tuproqshunoslik tuproqlar geografiya fani uning o`rganish ob'yekti va predmeti boshqa fanlar bilan aloqadorligi

DOC 50.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1523175010_70840.doc tuproqshunoslik tuproqlar geografiya fani uning o`rganish ob'yekti va predmeti boshqa fanlar bilan aloqadorligi reja: 1. tuproqshunoslik, tuproqlar geografiyasi fanining o`rganish ob'yekti va predmeti, tadqiqot usullari. 2. boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 3. tuproqshunoslik (tuproqlar geografiyasi)ning amaliy ahamiyati. 4. tuproqshunoslikning rivojlanish tarixi «tuproq» haqidagi to`ng`ich bilimlar dehqonchilikning paydo bo`lish tarixi bilan bog`liq, ya'ni bundan 7000 yil ilgari boshlangan. tuproq nima? bu savolga javob berish qiyin. tuproq ustida yuramiz, yashaymiz, barcha nozu-ne'matlar tuproq tufayli namoyon bo`ladi. tuproq haqidagi dastlabki bilimlarimiz juda sodda bo`lgan bo`lsada, ota-bobolarimiz tuproqni yaxshi bilganlar. u haqda juda nodir hikmatlar yaratganlar: «yer-odamning beshigi» «yer-hayot manbai» «yeri boyning – eli boy» «hayotning ildizi yerga qadalgan» «yerning qobig`i asrlar xokidan iborat». dehqonning qo`lidan yer va nonning hidi keladi. «yerni aldagan o`zini aldaydi» «yer to`ymay, el to`ymas» «yer haydasang koz hayda, koz haydamasang yuz hayda» «yer-xazina, suv-oltin» «yer-ona, ona-yer». bu hikmatlar xalq tajribasi aql-zakovati, tafakkur qudrati hosilasidir. ularga yer-tuproqning sir-asrorlarini anglatuvchi chuqur …

dir» (nazarov i.k.). tuproq bu tog` jinslaridan (ona jinsdan) o`zining unumdorligi bilan farq qiladigan yuza qatlamdir. tuproq tabiatning o`ziga xos tizimi, uni adabiyotlarda pedosfera deb ham tilga olinadi. pedosfera. grekcha «pedon»-tuproq , «sfera»-shar. yerning tuproq qatlami biosferaning bir qismi. pedosfera bu aerobiosfera, fitobiosfera, litobiosfera majmuasidan iborat. (reymers, 1988, 205 bet). tuproqshunoslik fani - tuproqlarning negizi (genezisi) paydo bo`lishi, fizik, kimyoviy xossalaridan tortib, uning rivojlanishi bilan bog`liq muammolar bilan shug`ullanadi. tuproqlar geografiyasi esa tuproqlarning geografik tarqalishi qonuniyatlarini o`rganadi. fanning o`rganish ob'yekti tuproqlar hisoblansa, predmeti esa uning qaysi jihatini o`rganishdir. qaysi mavzuni o`rganish, bu fanning o`rganish predmeti hisoblanadi. tuproqlarni o`rganish ya'ni tadqiq qilish usullari juda ko`p; a) eng oddiy usullardan biri so`roq, ya'ni joydori aholi bilan suhbatdir. yerli aholi tuproqning ko`p xususiyatlarini yaxshi biladi. b) asosiy usullaridan biri geografik qiyoslash (sravnitelno geograficheskiy). bunda tuproqni hosil qiluvchi omillar uyg`un ravishda qiyoslab o`rganiladi; c) ekspeditsion usul, ya'ni ma'lum yo`nalish bo`yicha tuproqning o`zgarishi, turlari, tuproq …

`lmaydi. chunki tuproq paydo qiluvchi omillar ichida boisenozlar faoliyati asosiy o`rin tutadi. kimyo fani tuproqlar kimyosini o`rganish uchun o`ta muhim. modda va energiya almashinuvi jarayonini o`rganishni fizika fanining o`rni muhim. bundan tashqari tuproqlarni makoniy o`zgarishi geografiya qonuniyatlariga bevosita bog`liq. tuproq ishlab chiqarish vositasi sifatida iqtisodiy mazmunga ham ega, tuproq bonitirovkasi, kadastri (unumdorligi bahosi) bevosita iqtisodiyot fanlari bilan ham bog`liqdir. bundan tashqari tuproqshunoslik fani tabiatni muhofaza qilish va agronomiya fanlari bilan ham uyg`undir. aholi salomatligi, tuproq tarkibi bilan bog`liq. bu esa tibbiyot va kriminalistika fanlari bilan tuproqshunoslikni bog`lab turadi. xulosa o`rnida qayd qilish o`rinliki, tuproqshunos bo`lish uchun keng mushoxadali bo`lib, fanlar tizimlarini yaxshi bilish joizdir, aks holda izlanishlar yaxshi samara bermaydi. mazkur fan geografik ta'limda juda muhim mavqega ega. chunki tuproqni bilish orqali, ayniqsa geograflar tabiatdagi o`zaro aloqadorlikni o`zaro ta'sir, o`zaro uyg`unlik qonuniyatlarini yaxshi anglab oladilar. bundan tashqari tuproq orqali «landshaft haqida ta'limot»ning mazmun-mohiyatini tushunish oson kechadi. tuproqshunoslik – tabiiy geografik …

