tibbiy biologiya fani rivojlanish tarixi

PDF 127 pages 1.5 MB Free download

127 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PDF

Pages 127

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 127

1. тиббий биология фанининг ривожланиш тарихи олимларнинг юмшоқ жинслардаги тошлашган қолдиқ кўринишидаги жуда кўп топилмалари ва бошқа объектив далиллар ерда ҳаёт 3.5 миллиард йилдан буён мавжудлигини кўрсатади. 3 миллиарддан ортиқ йил давомида улар сувли муҳитда тарқалганлар кейинчалик ҳаётнинг қуруқликга чиқиши ҳисобига тирикликнинг ҳар хил шакллари: прокариотлар, тубан ва юксак ўсимликлар, содда ва кўп хужайрали ҳайвонлар, бошланғич умуртқалилар пайдо бўлди. ерда ҳаёт пайдо бўлганидан кейин узоқ давр мобайнида ҳаётнинг мавжудлиги, унда бўлган эволюцион ўзгаришлар ҳисобига ҳозирги органик оламни ва одамнинг пайдо бўлишига олиб келди. уларнинг энг муҳимлари билан танишиш ҳаётнинг стратегиясини тушунишга ёрдам беради. биринчи пайдо бўлган организмларни замонавий фан прокариотлар деб номлади. улар ўзининг оддий тузилиши ва функцияси билан бошқалардан ажралиб туради, уларга бактериялар ва кўк-яшил сувўтлар киради. уларнинг содда тузилганлигини ирсий ахборотларининг ҳажми жуда кичкиналиги билан тасдиқласа бўлади. масалан, ҳозирги ва қадимги бактерияларнинг ирсий ахборотларини таққосласак ҳозирги пайтдаги ичак бактериялари днк сининг узунлиги 4х106 жуфт нуклеотидларга тенг бўлиб, қадимги …

2 / 127

юзида эукариотлар пайдо бўлди. улар ўзининг мураккаб тузилиши билан прокариотлардан фарқ қилиб, ҳаёт фаолиятида катта ҳажмдаги ирсий ахборотлардан фойдаланди. масалан сутэмизувчилар ҳужайрасидаги ядроси днксининг умумий узунлиги тахминан 2-5 ∙ 10 9 жуфт нуклеотидлардан ташкил топган, яъни бактерия днкси молекуласи узунлигидан 1000 баробар катта бўлади. дастлабки эукариотлар бир ҳужайрали тузилишга эга бўлиб, тарихий ривожланишда бир ҳужайрали эукариотлар организмларнинг эволюцияси давомида кўп ҳужайрали организмлар пайдо бўлишига асос бўлди. кўп ҳужайралилар ер юзида 600 млн йил олдин пайдо бўлган бўлиб кейинчалик улар сув, ҳаво ва ерда яшашга мослашган тирик мавжудотлар хилма хиллигини пайдо қилди. кўп ҳужайралиликнинг пайдо бўлиши эволюцияда планета атмосферасининг кислород билан бойиши ҳисобига турғун оксидланиш ҳарактерини олди. 500 млн йиллар илгари кўп ҳужайралилар ичида бошқа тирик мавжудотлардан тузулиши билан фарқ қилувчи хордали ҳайвонлар пайдо бўлди. эволюциянинг кейинги жараёнларида хордалилар гуруҳи ичидан умуртқали ҳайвонлар пайдо бўлди. тахминан 200-250 млн йил аввал умуртқалилар ичида сутэмизувчилар пайдо бўлиб бошқа мавжудотлардан наслни сут билан боқиб …

3 / 127

ишини қуйидагича тушунтириш мумкин. биринчидан, бир ҳужайрали содда мавжудотларнинг пайдо бўлиши мураккаблашиш ва муҳит омилларига мослашиш ҳисобига аста-секин тузилиш даражаси ва функцияларнинг такомиллашишига олиб келди; иккинчидан, планетада пайдо бўлган ҳар хил шаклдаги тирик мавжудотлар уларнинг ҳаётий талабларини қондирувчи геокимёвий, иқлимий ва биогеографик шароитларнинг сақланишига қараб узоқ муддат яшашган; учинчидан, ривожланишда организмларнинг алоҳида гуруҳлари юксалиш босқичида, бошқалари эса тубанлашишга қаратилган бўлади, яъни биологик прогресс ва регрессда бўлиб органик оламда бу гуруҳлар сони ва тарқалишига қараб ўз ўрнига эга бўлади. 2.тирикликнинг тузилиш даражалари 1. молекуляр даража; 2. суб ҳужайравий даража; 3. ҳужайра даражаси; 4. тўқима даражаси; 5. орган даражаси; 6. организм даражаси; 7. популяция – тур даражаси; 8. биогеоценоз даражаси; 9. биосфера даражаси. тирик системаларнинг муҳим ҳусусиятларидан бири куп даражалилигидир. бир неча хил тириклик даражалари тафовут қилинади: молекуляр, суб ҳужайравий, ҳужайравий, тўқима, орган, организм, популяцион тур, биоценотик ва глобал(биосфера) даражалари. ҳар бир даражада тирикликка хос хоссалар мавжуд. 1. молекуляр даража – биологик …

