leksikologiya

PPT 43 pages 678.5 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 678.5 KB

File type PPT

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

o‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o‘rtа mахsus tа’lim vаzirligi zаhiriddin muhаmmаd bоbur nоmidаgi аndijоn dаvlаt univеrsitеti bоshlаng‘ich vа mаktаbgаchа tа’lim mеtоdikаsi kаfеdrаsi talabasi ergаshеvа sаbinаning mavzu: оnа tili dаrslаridа bo‘g‘in ko‘chirishgа оid imlоviy mаlаkаlаrni shаkllаntirish 5111700 – bоshlаng‘ich tа’lim, spоrt vа tаrbiyaviy ish tа’lim yo‘nаlishi bo‘yichа bаkаlаvr аkаdеmik dаrаjаsini оlish uchun yozilgаn ish rаhbаri: n. jo‘rаyеvа а n d i j о n – 2 0 1 7 8-mavzu. leksikologiya. leksikologiya, uning ob’ekti, turlari, vazifalari. ona tili lug‘at tarkibining ma’no jihatdan tavsiflanishi reja: leksikologiya, uning ob’ekti, turlari, vazifalari ona tili lug’at tarkibining ma’no jihatdan tavsiflanishi leksema va so’z, ularning o’zaro farqlari so’zning leksik va grammatik ma’nosi semema, sema bir ma’noli va ko’p ma’noli so’zlar. so’zning o’z va ko’chma ma’nosi ma’no ko’chirishning asosiy turlari: metafora, metonimiya, sinekdoxa, vazifadoshlik * lеksikologiya haqida umumiy ma’lumot biz o‘z fikrimizni gap bilan ifodalaymiz. gap so‘zlardan tuziladi. so‘z tilning qurilish matеrialidir, shuning uchun so‘zni bilmay turib tilni …

2 / 43

strukturaviy va sistemaviy xususiyatlarini, taraqqiyot qonuniyatlarini, tilning boshqa sathlari (fonetik sath, grammatik sath) bilan aloqasini tadqiq qilish. lcksikologiyaning vazifalari: a) muayyan til lug’at boyligidagi eskirish va yangilanish jarayonlarini, bu jarayonlarda lisoniy va nolisoniy (lingvistik va ekstratingvistik) omillarning ishtirokini o’rganish; b) tug’aviy birliklarning funksional-semantik tavsifini berish, eskirgan, yangi va zamonaviy qatamlarini, tematik guruhlari va mikrosistemalarini aniqlash, tisoniy va uslubiy xususiyatlarini yoritish; d) talabalarni leksikaga oid nazariy bilimlar biian qurollantirish. ularda leksik-semantik tahlil ko'nikmatarini shakllantirish. leksikologiyaning turlari leksikologiya barcha tillarning tug'at boyligi taraqqiyotiga xos umumnazariy masalalar bilan birga, ayrim olingan bir tilning lug’at boyligi masalalari bilan ham shug’ullanadi. shunga ko'ra u dastlab ikki turga - umumiy leksikologiya va xususiy leksikologiyaga bo'linadi. i. umumiy leksikologiyada barcha tillarning tug’at tarkibi taraqqiyotini belgilovchi qonuniyatlar ko'riladi: til va jamiyat, til va ong, til va tafakkur munosabatlarining lug’at tarkibiga ta'siri, buning lug'at tarkibida ma'lum o’zgarishlarga olib kelishi, lug'aviy birliklarning zamonaviylik, tarixiylik, ekspressiv-stilistik jihatdan qatlamlanishi, ma’lum tematik va …

3 / 43

iga bog'lanmay o’rganiladi. shunga ko'ra u sinxron leksikologira sanaladi. tarixiy leksikologiyada ayrim olingan bir tilning leksikasi dinamik holatda - tarixiy taraqqiyot jarayoni bilan bog’lab o’rganiladi, shunga ko'ra u diaxron leksikologiya hisoblanadi. hozirgi o'zbek tili leksikologiyasi, asosan, tavsifiy (sinxron) leksikologiyadir, ammo unda tarixiy (diaxron) leksikologiyaga murojaat etish hollari ham bo'lib turadi: o'zbek tili lug’at boyligining tarixiy va zamonaviy qatlamlarini, so'zlarning hozirgi va eskirgan ma'nolarini qiyoslash, tavsiflash kerak bo'lganda shunday qilinadi. so'zning leksik birlik sifatidagi mohiyati so'z — tilning eng muhim nominativ birligi. so'z tilning eng muhim nominativ birligidir, chunki u borliqdagi narsa-buyum- larni, predmet sifatida tasavvur qilinadigan mavhum tushunchalarni, harakat-holatni, rang-tus, maza-ta'm, hajm-miqdor, xislat kabi belgi-xususiyatlarni nomlaydi: daraxt (pred- met nomi), ong (mavhum tushuncha nomi), yozmoq (harakat nomi), oq (rang-tus nomi), shirin (maza-ta’m nomi), katta (hajm nomi), bir (miqdor nomi) kabi. tilning lug'at boyligi- dagi bunday so'zlar leksik birliklar sanaladi. tilda nomlash xususiyatiga ega bo'lmagan, binobarin, leksik birlik sanalmaydigan so'zlar ham …