omiya fani asoschilaridan biri). m.v.lomonosov (1711-1765) «yer qatlamlari haqida» (1763) asarida qora tuproq davr o`tishi bilan xayvon va o`simliklar tanasining chirishidan hosil bo`lganligini birinchi bo`lib to`g`ri aniqlagan. v.i.vernadskiy uni «rus tuproqshunosi bo`libgina qolmay, jahon tuproqshunosi hamdir», deb ta'riflaydi. v.v.dokuchayevninng o`zi «lomonosov juda ilgari (1763) o`z asarida men bajarib doktorlik unvonini olgan g`oyalarni ancha kengroq va ancha umumlashtirilgan holda bayon qilgan» deb tan olgan. shu sababli v.i.vernadskiy «lomonosov nafaqat birinchi rus tuproqshunosi, balki u birinchi tuproqshunosdir» deb yozgan edi. m.lomonosov va v.v.dokuchayev vaqtni tuproq hosil bo`lish omili, deb baholaydilar. lomonosov qiyoslash (sravnitelnыy) va tarixiy usullarning asoschisi hamdir. xix asr o`rtalarida agrogeologiya fani rivojlanib, tog` jinslarini, nurash mahsulotlari to`plangan qalin qatlamni tuproq deb, geologlar qabul qiladi. ayni davrda rossiya bozorga don chiqarishda birinchi o`rinda turgan. xix asrning oxiriga kelib don unumdorligi kamayib ketgan. tuproqqa e'tibor kuchayadi va tuproqni rivojlanishiga turtki bo`ladi. bunda xviii asrda sank - peterburg tashkil etilgan «erkin iqtisodiy jamiyat» …

o`nalish deb baxolaydi. tuproq – iqlim hosilasi, deydi a.i.voyeykov. tuproq – barcha omillar (jumladan vaqt ham) ning hosilasi, deb ta'kidlaydi. v.v. dokuchayev. p.a.kostichev (1845-1895) tuproqni o`simliklarning mahsuli deb qaraydi. unumdorlik tuproqning fizik, biologik xossalariga bog`liq deb biladi. g.n. visotskiy (1865-1940) tuproqning suv rejimini o`rganadi. uning fikricha, tirik tanaga qon qanchalik muhim bo`lsa, tuproqda suv ham shunchalik zarur. p.s.kossovich (1862-1915) tuproqlar fizikasi va kimyosi bilan shug`ullangan. k.d.glinka (1867-1927) tuproqning mineral tarkibi, tuproq hosil qiluvchi jinslar bilan shug`ullanadi. minerallarning nurashini o`rganadi. shu bilan bir qatorda osiyo bo`ylab yirik safarlarni tashkil qiladi. k.k.gedroys (1872-1932) tuproqlar fizikasi va kimyosi bilan shug`ullanadi. tuproq kolloidlarining o`rnini o`rganadi. s.s.neustruyev (1874-1928) avtomorf va gidromorf tuproqlarni ajratadi. o`rta osiyo uchun «bo`z tus tuproq» atamasini fanga kiritadi. l.i.prosalov (1875-1954) tuproq kartog`rafiyasini rivojlantirdi. tuproqlar geografiyasi bilan shug`ullanadi. v.r.vilyams (1863-1939) tuproqdagi kichik biologoik aylanma harakatni o`rgandi, tuproq paydo bo`lish nazariyasini yaratadi, tuproq unumdorligini oshirish yo`llarini ishlab chiqadi. u – tuproqshunos agronom. v.i.vernadskiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqshunoslik tuproqlar geografiya fani uning o`rganish ob'yekti va predmeti boshqa fanlar bilan aloqadorligi"

1523175010_70840.doc tuproqshunoslik tuproqlar geografiya fani uning o`rganish ob'yekti va predmeti boshqa fanlar bilan aloqadorligi reja: 1. tuproqshunoslik, tuproqlar geografiyasi fanining o`rganish ob'yekti va predmeti, tadqiqot usullari. 2. boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 3. tuproqshunoslik (tuproqlar geografiyasi)ning amaliy ahamiyati. 4. tuproqshunoslikning rivojlanish tarixi «tuproq» haqidagi to`ng`ich bilimlar dehqonchilikning paydo bo`lish tarixi bilan bog`liq, ya'ni bundan 7000 yil ilgari boshlangan. tuproq nima? bu savolga javob berish qiyin. tuproq ustida yuramiz, yashaymiz, barcha nozu-ne'matlar tuproq tufayli namoyon bo`ladi. tuproq haqidagi dastlabki bilimlarimiz juda sodda bo`lgan bo`lsada, ota-bobolarimiz tuproqni yaxshi bilganlar. u haqda juda nodir hikmatlar yaratganla...

DOC format, 50.0 KB. To download "tuproqshunoslik tuproqlar geografiya fani uning o`rganish ob'yekti va predmeti boshqa fanlar bilan aloqadorligi", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqshunoslik tuproqlar geogr… DOC Free download Telegram