bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlatning iqtisodiy roli

PDF 12 pages 506.6 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 506.6 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

23-mavzu. bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlatning iqtisodiy roli barcha iqtisodiy tizimlarda davlat va bozor tizimi oʻziga xos ahamiyat kasb etib, har biri mustaqil amal qiladi. shu bilan birga turli iqtisodiy tizimlar bir-biridan iqtisodiyotni boshqarish va tartibga solishda davlat va bozor rolining nisbati boʻyicha keskin farqlanadi. masalan, bir iqtisodiy tizim koʻproq davlat tomonidan boshqarishga tayansa, boshqasi bozor mexanizmi orqali tartiblashga ustunlik beradi. mustaqil taraqqiyot davrida «mamlakatimizning uzoq va davomli manfaatlari taqozo etgan holatlarda va keskin vaziyatlardan chiqish, ular tugʻdiradigan muammolarni hal etish zarur boʻlganda iqtisodiyotda davlat tomonidan boshqaruv usullari qoʻllandi va bunday yondashuv oxir-oqibatda oʻzini toʻla oqladi» 1 . iqtisodiyotni tartiblashda bozor mexanizmining roli 5-mavzuda koʻrib chiqilgan edi. bu mavzuda bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlatning rolini ochib berishga harakat qilinadi. dastlab davlatning milliy iqtisodiyotdagi roli tahlil qilinib, keyin uning iqtisodiy vazifalari tavsifi beriladi. mavzuning soʻngida davlatning iqtisodiyotga ta’sir qilish usul va vositalari bayon etiladi. 1. davlatning milliy iqtisodiyotni tartibga solishdagi roli …

2 / 12

uning «xalqlar boyligining tabiati va sabablarini tadqiq qilish haqida» (1776) nomli asarida iqtisodiyotning bozor usullari orqali oʻzini oʻzi tartibga solishining zarurligi ta’kidlab oʻtilgan. a.smitning fikricha, xususiy tovar ishlab chiqaruvchilar bozori davlat nazoratidan toʻliq ozod boʻlishi zarur. ana shundagina iste’molchilar talabiga mos ravishda ishlab chiqarishni tashkil qilish imkoni mavjud boʻladi. bunda bozor vositasida tartibga solish, har qanday chetdan aralashuvsiz, ishlab chiqaruvchilarni butun jamiyat manfaatlari uchun harakat qilishga majbur qiladi. a.smit davlatning iqtisodiy jarayonlarga har qanday aralashuvi oxir oqibatda faqat vaziyatni yomonlashtiradi deb hisoblaydi. masalan, davlat tomonidan belgilangan tashqi savdo tartib-qoidalari milliy iste’molchilarga faqat zarar keltirishi mumkin. haqiqatdan ham importga boj toʻlovi milliy ishlab chiqaruvchilarga ustunlik berib, ularning chet el sheriklariga nisbatan raqobatlashuv qobiliyatini oshiradi. ammo bu oxir oqibatda ishlab chiqarishning ancha yuqori xarajatlari va past sifatini saqlanib qolishiga olib keladi. bundan past sifatli va narxi qimmat tovarlarni sotib olishga majbur boʻlgan milliy iste’molchilar zarar koʻradilar. a.smitning «tinch qoʻyish» nazariyasi, 1929-1933 yillarda …

3 / 12

i zarurligini isbotlaydi. amalda gap davlatning uzluksiz ravishda inqirozga qarshi siyosat oʻtkazishi, iqtisodiy inqirozning salbiy oqibatlarini tugatish va sanoat siklining oʻzgarishini bartaraf etish haqida ketadi. keyns nazariyasi ancha tugal shaklda aqshda amalga oshirildi. urushdan keyingi davrda keyns nazariyasidagi koʻrsatmalar u yoki bu darajada bozor iqtisodiyoti amalda ustun boʻlgan barcha mamlakatlarda foydalanildi. shu bilan birga davlatni iqtisodiyotdagi rolining yanada koʻproq oshib borishi roʻy berdi. hozirgi davrda davlat tomonidan tartibga solishning muhim maqsadi sifatida nafaqat siklga qarshi tartibga solish va ish bilan bandlikni ta’minlash, balki iqtisodiy oʻsishning yuqori darajasini va yaxlit takror ishlab chiqarish jarayonini optimallashtirishni ragʻbatlantirish tan olinadi. ma’muriy-buyruqbozlikka asoslangan tizimdan bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitida davlatning milliy iqtisodiyotga aralashuvi quyidagi holatlar orqali izohlanadi. birinchidan, davlat milliy iqtisodiyotda oʻzini oʻzi bozor vositasida tartibga solish orqali bajarish mumkin boʻlmagan yoki samarali ravishda amalga oshirib boʻlmaydigan vazifalarni oʻziga oladi. bular qatoriga mudofaani ta’minlash, mamlakatda ichki tartibni saqlash va aholining kam ta’minlangan qismini ijtimoiy himoyalash …

