dinshunoslik

PDF 119 pages 556.1 KB Free download

119 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 556.1 KB

File type PDF

Pages 119

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 119

1. “dinshunoslik” fanining maqsad va vazifalari hamda boshqa sohalar bilan bog‘liqligi dunyo xaritasida mavjud mamlakat borki, unda yashovchi xalqlarning o‘z dini, urf-odatlari va an'analari mavjud. ana shu qadriyatlar xalqlarning yurish-turishi, kundalik faoliyati va umuman hayot tarzini belgilashda asosiy omil bo‘lib hisoblanadi. dunyo xalqlari tarixini o‘rganishda ularning diniy qarashlari, e'tiqod va diniy amaliyotlarini e'tibordan chetda qoldirish mumkin emas. «dinshunoslik» fani ana shu muhim omilni tadqiq etib, tahliliy o‘rganadi. «dinshunoslik» fanini o‘qitishdan maqsad - talabalarga diniy va milliy qadriyatlarning tarixan mushtarakligi, ularning umuminsoniy qadriyatlar bilan uyg‘unligini tushuntirish, ularda diniy bag‘rikenglik madaniyatini, dinga nisbatan to‘g‘ri yondashuvni shakllantirish va jamiyat uchun yuksak ma'naviyatli kadrlarni tayyorlashdan iborat. «dinshunoslik» fani dinni tanqid qilish yoki ko‘r-ko‘rona maqtash maqsadida emas, balki dinni tarixiylik, xolislik asosida turli xalqlar hayotida tutgan o‘rnini ilmiy jihatdan, ma'naviy hayotning bir bo‘lagi sifatida yondoshib o‘rganadi. «dinshunoslik» fanining vazifasi - talabalarga hozirgi davrdagi dinlarning ma'lum xalq hayotida tutgan o‘rni haqida umumiy nazariy tushunchalar berish, ularning …

2 / 119

antirish; − o‘zbekiston respublikasida dinga nisbatan munosabatning tubdan o‘zgarganligi, xususan, islom dini qadriyatlarini tiklash yo‘lida qilinayotgan ishlar haqida keng tasavvur hosil qilish. 2. din va dinshunoslik atamalarining ta'rifi din arabcha so‘z ekani barchaga ma'lum. lekin, din tushunchasini to‘liq anglab olish uchun, uning ham lug‘aviy, ham istilohiy ma'nolarini alohida-alohida olib tanishib, tahlil qilish maqsadga muvofiqdir. arab tilidagi manbalarda qayd etilishicha, din so‘zi «دا ن « («dâna») fe'lidan yasalgan bo‘lib, «kimgadir bo‘ysunmoq, bo‘yin egmoq, itoat etmoq, kimdandir qarzdor bo‘lmoq, e'tiqod qilmoq, qilgan ishiga yarasha mukofotlamoq»; «diynun» so‘zi esa, «din, imon, ajr-mukofot, qilingan ishga yarasha berilgan haq» kabi ma'nolarni bildiradi. o‘zbek tili lug‘at adabiyotlarida «din» - ishonch, ishonmoq, e'tiqod, mulk, hukm, hisob, jazo, tadbir, bo‘ysunish, itoat qilish, ibodat, parhyez, yo‘l tutish, odat qilish, e'tiqod qilish ma'nolarini bildirishi keltirib o‘tiladi. islomdan avval turkiy xalqlarning din tushunchasini ifodalash uchun turli davrlarda «drm», «darm», «nom» va «den» kabi so‘zlarni ishlatganlari ma'lum. ulardan «drm», «darm» din, aqida …

3 / 119

a kelgan. quyida ularning ba'zilarini keltirib o‘tamiz: «din, insonning muqaddas deb bilgan narsalariga nisbatan munosabatidir». rudolf otto «din, ruhiy borliqlarga nisbatan ishonchdir». edvard teylor 3. dinning jamiyatdagi funksiyalari dinning «funksiya» va «rol» tushunchasini farqlash lozim, ular bir biri bilan bog‘liq, lekin o‘xshash emas. funksiya - bu dinning jamiyatdagi harakat usuli bo‘lsa, rol - bu funksiyani bajarish natijalarining jami yig‘indisidir. dinning bir nechta funksiyalari mavjud: dunyoqarashni shakllantirish, kompensator, kommunikativ, regulyativ, integrallashdezintegrallash, madaniyatni targ‘ib qilish (kulturotransliruyuщaya), legitimirallashtirish-legitimiralni olib tashlash. dunyoqarashni shakllantirish funksiyasi dinda inson, jamiyat, tabiatga nisbatan aniq bir qarashlarning turlari mavjudligi tufayli amalga oshiriladi. din hayotni (mavjudotni) ma'lum nuqtai nazardan tushunish (dunyoni to‘la va undagi ayrim hodisa va jarayonlarni alohida tushuntirish), dunyoni kuzatish (his qilish va idrok etish orqali dunyoni aks ettirish), dunyoni his qilish (hissiy qabul qilish yoki rad etish), dunyoviy munosabat (baho berish) va hokazolarni o‘z ichiga oladi. diniy dunyoqarash yaratganga nisbatan eng oliy tuyg‘u va mezonlarni belgilaydi. bunda …

