jadid milliy matbuoti

PPTX 21 pages 1.2 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

jadid milliy matbuoti jadid milliy matbuoti tuzuvchi: miğ-bu- 23guruh talabasi aslonboyev muhammadjonning mustaqil ishi. jadid ruhida tug‘ilgan o‘zbek nashrlari. milliy matbuotning ilk yillari haqida. o‘zbek matbuoti tarixi jadidchilik harakati va jadid ziyolilari nomi bilan tabiiy ravishda bog‘lanadi. jadidchilik – ancha chuqur, murakkab, ziddiyatli, ayni damda yangiliklarga, ezgu orzu-niyatlarga, amaliy faoliyatlarga to‘la bir ijtimoiy-siyosiy, adabiy-ma’rifiy harakatdir. jadid ziyolilari uchun eski usuldagi maktablarni isloh etish, badiiy adabiyotni yangi o‘zanga solish, teatr sahnasini ibratxonaga aylantirish naqadar muhim bo‘lsa, milliy matubot tashkili va taraqqiysi ham shu darajada ahamiyatli edi. jadidlar zamonida matbuotdagi haq so‘zning kundalik hayotga, odamlarga, jamiyatga ta’siri kuchli bo‘ldi. vaqtli matbuot odamlarning ijtimoiy hayotiga faol aralashmog‘i va dunyodan boxabar bo‘lmog‘i uchun zaruratga aylandi. boshlab gazetalar oyda bir bora bazo‘r chiqdi; asta-asta haftalik va kunlik nashrlar shiddat bilan odamlar orasiga kirib bordi; sahifalaridagi maqola va ma’lumotlar ma’naviy ehtiyoj tusini oldi. darhaqiqat, millat ma’naviyatini isloh etish, odamlarni ma’rifatli qilish, olamga ochiq nazar bilan boqishga …

2 / 21

azetasini o‘qib, uning muxlisi va muhibiga aylanishdi. gazetaning yo‘li, maslagi va maqsadi aniq edi: «tarjimon» – har turli ish, ahvol va ixtilofga «haqqoniyat»va «mumkiniyat» jihatidan boqajakdir. «tarjimon» tavhidi lison, tavhidi afkor va maorifi milliya masalalarida g‘ayrati doimiyda bo‘lajakdir. «tarjimon» – har na so‘ylar va yozar bo‘lsa, bu kunda millatning anglami, idrok va qabul etishi suratda arz va bayon etajakdir». garchand «tarjimon»ning turkistondan o‘quvchilari ko‘p bo‘lsa ham, bosilishining boshlarida turkistonlik yozuvchilar juda kam – onda-sonda ishtirok etdi. biroq xx asrning o‘ninchi yillaridan boshlab mahmudxo‘ja behbudiy (samarqand), oxund mulla mavdud ohimov (toshkand), mirhusayn mirrahimov (qo‘qon), abduqodir shakuriy (samarqand), hoji mu’in (samarqand), qozi ziyouddin mahmud ibn domla va mudarris fayzrahmat (buxoro) kabilar qatnashadi. turkistonlik jadidlar «tarjimon»dan bir necha yil tinimsiz saboq oldi. so‘ngra, 1906 yil 27 iyunda ismoil obidov muharrirligida birinchi o‘zbek gazetasi – «taraqqiy» nashrdan chiqdi. turkistondagi bu yangilikni ham birinchi bo‘lib «tarjimon» tabrikladi. «turkistonning bunday taraqqiyparvar bir gazetaga ko‘pdan beri ehtiyoji …

3 / 21

amarqand», «sadoi turkiston», «sadoi farg‘ona», «tirik so‘z» kabi gazetalar yonida mahmudxo‘ja behbudiyning «oyina» jurnali paydo bo‘ldi. 1913-1915 yillarda 68 soni bosildi.behbudiy «sadoi turkiston» va «sadoi farg‘ona» gazetalarini «turonning egizak farzandlari» deb atar ekan, gazetxonlarga shu nashrlarni o‘qish va ularga obuna bo‘lishni tavsiya etadi: «millatg‘a iona va olib o‘qumoqlarini ojizona tavsiya etarmiz, chunki matbuot chirog‘ va niholdek bo‘lub, anga yog‘ va suv berib tarbiyat qilmagunch.shunga ko‘ra 1917 yilgi fevral o‘zgarishi, turkiston muxtoriyati, oktabr inqilobi kabi voqea-hodisalar munosabati bilan «najot», «turon», «kengash», «ulug‘ turkiston», «yurt», «hurriyat» kabi nashrlar maydonga keldi. «sadoi farg‘ona» gazetasining birinchi soni. marg‘ilonning nozik ipak shoyisiga bosilgan noyob nusxadan ko‘chirma / foto: o‘za «kecha va kunduz» romanida botiniy shuur miryoqub obraziga ko‘chdi. cho‘lpon keyinchalik aynan shu nisbatan so‘z erkinligi muhitida aytgan jadidona kayfiyatli, o‘tli xitoblari uchun tafakkur qurbonlari qatlgohida jonini berdi. ayrim moddiy narsalar mamlakatlar chegaralarini o‘zgartirishi mumkin, biroq ma’naviyat, inson tafakkuri masalasida bunday chegaralar aralashgan, uyg‘unlashgan, ikkilangan, shakllanish …

