genetikaning fan sifatida rivojlanish tarixi

DOCX 12 pages 26.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.7 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

genetika fanining rivojlanish tarixi mavzu:genetikaning fan sifatida rivojlanish tarixi reja: 1. genetika tarixi 2. genetika fani taraqqiyotiga hissa qo`shgan olimlar 3. genetika fanining maqsadi va vazifalari. 4. gentika fanining o‘rganish uslublari. ma`lumki har bir fanning tarixini insoniyat tarixidan izlash kerak. xuddi shunday genetika fanining tarixi ham tajriba va hayot bilan bog`liq. inson juda qadimdan yaxshi narsalardan foydalanishga intilgan: misol uchun o`simlik va chorva mollarini chatishtirib, yaxshi zot va navlar olgan. bularni yanada takomillashtirib o`z eҳtiyojini qondirish uchun ishlatgan. asrimizning 2-chi yarmida naslchilik va urug`chilikda, o`simlikshunoslikda erishilgan yutuqlar irsiyat masalalarini o`rganishga katta qiziqish tug`dirdi. genetika, seleksiya fanlarining rivojlanishida angliyalik olim ch. darvinning (1809-1882) organik olamning rivojlanishi to`g`risidagi evolyutsion ta`limot muhim ahamiyatga ega. darvingacha bo`lgan davrda fan k.linney (1707-1779) va j.kyuve (1768-1832) ta`limoti asosida rivojlandi. ularning ta`limotida o`lik va tirik tabiat o`zgarmas, o`simlik va hayvonlar avval qanday bo`lsa doimiy shunday bo`ladi deyilgan. ammo oz bo`lsada darvinga qadar ham «tabiat o`zgaradi va rivojlanadi» …

2 / 12

ishini isbotlab berdi. darvin irsiyat, o`zgaruvchanlik va tanlashning (tabiiy, sun`iy) evolyutsiya faktorlari sifatidagi ahamiyatini ko`rsatib berdi. uning ta`rificha, sifatlar vujudga kelsa, irsiyat bu xususiyatlarni avlodlarga mustahkamlaydi, tabiiy tanlanish esa ma`lum sharoitga moslanishni vujudga keltiradi, natijada foydali o`zgaruvchanlikka ega bo`lgan organizmlar yashaydi, aks holdagilari nobud bo`ladi. darvinning «xonakilashtirish ta`sirida hayvon va o`simliklarning o`zgarishi» (1868), «odamning paydo bo`lishi va jinsiy tanlanish» (1871) kabi asarlari biologiyada evolyutsion ta`limotning nazariy asosini tashkil etdi. nemis olimi gofmeyster hujayra yadrosining bo`linishi va ona hujayradan 2 ta qiz hujayra hosil bo`lishini 1848 yilda aniqladi. keyinroq ru o`simlik va hayvon hujayralari bo`linishi umumiyligini belgilab berdi. v.valdeyer xromosomani aniqladi. 1874 yilda i.d.chistyakov somatik hujayraning bo`linishini o`rganib gofmeyster fikrini tasdiqladi. o.gertvig tipratikonlarda tuxum hujayra yadrosining spermatozoid yadrosi bilan qo`shilishini 1875 yilda birinchi marta aniqladi. bu hodisa 1880-1883 yillarda ochiq urug`li o`simliklarda gorojankin, 1884 yilda yopiq urug`lilarda strasburgerlar tomonidan o`rganildi. 18-asr oxirida karl ber sut emizuvchilar tuxum hujayrasini kashf etib, barcha …

3 / 12

gugo de friz (gollandiyada) lolaqizg`aldoq, germaniyalik korrens makkajo`xori, avstriyada chermak no`xat o`simligi duragaylari ustida ishlab, ota va ona irsiy belgilarining nasldan-naslga berilishi va duragaylarning belgilar bo`yicha ajralishi haqidagi maqolalarini 1900 yilda bir-biridan bexabar holda e`lon qildilar. shuning uchun ham genetikaning fan sifatida maydonga kelishini 1900 yilning bahori hisoblaymiz. yuqorida nomlari qayd etilgan uchchala botanik olim ham chex olimi g.mendelning 1865 yilda e`lon qilingan irsiyat qonunlarini «qaytadan kashf etdilar». bu qonun mendelning 1865 yilda nashr etilgan «o`simlik duragaylari ustida tajribalar» asarida bayon etilgan edi. mendel no`xat ustida tajriba olib borib, ularning ayrim belgilarining keyingi bo`g`inda berilishini o`rgandi va 2 ta muhim masalani hal etdi. belgi va xususiyatlar jinsiy hujayralar orqali beriladigan ayrim irsiy omillar bilan belgilanadi. organizmlar chatishtirilganda ularning ayrim belgi va xususiyatlari yo`qolib ketmaydi, balki ota va onada qanday bo`lsa, kelgusi bo`g`inlarda ham shunday saqlanadi. mendelning bu ta`limoti genetikaning kelgusi rivojlanishiga nazariy asos bo`ldi. gugo de frizning mutatsiya haqidagi ta`limoti …

