turkistondagi jadidchilik harakati va ularning faoliyati

PPTX 33 стр. 656,9 КБ Бесплатная загрузка

33 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 656,9 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 33

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 33

слайд 1 turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati reja: jadidchilik harakatining kelib chiqishi va rivojlanishi. 2. jadidlarning islohiy qarashlari. turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati fidoyi jadidlarimiz hayoti biz uchun o’rnak, yoshlarni istiqlol, vatanparvarlik, millatparvarlik, insonparvarlik ruhida tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega, ularning bosib o’tgan kurash yo’lini o’rganish zarur. i. a. karimov chor rossiyasi tomonidan zabt etilgan turkiston mustamlakachilik zulmining yorqin namunasiga aylandi. mahalliy xalq turmush sharoitining yomonlashib borishi, milliy-diniy qadriyatlarning oyoq osti qilinishi, chet el sarmoyasining o'lkaga shiddat bilan kirib kelishi, o'lka boyliklarining bosqinchilar tomonidan shafqatsizlarcha talanishi ilg'or fikrli ziyolilarni befarq qoldirmadi. shu bois milliy vatanparvar ziyolilar tomonidan mustamlaka asoratidan qutilish va taraqqiyot uchun kurashning turli yo'llari izlandi. ushbu harakatlar natijasida vodiyda ham xix asr oxirlariga kelib jadidchilik harakati kelib chiqdi. turkistondagi bu harakat xix asr oxirlaridan 1938 yillargacha ma'rifatparvarlik harakatidan keng ko'lamli ijtimoiy-siyosiy harakat darajasiga ko'tarildi. ushbu vaqt oralig'ida butun turkistonda bo'lgani kabi, vodiydagi ziyolilar qatlami orasida ham turli …

2 / 33

uncha oshishi edi. arxiv hujjatlarining guvohlik berishicha, 1908 yilning boshlarida markaziy osiyoda bo'lgan fransuz mayori lyakosta turkistonda o'z milliy dasturiga ega bo'lgan yosh sartlar partiyasi borligi haqida ma'lumotlar beradi. mayor lyakosta, fransuz mustamlakalar vazirligi tomonidan ushbu hududlarni o'rganish uchun maxsus vazifa bilan yuborilgan edi. bu haqidagi ma'lumotlar fransuz matbuotida e'lon qilingach, turkistondagi podsho amaldorlari ham yosh sartlar masalasidan tashvishga tushib qoladilar. aholi turmush darajasining tushib borishi, shariat me'yorlarining buzilishi, milliy va diniy qadriyatlarning oyoq osti qilinishi, jinoyatlar sonining ortib borishi, mahalliy aholining mavjud tuzumga nisbatan nafratini yanada oshirar edi. shu bois turli ijtimoiy tabaqalar mustamlaka zulmidan xalos bo'lishning har xil yo'llarini izlardilar. mahfiy polisiya xizmatchisi «tureskiy»ning 1913 yil 3 sentabrda bergan ma'lumotlariga ko'ra, shu davrda buxoroda musulmonlarning «ittihod» jamiyati mavjud bo'lib, bu tashkilotning asosiy maqsadi, musulmonlarni g'ayridinlar qo'l ostidan ozod qilish bo'lgan. tashkilot 1913 yilda mulla qamar ismli mudarris tomonidan tashkil etilgan. jamiyatning buxoro atroflarida, samarqand, kattaqo'rg'on, qo'qon va o'sh …

3 / 33

aga kirib kelishi aholi turli tabaqalarining ijtimoiy-siyosiy faolligini oshishi va milliy ozodlik g'oyalarining shakllanishiga o'zining sezilarli ta'sirini ko'rsatdi. masalan, 1911-1912 yillarda turk publisisti rafiqbek al-a'zam tomonidan yozilgan risola o'zbek tiliga o'girilib, jadidlar tomonidan omma orasida tarqatilgan edi. unda musulmon dinining g'arbda paydo bo'lgan sosializm, anarxizm va boshqa ta'limotlarga, umuman, ijtimoiy hayotga munosabati haqida fikr yuritilgan edi. o'lkada milliy matbuot yuzaga kelgunga qadar bog'chasaroyda chiquvchi «tarjumon», qozondan chiqadigan «vaqt», «yulduz» va boshqa gazeta va jurnallar turkiston jadidlari faoliyatida o'zining sezilarli ta'siriga ega edi. ushbu nashrlar orqali taraqqiyparvarlar dunyo xalqlarining milliy uyg'onish g'oyalari bilan tanishib borganlar. masalan, farg'onaning peshqadam taraqqiyparvarlaridan ishoqxon ibrat ham 1883-1885 yillarda qo'qonning tunqator madrasasida ta'lim olib yurgan paytlarida «tarjumon» gazetasi bilan muntazam ravishda tanishib borgan. adabiyotchi olim u. dolimovning bergan ma'lumotlariga ko'ra, ibrat tomonidan tashkil etilgan «ishoqiya» kutubxonasida «tarjumon» gazetasining hatto 1884 yilgi boylamlari ham bo'lgan. xulosa qilib aytganda, o'lkadagi ijtimoiy adolatsizlik, yerlilarni jaholat botqog'ida, qashshoqlikda qoldirishni o'z …