4 / 119

man olganda, ruhiy zarbalarni bartaraf etish, tasalli berish, katarsis va ma'naviy ozuqa olish kabi kompensatsiyaning psixologik aspektlari muhim ahamiyatga egadir. kommunikativ funksiya muloqotni ta'minlaydi. u ham diniy, ham diniy bo‘lmagan faoliyat va munosabatlarda vujudga keladi, axborot almashish, o‘zaro ta'sir ko‘rsatish, insonni inson tomonidan idrok etish jarayonlarini o‘z ichiga oladi. diniy ong ikki xil muloqotni belgilaydi: dindorlarning o‘zaro bir-birlari bilan muloqoti va dindorlarning ibodat, namoz, meditatsiya, maxfiy qarashlar paytidagi mediator va vositachilari tomonidan gipostazir jonzotlar (xudo, farishta, o‘lganlarning ruhi, avliyolar va b.) bilan muloqoti. 4. dinlarni tasniflash ayrim dinshunoslar diniy nuqtai nazardan yondashib, dinlarni o‘rganganlar. jumladan, yoakim vax (joachim wach), dinlarni «asoschisi bor dinlar», «an'anaviy (rasm-rusumli) dinlar»ga, gustav menshing esa «milliy dinlar», «jahon dinlari» ko‘rinishida ikkiga bo‘ladi. annemari shimmel esa dinlarni - ilk-qabilaviy, milliy, jahon dinlari, deb uchga bo‘ladi. shu bilan birga ba'zi tadqiqotchilar quyidagi tasnifni keltiradilar: sakramental (diniy marosim va rasm-rusumlarga tayanuvchi) din, 1. profetik (payg‘ambarlarga tayanuvchi) din, 2. mistik …

5 / 119

evropa, amerika va avstraliya dinlari tarzida tasniflash. biroq bu unchalik munosib tasnif emas. chunki, shunday dinlar ham borki, ular bir necha qit'alarga tarqalgan. xususan, islom va xristianlik deyarli barcha qit'alarda mavjud. shuningdek, ba'zi qit'alarda ozchilikni tashkil etuvchi boshqa dinlar vakillari ham bo‘lishi bilan birga deyarli aksar aholi bir dinga e'tiqod qiladi. masalan, yevropada asosan xristianlik ko‘p tarqalgan, islom dini amerikaga nisbatan afrikada ko‘proq tarqalgan. osiyo qit'asida islom, hinduiylik, buddaviylik, konfutsiylik, sintoiylik dinlari aralash tarqalgan. ba'zan bir qit'ada paydo bo‘lgan din boshqa qit'ada keng yoyilgan. masalan, xristianlik falastinda vujudga kelgan bo‘lsa-da, asosan osiyo qit'asidan tashqarida tarqaldi. 5. yahudiylik dini 6. yahudiylik dinining vujudga kelishi yahudiylik dini miloddan avvalgi 2000 yilliklarining oxirlarida falastinda vujudga kelgan, yakka xudolik gʻoyasini targʻib qilgan dindir. u millat dini boʻlib, faqat yahudiy xalqiga xos abu rayhon beruniy oʻzining “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” kitobida, yahudiylar bu soʻzni somiy tillardagi hoda, ya'ni “tavba qilmoq, tavba qilganlar” soʻzidan kelib chiqqan, …

Want to read more?

Download all 119 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinshunoslik"

1. “dinshunoslik” fanining maqsad va vazifalari hamda boshqa sohalar bilan bog‘liqligi dunyo xaritasida mavjud mamlakat borki, unda yashovchi xalqlarning o‘z dini, urf-odatlari va an'analari mavjud. ana shu qadriyatlar xalqlarning yurish-turishi, kundalik faoliyati va umuman hayot tarzini belgilashda asosiy omil bo‘lib hisoblanadi. dunyo xalqlari tarixini o‘rganishda ularning diniy qarashlari, e'tiqod va diniy amaliyotlarini e'tibordan chetda qoldirish mumkin emas. «dinshunoslik» fani ana shu muhim omilni tadqiq etib, tahliliy o‘rganadi. «dinshunoslik» fanini o‘qitishdan maqsad - talabalarga diniy va milliy qadriyatlarning tarixan mushtarakligi, ularning umuminsoniy qadriyatlar bilan uyg‘unligini tushuntirish, ularda diniy bag‘rikenglik madaniyatini, dinga nisbatan to‘g‘ri yondashuvni shak...

This file contains 119 pages in PDF format (556.1 KB). To download "dinshunoslik", click the Telegram button on the left.

Tags: dinshunoslik PDF 119 pages Free download Telegram