bioetika va uning vujudga kelishiga olib kelgan holatlar

DOCX 16 pages 61.9 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 61.9 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

1-mavzu. bioetika va uning vujudga kelishiga olib kelgan holatlar. universal etika. bioetikaning xususiyatlari. bioetikaning tarkibi. biotibbiy etikaning prinsiplari va qoidalari. bioetikaning, tibbiy etikaning avvalgi modellardan farqli xususiyatlari. bioetika ijtimoiy institut sifatida ma’lumki, bioetika falsafa va tibbiyotning qo‘shilishi natijasida yuzaga keldi, mohir vrachga hayot va mamot masalalarini hal qilishda katta muvaffaqiyatlarga erishish imkonini beradigan amaliy falsafaga (amaliy etikaga) aylandi. bioetika fan sohasi sifatida sotsiologiya, psixologiya, ijtimoiy psixologiya, mantiq, huquqshunoslik, menejment, pedagogika hamda boshqa tibbiy va notibbiy fanlarning yutuqlarini o‘zida jamladi, amaliy tibbiyotning axloqiy muammolarini, vrach va patsient munosabatlarining axloqiy jihatlarini o‘z ob’ekti deb oldi. mamlakatimizda uzoq vaqt tibbiyot etikasiga asosan tibbiyot xodimi o‘zining kundalik kasbiy faoliyatida amal qiladigan axloqiy mezonlar majmui deb qarab kelindi. ammo hozirda vaziyat o‘zgardi: insonparvarlik (insonga muhabbat, ya’ni mohiyat e’tibori bilan antropotsentrizm) etikasi o‘rnini biologik etika (borliqni hurmat qilish, uning betakrorligi va go‘zalligidan hayratlanish, barcha jonzotlarni qo‘llab-quvvatlash) – bioetika egalladi. ko‘pgina mualliflar hozir mazkur tushunchalarni sinonimlar sifatida …

2 / 16

salbiy ta’siridan himoya qilish. agar tibbiyot etikasi faqat vrachlarga taalluqli bo‘lsa, bioetika qo‘mitalari faylasuflar, ekologlar, huquqshunoslar, jamoatchilik vakillari, shahar ma’murlaridan tuziladi. tibbiyot etikasi vrachning majburiyatlari haqida so‘z yuritsa, bioetika patsientlarning huquqlarini himoya qiladi. tibbiyot etikasi rivojlanishining asosiy bosqichlarini qisqacha ko‘rib chiqamiz, chunki bioetika haqida biz faqat tibbiyotda 1970 yildan keyin sodir bo‘lgan hodisalar nuqtai nazaridan so‘z yuritishga haqlimiz (2). 1-bosqich tibbiyotning shakllanishidan boshlandi (asosiy axloqiy qadriyatlar – masalan, avestoda yaxshilik va yovuzlik tushunchalari, aximsa prinsipi va sh.k.ga tayanildi). bosqich yunon faylasuflari (suqrot, platon, aristotel) asarlarining, ayniqsa, «gippokrat korpusi»ning paydo bo‘lishi bilan yakunlandi. 2-bosqich monoteistik dinlar paydo bo‘lishi bilan boshlandi va ularning iudaizm, buddizm, xristianlik va islomda shakllanishi doirasida rivojlandi. uyg‘onish davrida markaziy osiyoda yashagan va islom diniga e’tiqod qilgan tibbiyotchi-olimlarning asarlari: al-ruhaviyning «tabibning amaliy odobi», ibn-abu useybiyning «tibbiyot amri», ibn sinoning «tib qonunlari» va «firuznoma» asarlari tibbiyot etikasi tarixida sezilarli iz qoldirdi. arab tilida yozilgan mazkur asarlar musulmon dunyosidan tashqarida …

3 / 16

kasb uchun deontologiyaning zarurligini utilitarizm nuqtai nazaridan tasdiqladi. foyda keltirish, burch prinsiplari muhokama qilindi. 5-bosqich 1948 yilda jahon tibbiyot uyushmasining jenevada bo‘lib o‘tgan 2-sessiyasida deklaratsiya (xx asr gippokrat qasamyodi) va tibbiyot etikasi xalqaro kodeksi (1949 yil)ning qabul qilinishidan boshlandi. mazkur bosqichda vrachning ijtimoiy roli juda ortdi, tibbiyot xodimlarini axloqiy tartibga solish esa yangi pog‘onaga ko‘tarildi va xalqaro bitimlar tuzish orqali mustahkamlandi. 1970 yilda v. potter «bioetika» atamasini ilmiy muomalaga kiritildi («perspectivesinbiologyandmedicine»dagi «bioetika, yashash haqidagi fan» maqolasida). tibbiyot etikasining prinsiplari va modellari tibbiyot etikasi – amaliy etikaning eng rivojlangan turlaridan biri mingyilliklar mobaynida vrachlar bilan azob-uqubatlar chekkan, alohida g‘amxo‘rlik va diqqat-e’tiborga, ba’zan – nafaqat davoga, balki hayotini saqlab qolishga ham muhtoj bo‘lgan bemorlar o‘rtasida yuzaga keluvchi murakkab munosabatlarni tartibga solishga ham harakat qilib keldi. tibbiyot etikasining asoschilaridan biri – buyuk gippokrat vrach xulq-atvorining asosiy prinsiplarini «gippokrat qasamyodi»da ta’riflab berdi. vrach-patsient munosabatlari hamisha murakkab xususiyatga ega bo‘lgan, zotan, vrach bilim va hokimiyatga …

