mono, di va polisaxaridlar tuzilishi va funksiyalari. aminokislotalar, peptidlar va oqsillar

PPTX 37 pages 1.9 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

osiyo xalqaro universiteti umumiy fanlar kafedrasi mavzu: mono, di va polisaxaridlar tuzilishi va funksiyalari. aminokislotalar, peptidlar va oqsillar. nuklein kislotalar tuzilishi va funksiyalari. karbon suv (uglevod) lar barcha o`simlik va hayvon organizmlarining to`qimalar va hujayralar tarkibiga kiradi va massa jihatdan yer yuzidagi organik moddalarning asosiy qismini tashkil qiladi. tirik tabiatda ular metobolik jarayonlarda energiya manbai (o`simliklarda - kraxmal, tirik organizmlarda glikogen), o`simliklarni to`qimalarning devorlarini tuzilish qismlari (sellyuloza), bakteriyalarni (muramin), qo`ziqorinlarning (xitin) hayotiy muhim moddalarning tuzilish elementlari (nuklein kislotalar, kofermentlar, vitaminlar) sifatida katta ahamiyatga ega. "karbon suvlar" degan nom ularning ko’plarini tarkibi cm(h2o)n formula orqali ifodalanishidan kelib chiqadi, (masalan, glukoza c6h12o6 = c6(h2o)6). karbon suvlar polifunksional birikmalardir, ya’ni har bitta molekula bir nechta funksional guruhlarni saqlaydi. masalan, glukozada aldegid guruhdan tashqari beshta gidroksil guruhi bor, fruktozada l ta c=o va 5 ta "oh" bor. gidrolizlanish qobilyatiga ko’ra karbon suvlar oddiy - monosaxaridlarga va murakkab - polisaxaridlarga bo’linadilar. monosaxaridlar tasnifi. monosaxaridlar ikkita …

2 / 37

shli monosaxarid nomidagi –oza qo`shimchasini –it qo`shimchasiga almashtirish orqali hosil qilinadi: ksiloza – ksilit, mannoza – mannit. glikozidlar. monosaxaridlarni spirtlar, fenollar va boshqalar bilan kislotali kataliz sharoitida birikish natijasida glikozidlar deb nomlanuvchi halqali atsetallar hosil bo’ladi. oddiy efirlari. monosaxaridlar gidroksil -oh guruhlarining alkil galogenidlar bilan o`zaro ta`sirlashuvidan ularning oddiy efirlari va glikozid hosil qiladi. oddiy efirlar gidrolizlanmagani holda, glikozid bog`i kislotali muhitda yengil gidrolitik parchalanadi: murakkab efirlar - monosaxaridlar barcha gidroksil guruhlar ishtirokida organik va anorganik kislotalarniitg angidridlari bilan yengil atsillanib murakkab efirlarni hosil qiladilar: disaxaridlar (biozalar) - ) ikkita bir xil yoki turli xil monosaxaridlar qoldig`idan tashkil topgan bo`lib, kimyoviy jixatdan o-glikozid (to`liq astetal) tabiatiga ega bo`lgan moddalardir. monosaxaridlar qoldig`i bir-biri bilan bog`lanish turi bo`yicha disaxaridlar ikki guruhga bo`linadi: 1) birinchi monosaxaridning glikozid oh guruhi ikkinchi monosaxaridning har qanday spirtli oh guruhi bilan bog`lansa - qaytaruvchi disaxaridlar 2) ikkala monosaxaridning glikozidli oh guruhi o`zaro bog`lansa - qaytarmaydigan disaxaridlar. qaytaruvchi …

3 / 37

ing glikozid oh guruhi qatnashadi. molekulyar formulasi c12h22o11 bo`lgan bu disaxaridning tuzilishi quyidagicha: polisaxaridlarning aksariyati cx(h2o)y formulaga ega bo`lib, x ning qiymati 200-2500 gacha bo`lishi mumkin. p. hosil bo`lishida asosan 6 halqali monosaxaridlar monomer vazifasini o`taydi. p. molekulasi chiziqli va tarmoqlangan, glikozid bog`lari orqali bog`langan monosaxarid qoldiqlaridan tashkil topadi. p. – biopolimer deb ataluvchi muhim guruhni tashkil etadi. polisaxaridlar o`simliklar va hayvon organizmlarida bajaradigan biologik funksiyalariga qarab bo`linadilar: a) tuzilish polisaxaridlari - o`simlik yoki hayvon organizmida tayanch funksiyalarni bajaradilar, ya`ni organizmning tuzilishi turg`unligini ta`minlaydilar. ularga o`simliklardagi kletchatka va pektin moddalar, qator umurtqasiz hayvonlar tashqi skeletining asosiy komponenti bo`lgan - xitin kiradi. b) zaxira polisaxaridlar - bu o`simlik va hayvonlarning vaqtinchalik yoki doimiy zahira uglevodlaridir. ular hayot jarayonida ozuqa moddalar va energiya manbai sifatida ishlatiladi. bularga kraxmal, glikogen, insulin va boshqalar kiradi. polisaxaridlarning tarkibiga ko`ra yuqori poliozalar gomopolisaxarid va geteropolisaxaridlarga bo`linadi. a) gomopolisaxaridlar qandaydir bitta monosaxaridning qoldig`idan iborat. ular pentozalar (pentozalarning …