4 / 33

y ravishda noroziligini keltirib chiqarar edi. shuningdek, ilg'or ma'rifatparvar sattorxon abdug'afforov ham o'zining bu sohadagi fikrlarini «turkiston viloyatining gaziti» da quyidagicha ifodalagan edi: «...bizlar, tavorix kitoblaridin ko'ramizkim, har bir xalq o'zlariga yaqin hamsoyalarining har nav' ilmlarini har vaqt o'rganib va ham o'zlariga yaqin mamlakat xalqiga o'rgatib kelganlar...bizlarga uyat va aybdurkim, bizlarning burung'i olimlarimiz ilm bobida baland darajada turub, hatto boshqalarg'a ta'lim berib turgon bo'lsalar, bizlar hama xalqdin ul bobda pastlik maqomida qolsoq». ilm taraqqiyotning negizi ekanligini anglab yetgan ilg'or ziyolilar avvalo qoloqlikdan qutilishning asosiy sharti deb, ma'rifatni tanladilar. shu maqsad yo'lida xix asrning so'nggi choragida dastlabki yangi usul maktablari ochildi. farg'ona o'quv yurtlari inspektorining turkiston o'quv yurtlari bosh inspektoriga 1909 yil 6 dekabrda yo'llagan yangi usul maktabi haqidagi ma'lumotnomasida ko'rsatilishicha, vodiydagi dastlabki yangi usul maktabi qo'qon uyezdida ahmadjon qori tomonidan 1892 yilda ochilgan. turkistondagi jadidchilik harakatining atoqli namoyandalaridan ishoqxon ibrat ham qo'qonda madrasani tamomlagach, 1886 yilda to'raqo'r g'onda maktab ochadi …

5 / 33

da ma'rifatni keng yoyish, millatning siyosiy ongini yuksaltirish borasida ommaviy nashrlar, bosmaxonalar ochdilar, teatr tomoshalarini tashkil etdilar. bu borada munavvar qori abdurashidxon o'g'li, mahmudxo'ja behbudiy, abdulla avloniy, sadriddin ayniy, fayzulla xo'jayev, toshpo'latbek norbo'tabekov, abdurauf fitrat va boshqalarning xizmatlari beqiyos bo'ldi. turkiston o'lkasidagi dastlabki taraqqiyparvar jamiyatlar, tadqiq etilgan manbalar bergan ma'lumotlarga ko'ra, 1905-1907 yilgi birinchi rus inqilobidan so'ng, eron va turkiyadagi ijtimoiy-siyosiy harakatlar ta'sirida vujudga kelgan. osiyo mamlakatlaridagi inqilobiy harakatlar, musulmon dunyosidagi, xususan, turkistondagi ijtimoiy-siyosiy va diniy fikrlarning taraqqiyotida muhim bosqich bo'lib xizmat qildi. 1904-1905 yillardagi rus-yapon urushida rossiyaning mag'lubiyati imperiyadagi barcha ezilgan xalqlar oldida mustabid podsho tuzumi obro'sini keskin tushishiga olib keldi. bu esa siyosiy fikrlar rivojiga turtki berib, milliy ozodlikka erishish orzularini ushalishiga ishonch uy g'otdi. sharqdagi inqiloblar va o'lkaga u yerlardan kirib kelgan turli xil g'oyaviy oqimlar bu yerlardagi muxolif kuchlarning birlashishi, milliy-siyosiy tashkilotlar holiga kelishi va rivojlanishi uchun muhim omil bo'lib xizmat qildi. umumiy diniy va milliy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 33 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkistondagi jadidchilik harakati va ularning faoliyati"

слайд 1 turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati reja: jadidchilik harakatining kelib chiqishi va rivojlanishi. 2. jadidlarning islohiy qarashlari. turkistonda jadidchilik harakati va ularning faoliyati fidoyi jadidlarimiz hayoti biz uchun o’rnak, yoshlarni istiqlol, vatanparvarlik, millatparvarlik, insonparvarlik ruhida tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega, ularning bosib o’tgan kurash yo’lini o’rganish zarur. i. a. karimov chor rossiyasi tomonidan zabt etilgan turkiston mustamlakachilik zulmining yorqin namunasiga aylandi. mahalliy xalq turmush sharoitining yomonlashib borishi, milliy-diniy qadriyatlarning oyoq osti qilinishi, chet el sarmoyasining o'lkaga shiddat bilan kirib kelishi, o'lka boyliklarining bosqinchilar tomonidan shafqatsizlarcha talanishi ilg'or fikrli ziyolil...

Этот файл содержит 33 стр. в формате PPTX (656,9 КБ). Чтобы скачать "turkistondagi jadidchilik harakati va ularning faoliyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkistondagi jadidchilik harak… PPTX 33 стр. Бесплатная загрузка Telegram