karbonsuvlar

PPTX 66 pages 2.8 MB Free download

66 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 66

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 66

dilmurod mavzu: karbonsuvlar. uglevodlarning turlari. monozalar va ularning turlari. monozalarning tuzilishi va xossalari. ma’ruza rejasi: karbonsuvlar monosaxaridlar. ularning tasnifi va nomenkla-turasi monosaxaridlarning fazoviy izomeriyasi va tautomeriya monosaxaridlarning konformatsiyasi tabiatda uchrashi va olinish usullari kimyoviy xossalari organizmda monosaxaridlar va ular hosilalari-ning tibbiy-biologik ahamiyati adabiyotlar ro`yxati uglevodlar -«uglerod» va «voda» so‘zlaridan tuzilgan, umumiy formulasi ko‘pincha cn(h2o)m ko’rinishida yoziladi, lekin bu fo’rmulaga c5h5o4 dezoksiriboza bo’ysunmaydi. uglevod atamasining nomi tarkibidagi vodorod va kislorodning o’zaro nisbati xuddi suv molekulasiga o’xshaganligidan kelib chiqqan. uglevodlar monosaxaridlarga, di- va oligosaxaridlarga, hamda polisaxaridlarga bo‘linadi: uglevod so’zini 1-marta k.g. shmis 1844-yilda taklif qilgan. uglevodlar inson hayotida katta ahamiyatga ega bo’lib, inson a’zolarining energiyaga bo’lgan ehtiyoji asosan uglevodlar hisobiga qondiriladi uglevodlar tirik organizmlar hayotida muhim ahamiyatga ega birikmalardir. ular oqsillar, nuklein kislotalar va yog’larni hosil bo’lishida alohida ahamiyatga ega. . uglevodlar o’simliklarda fotosinez jarayonida hosil bo’ladi. uglevodlarning ko’pchiligi o’simliklarda zaxira modda sifatida to’planadi. masalan: paxta tolasini, kanop o’simligi po’stlog’ini sellyuloza deb …

2 / 66

ng tarkibida bo‘ladi. monosaxaridlar gidrolizga uchramaydigan qandsimon moddalardir. tabiatda ko‘proq besh va olti uglerodli monosaxaridlar pentoza va geksozalar uchraydi. 13 m-n, pentozalar-ksiloza, arabinoza, riboza va h.k. geksozalar-glyukoza, fruktoza, mannoza va h.k. ularning tarkibidagi 1 ta uglerod aldegid yoki keton guruhini o‘zida tutadi, qolgan uglerod atomlarida esa 4 ta yoki 5 ta gidroksil guruhlari bo‘ladi. m-n, ribozaning tuzilish formulasi quyidagicha: keltirilgan birikmalarning ichida riboza, 2-dez-oksiriboza, glyukoza-aldozalardir. fruktoza esa -ketozadir. ular ta’mi shirin moddalar bo‘lib, uzumda va shirin mevalarda ko‘p bo‘ladi. ularning eng muhimlari glyukoza (uzum shakari) va fruktoza ( meva shakari) hisoblanadi. monosaxaridlar ochiq uglerod zanjirli va yopiq (tsiklik) zanjirli tuzilishga ega bo‘ladi. buni d glyukoza misolida ko‘ramiz: keto - pentozalar (5-c) aldogeksozlar (6-c) monosaxaridlarni hosilalari 2-дезокси- d-рибоза l-фукоза d-глюкозамин monozlarning olinishi: glukoza birinchi marotaba 1811 yilda rus kim-yo-gari g.e. kirxgof tomonidan kraxmalni gidroliz qilib olingan. sanoatda glukozani kraxmalni sulfat kislota ishtirikida gidroliz qilib olinadi: (c6h10o5)n(крахмал) + n h2o → → …

3 / 66

agi (choh) dagi gidroksil guruxining joylanishiga qarab monosaxaridlar d yoki l izomer holatida bo’lishi mumkin. assimtrik uglerod atomlarining soni oldtrioza-3, oldotetroza-4, oldopentoza-5 va hakozo bo’lishi mumkin. ketozalarda bitta kam bo’ladi. assimtrik uglerod atomlarining soniga qarab steroizomerlar soni n=2^n shu fo’rmula bilan aniqlanadi. n-steroizomerlar soni; n- assimtrik uglerod atomlari soni. m-n, glyukoza ochiq formada 16 ta, yopiq formada esa 32 ta optik izomerlar shaklida bo‘ladi. kimyoviy jihatdan monosaxaridlar ham aldegid (yoki keton), ham ko‘p atomli spirt xossalarini namoyon qiladi. tuzilishi va stereoizomeriyasi fazoviy izomeriya tuzilishi va steroizomeriyasi ketopentozalar aldopentozalar m-n monosaxaridlardagi aldegid guruhini qaytarib ko‘p atomli spirt olish mumkin: feling yoki benidikt reaktivi tollens reaksiyasi glukon kislota glukon kislota glukar kislota glukouron kislota glukoza glukozaning bijg`ishi spirtli bijg`ish c6h12o6 = 2ch3–сh2oh + 2co2 sutli bijg`ish c6h12o6 → 2ch3–ch–соoh i oh moyli bijg`ish c6h12o6 → ch3–ch2–сн2–соoh + 2н2 + 2co2 geksozalar spirtli bijg‘ishdan tashqari atseton, butanol, limon kislotasi, sut kislotasi, moy kislotasi …