4 / 37

misellyuloza, pektin moddalar b) issiq suvda eriydigan polisaxaridalar yoki unda shishib va kolloid eritmalarni hosil qiluvchi. bunday xossalarga kraxmal, glikogen, insulin, agar-agar va boshqalar ega. gomopolisaxaridlar. kraxmal d-glyukopiranozalardan tuzilgan ikkita polisaxaridlarning aralashmasidir: amiloza (10-20%) va amilopektin (80-90%). u o`simliklarda fotosintez jarayonida hosil bo`ladi va ildizlarda, urug`larda yig`iladi. kraxmal-oq amorf modda. kraxmal qattiq qizdirilganda unda namlik saqlanishi tufayli (10-20 %) makromolekuyar zanjirni kichik bo`lgan zarrachalarga gidrolitik parchalanishi sodir bo`lib, dekstrinlar deb nomlanuvchi polisaxaridlarning aralashmasi hosil bo`ladi. dekstrin kraxmalga qaraganda suvda yaxshi eriydi. kraxmalni bunday parchalanish jarayoni yoki dekstrinizasiya deb yuritiladi (non yopishda sodir bo`ladi). demak kraxmal yaxshi eruvchan dekstringa aylanishi tufayli yengil hazm bo`ladi. amiloza. amilozada d-glyukozapiranozaning qoldiqlari 1,4-glikozid bog`lar bilan bog`langan, ya`ni maltoza amilozaning disaxarid fragmenti hisoblanadi. amiloza zanjiri tarmoqlanmagan, molekulyar og`irligi 160.000 bo`lib 200-1000 glyukoza qoldiqlarini o`z ichiga oladi. amilozaning yod bilan hosil qilgan kompleksi ko`k rangga ega. bu esa kraxmalni va yodni ochishda analitik maqsadda ishlatiladi (yod-kraxmal probasi) …

5 / 37

proq tarmoqlangan bo`ladi. zanjirning bunday joylashuvi yuqori mustaxkamlikni, tuklikni, suvda erimaslikni va kimyoviy inertlikni belgilaydi. bu esa sellyulozani o`simliklarning to`qima devorlari qurilishida ajoyib material bo`lib xizmat qilishga imkon beradi. sellyulozaning efirli hosilalari katta amaliy ahamiyatga ega: asetatlar (sun`iy shoyi), ksantogenatlar (sellofan, viskoza tolasi), nitratlar( portlovchi moddalar, kolloksilin) va boshqalar shular jumlasidandir. xitin. xitin usimliklarda sellyulozaga uxshab xayvonlar organizmida tayanch va mexanik funksiyalarni bajaradi (hasharotlarning ko`z qobig`i, qisqichbaqa va shunga o`xshash). xitin l,4-glikozid bog`lar bilan o`zaro bog`langan n-atsetil - d-glikozaminning qoldiqlaridan tuzilgan. agarda xitinni 70-80% deasetillansa u holda d-glikozamin qoldiqlaridan tashkil topgan xitozan hosil bo`ladi. aminokislotalar polimer oqsillarning monomer birligi 20 ta tabiiy α-aminokislotalar, ya’ni α-holatda aminoguruh saqlagan karbon kislotalar hisoblanadi. barcha aminokislotalar eng oddiy vakili glitsindan tashqari α-uglerod atomida xiral atom saqlaydi. oqsil tarkibida uchraydigan aminokislotalar bir-biridan radikal tuzilishiga (r) qarab farqlanadi. aminokislotalarning nomi sistematik nomlar majmuasi, buyicha tuziladi, lekin odatda ularning trivial nomlari ishlatiladi. masalan: aminokislotalarni olish usullari. laboratoriya …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mono, di va polisaxaridlar tuzilishi va funksiyalari. aminokislotalar, peptidlar va oqsillar"

osiyo xalqaro universiteti umumiy fanlar kafedrasi mavzu: mono, di va polisaxaridlar tuzilishi va funksiyalari. aminokislotalar, peptidlar va oqsillar. nuklein kislotalar tuzilishi va funksiyalari. karbon suv (uglevod) lar barcha o`simlik va hayvon organizmlarining to`qimalar va hujayralar tarkibiga kiradi va massa jihatdan yer yuzidagi organik moddalarning asosiy qismini tashkil qiladi. tirik tabiatda ular metobolik jarayonlarda energiya manbai (o`simliklarda - kraxmal, tirik organizmlarda glikogen), o`simliklarni to`qimalarning devorlarini tuzilish qismlari (sellyuloza), bakteriyalarni (muramin), qo`ziqorinlarning (xitin) hayotiy muhim moddalarning tuzilish elementlari (nuklein kislotalar, kofermentlar, vitaminlar) sifatida katta ahamiyatga ega. "karbon suvlar" degan nom ularning ko’plar...

This file contains 37 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "mono, di va polisaxaridlar tuzilishi va funksiyalari. aminokislotalar, peptidlar va oqsillar", click the Telegram button on the left.

Tags: mono, di va polisaxaridlar tuzi… PPTX 37 pages Free download Telegram