4 / 21

azetasi „taraqqiy“ ning ilk soni 1906-yil 14-iyun sanasi bilan „najot: maslakda sabot; toʻgʻrilikni ijobat“ shiori bilan dunyo yuzini koʻrgan. „turkiston 12-avgust[1]“ maqolasida muharrir turkistoning shonli tarixidan gap boshlagan. xix asrning insoniyat boshiga koʻplab tashvishlar keltirgani, ojiz millatlarning imperialistik zulm ostida qolgani yozilgan.1917-yilning mart oyidan „shoʻroi islom“ nashri afkori boʻlgan „najot“ gazeta chiqa boshlagan. shiori „musavvat, hurriyat, adolat“ boʻgan gazeta oʻzbek, tatar, qozoq va qirgʻizlarga „vatandosh“, „millatdosh“ deb xitob qilgan. nashr muharriri munavvar qori abdurashidxonov boʻlgan. gazeta barcha turkiston xalqini sinfiy ayrimga bormasdan yagona ittifoqqa birlashishga chaqirgan. salohiddin muftizoda „sukut qiling! sohibi sarvatlarning nidosi“ maqolasida bozorlarni arzonlashtirish, xalqning eng zaruriy muammolarini zudlik bilan hal etishga chaqirgan.1917-yil 25-iyun sanasi bilan „najot“ ning oʻrniga „kengash“ gazetasi chiqa boshlagan. turkiston jadidlarining yana bir mashhur gazetalaridan biri samarqanda chop etilgan „hurriyat“ dir. unga muharrir mardanqul shohmuhammadzoda boʻlgan. tatar taraqqiyparvarlarining „ittifoq“ jamiyati tamonidan nashr qilingan „ulugʻ turkiston“ gazetasi 1917-yilning 25-aprelda nashr qilina boshlagan. qoʻqon shahrida ham …

5 / 21

vzularga aralashmayman, deb rasmiylarga so‘z bergan edi. ammo gazetaning keyingi sonlarida siyosat bilan bog‘liq masalalar ham ko‘tariladi. jadidlarning ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri munavvarqori abdurashidxonov «bizning jaholat – jahli murakkab» sarlavhali maqolasida xalq orasidagi bid'at, xurofot odatlari tanazzulga xizmat qilayotganini ta'kidlaydi. ammo gazeta ko‘p yashamaydi – turli chaquv va bo‘htonlar oqibatida, 20ta soni chiqqach yopiladi, muharrir esa qamoqqa olinadi. shu yilning dekabr oyida munavvarqori abdurashidxonov «xurshid», abdulla avloniy «shuhrat», ahmadjon bektemirov «osiyo» gazetalarini tashkil etib, yo‘lga qo‘yishadi. ammo ularning barchasi 5-6ta soni chiqqach, faoliyati to‘xtatilgan. gazetalar saqlanib qolmagan. jadid gazetalarida ko‘tariladigan asosiy mavzu – maorif targ‘iboti edi. turkistonda o‘sha paytgacha ham eski maktablar faoliyat ko‘rsatgan, yoshlarga ilm berilgan bo‘lsa-da, ta'lim darajasi o‘qituvchining saviyasi va bilim doirasi bilan cheklanib qolardi. aniq dastur va nizom asosida ish ko‘rilmas, bitta sinfda endi harf taniyotgan bola ham, «haftiyak»ni tugatgan bola ham o‘tirar, bilimlar takrorlanmasligi tufayli tez unutilardi. shu bois, jadid maktablari yangi najot yo‘li deb …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid milliy matbuoti"

jadid milliy matbuoti jadid milliy matbuoti tuzuvchi: miğ-bu- 23guruh talabasi aslonboyev muhammadjonning mustaqil ishi. jadid ruhida tug‘ilgan o‘zbek nashrlari. milliy matbuotning ilk yillari haqida. o‘zbek matbuoti tarixi jadidchilik harakati va jadid ziyolilari nomi bilan tabiiy ravishda bog‘lanadi. jadidchilik – ancha chuqur, murakkab, ziddiyatli, ayni damda yangiliklarga, ezgu orzu-niyatlarga, amaliy faoliyatlarga to‘la bir ijtimoiy-siyosiy, adabiy-ma’rifiy harakatdir. jadid ziyolilari uchun eski usuldagi maktablarni isloh etish, badiiy adabiyotni yangi o‘zanga solish, teatr sahnasini ibratxonaga aylantirish naqadar muhim bo‘lsa, milliy matubot tashkili va taraqqiysi ham shu darajada ahamiyatli edi. jadidlar zamonida matbuotdagi haq so‘zning kundalik hayotga, odamlarga, jamiyatga ta’s...

This file contains 21 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "jadid milliy matbuoti", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid milliy matbuoti PPTX 21 pages Free download Telegram