha yig'indisi genning kattagina qismini (gen uzunligini80 dan 95 foizgacha) tashkil etadi. transkriptsiya orqali dastavval pre-irnk sintezlanadi. uni dastlabki transkript deb ham yuritiladi. u tayyor irnk molekulasiga nisbatan juda uzun bo'ladi. chunki uning strukturasida genetik axborotga ega bo'lgan nukleotidlar (ekzonlar) tartibidan tashqari ko'p miqdorda unga ega …

4 / 9

nk lar hosil bo'lishi mumkin. splaysingning bu xilini alternativ splaysing deb ataladi. boshqacha qilib aytganda, pre-irnk dagi ekzonlarning odatdagi tartibda va o'zgargan tartibda ulanishi natijasida har xil oqsil sintezlanishi mumkin. odatdagi irnk da faqat genetik axborotga ega bo'lgan nukleotidlar tartibi joylashgan bo'ladi. eukariot organizmlar hujayrasining yadrosida sintezlangan pre-irnk ribonukleoproteidlar tarzida tsitoplazmaga o'tadi. tsitoplazmada splaysing- protsessing jarayonlari natijasida pre-irnk tayyor va aktiv holatdagi irnk ga aylanadi. irnk hujayradagi barcha rnk larning faqat5% ni, trnk esa10% va rrnk 85 foizni tashkil etadi. ulardagi rrnk lar uch xil bo'ladi: rrnk1, rrnk2 va srnk. ular pre-rrnk dan hosil bo'ladilar va ribosomaning katta va kichik subbirliklariga joylashadi. shunday qilib, transkriptsiya va protsessing natijasida sintezlangan irnk, trnk va rrnk lar faol, ya'ni oqsilni sintezlash funktsiyasini bajarishga tayyor holatda bo'ladi. transkriptsiya va protsessing natijasida ribonuklein kislota (irnk, trnk va rrnk) lar biosintez qilinishi organizmlar genetik axboroti realizatsiyasining birinchi muhim bosqich hisoblanadi. translyatsiya jarayoni. polipeptidlarning biosintezi (translyatsiya) irnk, …

5 / 9

prokariotlarda esa bitta gen operator va bir nechta strukturaviy gen kodlangan bo'ladi. har qaysi irnk molekulalari hujayrada bir necha daqiqa faoliyat ko'rsatadi. shu qisqa vaqt ichida u quyidagi ikkita funktsiyani bajarishga ulguradi: a) dnk dagi oqsil strukturasi haqidagi genetik axborotni o'zida kodlab ribosomalarga etkazadi; b) ribosomalarda polipeptid zanjirlarining sintezlanishini ta'min etadi. o'z funktsiyasini bajarib bo'lgan irnkning o'rniga yangilari sintezlanib turadi. polipeptidlarning biosintezi quyidagicha kechadi: 1.1. irnk ning ribosomalar bilan ulanib polisomalar hosil qilishi. hujayra yadrosida sintezlangan irnk yadro po'sti poralari orqali tsitoplazmaga o'tib tsitoplazmaning oqsil sintezlanadigan organoidlari ribosomalarga ulanadi. bir qancha ribosomalar va irnk ulanishi natijasida hosil bo'lgan kompleksni poliribosomalar yoki ixchamroq qilib polisomalar deyiladi. irnk ribosomalarning yirik va kichik subbirliklari orasidan o'tib, o'zida bir qancha ribosomalarni ipga marjon donalarini qator tizganday qilib birlashtiradi. 1.2. aminokislotalarning ribosomalarga keltirilishi. qsillar, polipeptid zanjirlari tarkibiy qismi bo'lmish faol-langan holdagi aminokislotalarni tsitoplazmadan ribosomalarga etkazish funktsiyasini trnk molekulalari bajaradi. transport rnk(trnk) odatda80 ga yaqin nukleotidlardan …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "transkriptsiya, translyatsiya va oqsil sintezi"

4-mavzu: transkriptsiya, translyatsiya va oqsil sintezi transkriptsiya jarayoni. transkriptsiya deb dnk molekulasining bitta polinukleotid zanjirida joylashgan bitta operondagi genlar kopiyasining irnk molekulasiga ko'chirib joylashtirish jarayoniga aytiladi. bu jarayon prokariotlarda eukariotlardagiga nisbatan oddiy kechadi. ularda irnk sintezi quyidagi jarayonlar orqali amalga oshiriladi: 1) dnk molekulasi transkriptsiya qilinishi kerak bo'lgan operon (gen) joylashgan qismidagi qo'sh zanjir nukleotidlari orasidagi vodorod bog'i ferment orqali uziladi. bu jarayonni lokal holatdagi denaturatsiya deyiladi. buning natijasida dnkning ushbu qismi o'zaro ajraladi; 2) dnk bitta nukleotid zanjirining shu joyida joylashgan qismi irnk ning sintezlanishi uchun andozalik funktsiyasini bajaradi. rnk-p...

This file contains 9 pages in DOCX format (28,1 KB). To download "transkriptsiya, translyatsiya va oqsil sintezi", click the Telegram button on the left.

Tags: transkriptsiya, translyatsiya v… DOCX 9 pages Free download Telegram