4 / 66

- va 2- alfa va betta anomerlar; 3-pironoz; 4- furanoz; 5- ochiq fo’rma. toutomerlar aralashmasida pironoz fo’rmasi furonozga nisbatan ko’proq uchraydi alfa va betta anamerlar bir biridan nurning solishtirma burish burchagi bilan farqlanadi. alfada 120 gradus, bettada anomerda 19 gradus. vaqt o’tishi bilan alfa anomerning burish burchagi kamayadi, bettaniki kattalasha bosh;aydi. pasayish va ko’tarilish 52,5 gradusgacha davom etadi. burish burchaklarining vaqt o’tishi bilan o’zgarishiga mutaratsiya deb aytiladi. glyukoza va fruktoza uzum va boshqa shirin mevalar tarkibida bo’ladi hamda asalning asosiy tarkibiy qismini tashkil etadi; mannoza esa arpada va apelsin po‘chog‘ida bo‘ladi. glyukoza va fruktoza muhim ozuqa hisoblanadi. disaxaridlarda 2 ta monosaxarid qoldig‘i bo‘lib, u gidrolizga uchraganda 2 ta monosaxarid hosil bo‘ladi. m-n, saxaroza gidrolizlanganda glyukoza va fruktoza monosaxaridlari hosil bo‘ladi. monosaxaridlar aldegidlar yoki ketonlar hamda spirtlarning kimyoviy xossalarini o‘zida namoyon qiladi. disaxaridlar esa ko‘p atomli spirtlarga o‘xshash xossalarga ega. monasaxaridlarni o’z tarkibida karbonil guruxi tutgan ko’p atomli spirtlar deb qarasa …

5 / 66

tatuvchi vosita sifatida ishlatiladi. d-glukuron kislota muhim biologik ahamiyatga ega. chunki ko’pchilik zaxarli moddalar organizmdan glukuronidlar holida siydik bilan chiqarib yuboriladi. masalan salisil kislotani olsak bo’ladi. tibbiyotda sof glyukoza eritma holida ba’zi kasalliklarda qonga yuborish uchun, shuningdek, tabletkalar ishlab chiqarishda ishlatiladi glukozamin va galaktozominlar aminoshakarlar turkumiga mansub, aminoshakarlar spirt gidroksili amino guruhga almashingan monozalar hosilalaridir. glukozamin qoldig’i xitin deb ataluvchi polisaxarid tarkibida, galoktazamin qoldig’i esa tog’ay tarkibiga kiruvchi polisaxaridlar tarkibida uchraydi. ular erkin hamda sirka kislota bilan birikkan holda hujayra pardasi va mukopolisaxaridlar tarkibiga kiradi. uglevod almashinuvining buzilishi natijasida galaktozemiya, fruktozuriya, pentozuriya qand kasalligi va boshqa kasalliklar yuzaga chiqadi. glikogenning to’p;anib qolshidan glikogenaza va uglevodlar aminining to’planishidan mukopolisaxaridoz kasalliklari paydo bo’ladi. galaktozemiya. bu kasallik organizmda galaktozo-1 fosfatni parchalovchi galoktaza-1-fosfoturidiltransferaza fermentining yetishmasligi tufayli yuzaga keladi. organizm galaktozani o’zlashtira olmaydi, shuning uchun u qonda va to’qimalarda to’planib, organizmga zaharli ta’sir ko’rsata boshlaydi. natijada jigarda o’zgarish paydobo’ladi; byurak ishi buzilishidan oqsillar siydikka o’tadi. …

Want to read more?

Download all 66 pages for free via Telegram.

Download full file

About "karbonsuvlar"

dilmurod mavzu: karbonsuvlar. uglevodlarning turlari. monozalar va ularning turlari. monozalarning tuzilishi va xossalari. ma’ruza rejasi: karbonsuvlar monosaxaridlar. ularning tasnifi va nomenkla-turasi monosaxaridlarning fazoviy izomeriyasi va tautomeriya monosaxaridlarning konformatsiyasi tabiatda uchrashi va olinish usullari kimyoviy xossalari organizmda monosaxaridlar va ular hosilalari-ning tibbiy-biologik ahamiyati adabiyotlar ro`yxati uglevodlar -«uglerod» va «voda» so‘zlaridan tuzilgan, umumiy formulasi ko‘pincha cn(h2o)m ko’rinishida yoziladi, lekin bu fo’rmulaga c5h5o4 dezoksiriboza bo’ysunmaydi. uglevod atamasining nomi tarkibidagi vodorod va kislorodning o’zaro nisbati xuddi suv molekulasiga o’xshaganligidan kelib chiqqan. uglevodlar monosaxaridlarga, di- va oligosaxaridlarga,...

This file contains 66 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "karbonsuvlar", click the Telegram button on the left.

Tags: karbonsuvlar PPTX 66 pages Free download Telegram