4 / 16

ishonchini qozonish» singari prinsiplar bilan belgilanadi, ya’ni vrach faoliyatini tartibga solishga yo‘naltirilgan va «tibbiy deontologiya» deb ataladi. tibbiyot – yuksak darajada professionalizmni talab etuvchi va etika prinsiplarining izchil tizimini nazarda tutuvchi soha. shaxsiy darajada tibbiyot etikasi vrachning kasbiy erkinligini va muruvvatini o‘z ichiga oladi. kasbiy erkinlik – davolash kursini boshqa shaxslarning aralashuvisiz belgilash huquqi. u patsientning o‘z sog‘lig‘i haqida axborot olish huquqi bilan cheklanadi. muruvvat ko‘rsatish – «gippokrat qasamyodi»ning eng mashhur qoidasi – zarur holda boshqalarga yordam ko‘rsatish vrachning kasbiy majburiyati ekanligini nazarda tutadi. tibbiyot etikasi doirasida muruvvat ko‘rsatish va bundan buyon ziyon etishining oldini olish (masalan, og‘riqni qoldirish zaruriyati) o‘rtasida muvozanatga erishish talab etiladi. yaxshilik prinsipi bilan ziyon etishining oldini olish o‘rtasidagi mazkur axloqiy munosabatga ba’zan hayotning muqaddasligi bilan hayot sifatining qarama-qarshiligi deb ham qaraladi. ijtimoiy darajada tibbiyot etikasi tibbiy resurslarni taqsimlash, ulardan foydalanish imkoniyati va ijtimoiy adolat muammolari haqida so‘z yuritiladi. tibbiyotdan foydalanish imkoniyati deganda har bir patsientning …

5 / 16

alang‘och holatda bo‘ladi. bemor yordamga umid qiladi, u shu jumladan noaniqlik va tavakkal bilan bog‘liqo‘ta tobe holatda bo‘ladi. axloq va huquqning vazifasi vrachga ma’lum majburiyatlar yuklash va patsientni ma’lum huquqlar bilan himoya qilish orqali yuqorida zikr etilgan tengsizlikni bartaraf etishdan iborat. hozirda tibbiyot etikasi xalqaro prinsiplari mavjud. ular shu jumladan qiynoqlardan va inson qadr-qimmatini kamsitishning boshqa shakllaridan himoya qilish to‘g‘risidagi deklaratsiyada (bmt assambleyasi 1982 yilda qabul qilgan) bayon etilgan. tibbiyot etikasining mahbuslarni qiynoqlardan va inson qadr-qimmatini kamsituvchi munosabat va jazo turlaridan himoya qilishda vrachlarning roliga taalluqli asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: 1) sog‘liqni saqlash xodimlari mahbuslarning jismoniy va ruhiy sog‘lig‘ini qo‘riqlashlari, mahbus bo‘lmagan shaxslarni qanday davolasalar, mahbuslarni ham shunday sifatli davolash bilan ta’minlashlari shartyu 2) vrachlar, agarda ular qiynoqlarda yoki boshqa munosabat va jazoning shafqatsiz turlarida ishtirok etsalar yoki ishtirokchilik qilsalar, jinoyat sodir etadilar. 3) sog‘liqni saqlash xodimlari yoki vrachlar, agarda ular: o‘z bilim va tajribasidan mahbuslarni ularning sog‘lig‘iga ta’sir ko‘rsatishi …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bioetika va uning vujudga kelishiga olib kelgan holatlar"

1-mavzu. bioetika va uning vujudga kelishiga olib kelgan holatlar. universal etika. bioetikaning xususiyatlari. bioetikaning tarkibi. biotibbiy etikaning prinsiplari va qoidalari. bioetikaning, tibbiy etikaning avvalgi modellardan farqli xususiyatlari. bioetika ijtimoiy institut sifatida ma’lumki, bioetika falsafa va tibbiyotning qo‘shilishi natijasida yuzaga keldi, mohir vrachga hayot va mamot masalalarini hal qilishda katta muvaffaqiyatlarga erishish imkonini beradigan amaliy falsafaga (amaliy etikaga) aylandi. bioetika fan sohasi sifatida sotsiologiya, psixologiya, ijtimoiy psixologiya, mantiq, huquqshunoslik, menejment, pedagogika hamda boshqa tibbiy va notibbiy fanlarning yutuqlarini o‘zida jamladi, amaliy tibbiyotning axloqiy muammolarini, vrach va patsient munosabatlarining axloqiy ...

This file contains 16 pages in DOCX format (61.9 KB). To download "bioetika va uning vujudga kelishiga olib kelgan holatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: bioetika va uning vujudga kelis… DOCX 16 pages Free download Telegram