4 / 12

i aniqladi. amerikalik tomos morgan 1911 yilda o`z shogirdlari bilan birga xromosoma ta`limotini yaratdi. bu ta`limot xromosomalarda genlar bir chiziqda ketma-ket joylashishini va muayyan turda necha juft gomologik xromosoma bo`lsa, shuncha birikish gruppasi hosil qilinishini tushuntirib berdi. morgon fikricha genlar xromosomalarning moddiy bo`lakchalaridir. morgon ta`limoti organizmlarning irsiyati va o`zgaruvchanligini o`rganishda sitologik metodga asos soldi. natijada genetikada yangi yo`nalish – sitogenetika vujudga keldi. xromosoma ta`limoti genetikada buyuk kashfiyot bo`ldi. biroq bu davrda gen mutatsiyasi o`zidan-o`zi vujudga keluvchi, tashqi sharoitga bog`liq bo`lmagan irsiy o`zgaruvchanlik deb qaralar edi. sababi tashqi sharoit ta`sirida organizmdagi mutatsion o`zgarishlarni vujudga keltirish bo`yicha olib borilgan ko`pgina ishlar natijasiz bo`ldi. faqat 1925 yilda g.a.nadson va g.s.filippovlar achitqi zamburuғiga radiy nurlari ta`sir ettirib, birinchi marta mutatsiya oldi. amerikalik genetik g.meller meva pashshasi (drozofila) ga rengent nurlari ta`sir ettirilib, mutatsiya chastotasining ko`payishini isbotlab, mutatsiyalar miqdorini aniq hisobga olish usulini ishlab chiqdi. 1932 yilda aqsh da l.stadler, sapagen, delonelar makkajo`xori va bug`doyning …

5 / 12

ing xizmati katta. u irsiy o`zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonunini ishlab chikdi. n.vavilov bu qonun asosida madaniy o`simliklarning kelib chiqishi va joylashish markazlarini aniqladi. geografik tarqalishining va joylashishining sabablarini isbotladi. genetika fanini rivojlanishga i.michurinning xizmatlari katta. u sistematik jihatdan uzoq bo`lgan formalarning chatishmasligi va olingan duragayning naslsiz bo`lishiga barham berish mumkinligini isbotladi. navashin esa qo`sh urug`lanish hodisasini isbotladi. genetikaning metodlarini seleksiya bilan bog`lab olib borish natijasida, geografik jihatidan uzoq bo`lgan formalarning chatishmasligi va ulardan olingan duragaylarning naslsiz bo`lishiga barham beradigan usullarni ishlab chiqqan olim karpechenko michurinni ishlarini yanada rivojlantirdi. astaurov radiatsion genetika metodi asosida ipak qurtining jinsini boshqarish mumkinligini isbotladi. uchinchi bosqich esa irsiyat va o`zgaruvchanlikni o`rganishda ximiya, fizika, matematika, kibernetika kabi aniq fanlarning usul va printsiplaridan foydalanish davri bo`ldi. natijada irsiyatning moddiy asosi bo`lgan hujayraning molekulyar darajasida o`rganildi. bunda tez ko`payuvchi va ko`plab nasl beruvchi mikroorganizmlar, bakteriya va zamburug`lardan foydalanildi. 1944 yilda amerikalik mikrobiolog olim o.everi irsiyatning moddiy asosi – …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetikaning fan sifatida rivojlanish tarixi"

genetika fanining rivojlanish tarixi mavzu:genetikaning fan sifatida rivojlanish tarixi reja: 1. genetika tarixi 2. genetika fani taraqqiyotiga hissa qo`shgan olimlar 3. genetika fanining maqsadi va vazifalari. 4. gentika fanining o‘rganish uslublari. ma`lumki har bir fanning tarixini insoniyat tarixidan izlash kerak. xuddi shunday genetika fanining tarixi ham tajriba va hayot bilan bog`liq. inson juda qadimdan yaxshi narsalardan foydalanishga intilgan: misol uchun o`simlik va chorva mollarini chatishtirib, yaxshi zot va navlar olgan. bularni yanada takomillashtirib o`z eҳtiyojini qondirish uchun ishlatgan. asrimizning 2-chi yarmida naslchilik va urug`chilikda, o`simlikshunoslikda erishilgan yutuqlar irsiyat masalalarini o`rganishga katta qiziqish tug`dirdi. genetika, seleksiya fanlarining...

This file contains 12 pages in DOCX format (26.7 KB). To download "genetikaning fan sifatida rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: genetikaning fan sifatida rivoj… DOCX 12 pages Free download Telegram