4 / 12

, jamiyat manfaatini ifodalab, qoʻshimcha ijobiy samarani ragʻbatlantirishga va aksincha salbiy samara bilan bogʻliq faoliyatni tartibga solish va cheklashga harakat qilishi zarur. uchinchidan, davlatning iqtisodiy jarayonlarga aralashuvi shu sababli roʻy beradiki, individual iste’molchilar hamma vaqt u yoki bu tovarni iste’mol qilishning oqibatlarini obyektiv baholay olmaydilar. shu nuqtai nazardan, davlat foydali iste’molni kengaytirish va aksincha sogʻliqqa salbiy ta’sir koʻrsatuvchi tovarlar iste’molini cheklash vazifasini oʻz zimmasiga oladi. masalan, davlat tamaki mahsulotlari uchun yuqori aktsiz (egri) soligʻini oʻrnatib, bir tomondan oʻzining daromadini oshirsa, boshqa tomondan shu mahsulotga boʻlgan talabni cheklaydi. toʻrtinchidan, davlat bozorning tabiatidan kelib chiqadigan ayrim holatlarni qisman yengillashtirish vazifasini oʻz zimmasiga oladi. bozor hamma uchun toʻlovga qobil talabni qondirishga teng imkoniyatni ta’minlaydi. ammo bu bozor mexanizmining milliy boylikni ijtimoiy-adolatli taqsimlashini anglatmaydi. bunday sharoitda davlat aholi kam ta’minlangan qatlamining turmush darajasi haqida gʻamxoʻrlik qilish, bepul (yoki imtiyozli) bilim berish, tibbiy xizmat koʻrsatish va shu kabilarni oʻz zimmasiga oladi. beshinchidan, hozirgi sharoitda barqaror, …

5 / 12

ori davlatning iqtisodiyotni tartibga solishi natijasida olinadigan samaradan kam boʻlishi lozim. ularning nisbati davlatning iqtisodiyotga aralashuvi chegaralarini belgilab beradi. xx asrning 80-yillarida rivojlangan mamlakatlarda yangi konservativ kontseptsiyalar asosida iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishni cheklash jarayonlari boshlandi. bunda tartibga solishning an’anaviy shakllaridan voz kechildi, davlat mulkini xususiylashtirish yoʻli bilan davlat sektori ulushi qisqartirildi, xoʻjalik qarorlarini qabul qilishda nomarkazlashuv jarayonlari kuchaytirildi, iqtisodiyotdagi bozor mexanizmlarining ahamiyati oshirildi. jumladan, aqshda bu tadbirlar «amerikaning yangi rivojlanish yoʻli: iqtisodiy jihatdan yangilanish dasturi» nomli yoʻnalish asosida amalga oshirilib, unda daromad soligʻi stavkalarining pasaytirilishi, iqtisodiy oʻsishni ragʻbatlantirish maqsadida yirik korporatsiyalar investitsiyalari uchun soliq imtiyozlarini qoʻllash, federal hukumat xarajatlarini cheklash, xususiy biznes faoliyatining davlat tomonidan tartibga solinishini kamaytirish, inflyatsiyaga qarshi pul-kredit siyosatini oʻtkazish koʻzda tutilgan edi. biroq, olib borilgan tadbirlar kutilgan natijani bermadi. masalan, aqshda yammdagi davlat sarflari ulushi 1980 yilda 22,6% boʻlsa, 1987 yilga kelib 27%ga qadar oʻsdi. davlat qarzlari kamayish oʻrniga oʻsib ketdi, inflyatsiyaning pasayishi moliya tizimining …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlatning iqtisodiy roli"

23-mavzu. bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlatning iqtisodiy roli barcha iqtisodiy tizimlarda davlat va bozor tizimi oʻziga xos ahamiyat kasb etib, har biri mustaqil amal qiladi. shu bilan birga turli iqtisodiy tizimlar bir-biridan iqtisodiyotni boshqarish va tartibga solishda davlat va bozor rolining nisbati boʻyicha keskin farqlanadi. masalan, bir iqtisodiy tizim koʻproq davlat tomonidan boshqarishga tayansa, boshqasi bozor mexanizmi orqali tartiblashga ustunlik beradi. mustaqil taraqqiyot davrida «mamlakatimizning uzoq va davomli manfaatlari taqozo etgan holatlarda va keskin vaziyatlardan chiqish, ular tugʻdiradigan muammolarni hal etish zarur boʻlganda iqtisodiyotda davlat tomonidan boshqaruv usullari qoʻllandi va bunday yondashuv oxir-oqibatda oʻzini toʻla oqladi» 1 . iqtisod...

This file contains 12 pages in PDF format (506.6 KB). To download "bozor iqtisodiyotini tartibga solishda davlatning iqtisodiy roli", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyotini tartibga s… PDF 12 pages Free download Telegram