4 / 43

ikning (so'zning) o'zaro aloqada bo'lgan ikki tomoni ekanligi aytiladi. boshqa manbalarda esa leksema so'zning ifoda planigina emas, balki uning ifoda ya mazmun planlari birligidan iborat yaxlit butunlik ekanligi ta’kidlanadi. bu butunlik nominativ funksiyadagi so'z yoki so'z birikmasi shaklida bo'ladi. u onomasiolologiyada tilning lug'at tarkibidagi bir komponent (vokabula) sifatida, semasiologiyada esa ma'lum ma'nolar tarkibidan iborat birlik (semantema) sifatida o'rganiladi. leksemalarning leksik birlik sifatidagi tavsifida quyidagi belgi-xususiyatlarning alohida o'rni bor: 1. har qanday leksema ikki tomonning - ifoda va mazmun planlarining (nomema va sememaning) birligidan tarkib topadi:. 2. leksemalarga xos muhim belgilardan yana biri shuki, ularning har biri u yoki bu leksik-grammatik guruhlarga mansub bo'ladi: predmet nomlari ot turkumiga, belgi-xususiyat nomlari sifat turkumiga, miqdor anglatuvchi so'zlar son turkumiga, harakat-holat mazmunli so'zlar esa fe’l turkumiga kiradi. 3. leksemalar albatta yaxlitlangan, bir butun birlik bo'ladi, shu xususiyati bilan grammatik shakllardan, so'zlar birikntasi va gapdan farq qiladi. chunonchi, maktab leksemasi leksik birlik sifatida o'zgarmasdir, ammo …

5 / 43

netik so'z tomonidan nomlangan predmet, hodisa, tushuncha (denotat, referent); d) fonetik so'z tomonidan ifodalangan ma’no (signifikat, u inson ongida denotat haqida shakllangan ma’nodir). demak, fonetik so'z predmetni, denotatni ataydi (denotativ ma’no), fonetik so'z inson ongidagi signifikatni ifodalaydi (signifikativ ma’no). ana shu uchta birlik o'rtasidagi bog'lanishdan yuzaga kelgan semantik birlik leksik ma’no sanaladi. masalan, non va vemoq leksemalarining ma’nolari shu ikki so'zning nutqda birikishini taqozo qiladi («non yemoq» kabi), ammo non va ichmoq leksemalari o'zaro birika olmaydi, chunki bu ikkala leksemaning ma'nolari, semik tarkibi bunga yo'l qo'ymaydi. so'z va uning ma’nosi birgalikda inson ongida tushunchani shakllantiradi. demak, so'zni tushunchaning tildagi belgisi (знак понятия) deyish mumkin. biroq so'zning ma’nosi bilan tushuncha bitta narsa emas. ma’no tushunchaning shakllanishida ishtirok etadi, unga poydevor bo'lib xizmat qiladi, ammo so'zning tarkibiy qismi bo'lganligidan til birligi sanaladi, tushuncha esa, garchi so'z va uning ma’nosi bilan aloqada bo'lsa-da, inson tafakkurining mahsuli sifatida logik kategoriya hisoblanadi. m., shox-shabbali, ko'p …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikologiya"

o‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o‘rtа mахsus tа’lim vаzirligi zаhiriddin muhаmmаd bоbur nоmidаgi аndijоn dаvlаt univеrsitеti bоshlаng‘ich vа mаktаbgаchа tа’lim mеtоdikаsi kаfеdrаsi talabasi ergаshеvа sаbinаning mavzu: оnа tili dаrslаridа bo‘g‘in ko‘chirishgа оid imlоviy mаlаkаlаrni shаkllаntirish 5111700 – bоshlаng‘ich tа’lim, spоrt vа tаrbiyaviy ish tа’lim yo‘nаlishi bo‘yichа bаkаlаvr аkаdеmik dаrаjаsini оlish uchun yozilgаn ish rаhbаri: n. jo‘rаyеvа а n d i j о n – 2 0 1 7 8-mavzu. leksikologiya. leksikologiya, uning ob’ekti, turlari, vazifalari. ona tili lug‘at tarkibining ma’no jihatdan tavsiflanishi reja: leksikologiya, uning ob’ekti, turlari, vazifalari ona tili lug’at tarkibining ma’no jihatdan tavsiflanishi leksema va so’z, ularning o’zaro farqlari so’zning leksik va grammatik ma’...

This file contains 43 pages in PPT format (678.5 KB). To download "leksikologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikologiya PPT 43 pages Free download Telegram