4 / 127

ун умумий бўлган ҳужайранинг асосий структуравий компонентлари – плазматик мембрана, ядро, органоидларнинг, морфофункционал ҳусусиятларида кўриш мумкин. 3. ҳужайра даражасини тушунтириш, ҳужайра назариясини яратилиши билан бошланган. тириклик оламини ҳужайра даражасида ўрганиш, ҳужайраларнинг тузилиши, фаолияти, таркиби умумийликка эга эканлагини намоён этади, бу эса уларнинг келиб чиқиш негизи бир хиллигини кўрсатади. шу даражадан ҳаёт бошланади. чунки барча мавжудотлардаги хилма – хил мураккаб биокимёвий жараёнлар, ирсий ахборатларнинг матрицали синтези ҳужайрада амалга ошади. ҳужайра тирикликнинг элементар структура бирлигидир, чунки барча тирик мавжудотлар ҳужайрадан тузилган. ўсимлик ва ҳайвон ҳужайраларининг тузилиши ва функциясида принципиал фарқлар йўқ. ҳужайра даражасининг ўзига хослиги ҳужайраларнинг махсуслашуви билан белгиланади (одам организмида 200га яқин ҳужайра типлари мавжуд). 4. бир хил табиатга эга бўлган ҳужайралар мажмуи тирикликнинг тўқима даражасини ташкил этади. бу даража ўз ичига тузилиши, ўлчамлари, жойлашуви, ўхшаш функцияли ҳужайраларни бирлаштирган ҳар хил тўқималардир. тўқималар тарихий ривожланишда кўп ҳужайралилик билан бирга пайдо бўлди. улар кўп ҳужайрали организмларда онтогенез жараёнида ҳужайралар дифференцияси хисобига пайдо …

5 / 127

инг бу даражаси ташкилий шакли хилма – хил мавжудотларда кечадиган муҳим жараёнларни бир бутун холда, организм учун хос бўлган томонларини назарда тутиб ўрганиш имконини беради. организм даражасининг ўзига хослиги шундан иборатки, бу даражада кодланиш ва генетик ахборотларнинг тарқатилиши, шу тур организмлари учун хос бўлган тузилиш ва функционал хусусиятларни умумлаштириш ётади. хар бир организмда кечаётган барча ҳаётий жараёнлар нерв фаолияти, эндокрин ва иммун системаси хисобига ўз – ўзини бошқаради, ички муҳит доимийлигини сақлаб қолади. 7. популяция даражаси – хх асрнинг 20 – йилларида с.с.четвериков томонидан эволюция жараёнлари организмлар популяциясида бўлиши кўрсатилгандан кейин очилди. бу даража маълум генофондга эга популяциялар мисолида кўрсатилади. бир тур чегарасида биттадан бир неча минггача популяциялар бўлиши мумкин, уларда элементар эволюцион жараёнлар бўлиб, янги адаптатив шакллар пайдо бўлади. демак популяция эволюциянинг элементар структура бирлиги бўлиб, турларнинг ҳосил бўлиши популяция даражасида рўй беради. 8. тур даражаси – ўсимлик ва ҳайвонот олами турлари билан кўрсатилади, ҳозирги вақтда ўсимликларнинг 500000га яқин, …

Want to read more?

Download all 127 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiy biologiya fani rivojlanish tarixi"

1. тиббий биология фанининг ривожланиш тарихи олимларнинг юмшоқ жинслардаги тошлашган қолдиқ кўринишидаги жуда кўп топилмалари ва бошқа объектив далиллар ерда ҳаёт 3.5 миллиард йилдан буён мавжудлигини кўрсатади. 3 миллиарддан ортиқ йил давомида улар сувли муҳитда тарқалганлар кейинчалик ҳаётнинг қуруқликга чиқиши ҳисобига тирикликнинг ҳар хил шакллари: прокариотлар, тубан ва юксак ўсимликлар, содда ва кўп хужайрали ҳайвонлар, бошланғич умуртқалилар пайдо бўлди. ерда ҳаёт пайдо бўлганидан кейин узоқ давр мобайнида ҳаётнинг мавжудлиги, унда бўлган эволюцион ўзгаришлар ҳисобига ҳозирги органик оламни ва одамнинг пайдо бўлишига олиб келди. уларнинг энг муҳимлари билан танишиш ҳаётнинг стратегиясини тушунишга ёрдам беради. биринчи пайдо бўлган организмларни замонавий фан прокариотлар деб номла...

This file contains 127 pages in PDF format (1.5 MB). To download "tibbiy biologiya fani rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiy biologiya fani rivojlani… PDF 127 pages Free download Telegram