осмон жисмлари

DOC 480,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1481437594_66475.doc осмон жисмлари режа: 1. коинот ва галактика 2. қуёш тизими ва унинг сайёралари ҳақида умумий маълумотлар 3. қуёш тизимининг митти жисмлари 1. коинот ва галактика тун осмонидаги юлдузлар сочилган манзара ҳар доим ва ҳар жойда бутун башариятни лол қолдириб келади. абадийликнинг сирли олами ҳайратланган инсон назари олдида бепоён чексизлик эшигини очади ва чуқур ўйга толдиради. бу абадийликда қуёш тизимидаги сайёралар учиб юришади ва ҳозиргача кўплаб сирларни ўзида сақлаб келади. бизни ўраб турган моддий олам, бир сўз билан айтганда, коинот (юнонча дунё, олам) дейилади. коинотнинг фазо ва маконда ўлчами йўқ - чексиздир. коинотда материя бир хилдаги тақсимотга эга бўлмасдан, галактикалар, юлдузлар, сайёралар, метеоритлар, кометалар ва турли газлар мажмуасидан иборат. гала́ктика деб юлдузлараро газ, чанг, қора материя ва, эҳтимол, қора энергия, ўзаро таъсир этувчи гравитацион кучлари мавжуд бўлган юлдузларнинг катта тизимига айтилади (1-расм). одатда галактикалар умумий оғирлик маркази атрофида айланувчи 10 миллиондан (107) бир неча триллионгача (1012) юлдузларга эга бўлади. алоҳида …

деб аталувчи юлдузлар мажмуаси ҳисобланади. унинг узунлиги 30 килопарсекга (ёки 100000 ёруғлик йили) яқин ва қалинлиги 3000 ёруғлик йилига тенг. унда 3×1011 га яқин юлдузлар мавжуд бўлиб, умумий массаси қуёш масасидан 6×1011 марта катта. сомон йўли ёки галактикамиз - гигант юлдузларнинг тизими бўлиб, у қуёш, оддий кўз билан кўринувчи барча юлдузлар ҳамда жуда кўп сонли бошқа осман жисмларини қамраб олади. унда 100 миллиардга яқин юлдузлар мавжуд. сомон йўли бошқа галактикаларнинг бири ҳисобланади ва у спирал галактикалар турига киради.. сомон йўли ликобча сингари қавариқ шаклга эга. 2. қуёш тизими ва унинг сайёралари ҳақида умумий маълумотлар коинот ва қуёш тизимининг вужудга келиши тўғрисида жуда кўп назариялар мавжуд бўлиб, улардан бири «катта портлаш» назариясидир. бу назарияга кўра дастлаб бутун материя ҳаддан ташқари юқори ҳароратга эга бўлган битта «нуқтада» сиқилган бўлиб, кейинчалик бу “нуқта” улкан куч билан портлаган. портлаш натижасида барча томонларга сачраб кетган ўтаиссиқ булутлардан аста-секин субатомли зарралар, вақт ўтиши билан атомлар, моддалар, …

бу тизимдаги барча жисмлар ўзаро гравитация (бутун олам тортишиш қонуни) кучи билан ҳам боғланган. сайёралар икки катта гуруҳга: ер гуруҳига – меркурий, венера, ер ва марс – ва юпитер гуруҳига, яъни гигант сайёралар – юпитер, сатурн, уран ва нептунга бўлинади (2-расм). қуёш ва қуёш тизими сайёраларининг ҳажми ва массаси орасида кескин фарқ бор. буни уларни қиёслаш макетидан кўрса бўлади (3-расм). ер гуруҳидаги сайёралар нисбатан кичик ўлчамли ва катта зичликка эга (4-расм). уларнинг асосий таркибини силикатлар (кремний бирикмалари) ва темир ташкил этади. гигант паланеталарда эса қаттиқ юза йўқ. унча катта бўлмаган ядросидан ташқари улар водород ва гелийдан тузилган ва газ-суюқ ҳолатда мавжуд. бу сайёраларнинг атмосфераси аста-секин зичлашиб бориб, суюқ мантияга айланади. расм. қуёш ва сайёраларнинг қиёсий ҳажми. расм. ер гуруҳидаги сайёраларнинг қиёсий ҳажми. қуёш тизими умумий массасининг асосий улуши (99,87%) қуёшнинг ўзига тўғри келади. шунинг учун қуёш тортиш кучлари тизимидаги деярли барча қолган жисмлар: сайёралар, кометалар, астероидлар ва метеорлар ҳаракатини бошқаради. …

дан қутбларда 32 суткагача ўзгаради, эркин тушиш тезлани-ши 274 м/с2. қуёш спектри таҳлилига кўра унинг кимёвий таркиби: водород 90% га яқин, гелий 10%, бошқа элементлар 0,1% дан кам. қуёш энергияси-нинг манбаи бўлиб қуёшнинг марказий қисмида водороднинг гелийга ядровий айла-ниши ҳисобланади. бунда ҳарорат 15 млн. к га боради (термоядеро реакцияси). унинг ички қисмидан энергия нурланиш орқали кўчирилади, кейинчалик у 0,2 r масофага тенг ташқи қатламда конвекция орқали амалга оширилади. қуёшдан 149 млн. км масофада жойлашган ер ундан 21017 вт га яқин ёруғлиқ нури энергиясини олади. у ер шарида кечадиган барча жараёнларнинг асосий энергия манбаси саналади. ердаги бутун биосфера, ҳаёт фақат қуёш энергияси ҳисобига яшайди. қуёш диаметри ерникига нисбатан 109 марта катта, ўртача зичлиги 1,41 г/см3, ташқи қобиқларининг ўртача ҳарорати 5600°с, ёши 6-6,5 млрд. йил. меркурий меркурий - қуёшга энг яқин жойлашган сайёра. меркурий қуёш тизимидаги бошқа сайёралар сингари антик пантионнинг худоларидан бири, хусусан - рим савдо худоси (юнонча гермесга мос келади) …

дошларининг радиусларидан ҳам қисқа. меркурийнинг массаси 3,302•1023 кг. ўртача зичлиги анча юқори - 5,43 г/см3 бўлиб, бу ерникидан камроқ. ер ўлчамларининг меркурийникидан юқорилиги ҳисобга олинса, унинг заминида металлар кўплигидан далолат беради. меркурийда эркин тушиш тезланиши 3,70 м/с2 тенг. иккинчи космик тезлик - 4,3 км/с. сайёранинг қуёшга яқинлиги ва анча секин айланиши ҳамда атмосферсининг йўқлиги сабабли меркурийда қуёш тизимидаги ҳароратнинг энг кескин ўзгариши кузатилади. унинг юзасида кундузги ўртача ҳарорат 623 к тенг, кечаси эса - 103 к. меркурийдаги минимал ҳарорат 90 к га тенг, максимуми эса, тушда «қайноқ узоқликларда» - 700 к гача боради. меркурий юзаси кўп жиҳатдан ой юзасини эслатади - унда ҳам кратерлар кўп (6-расм). аммо кратерлар барча майдонларида тенг тақсимланмаган. меркурийдаги энг катта кратер буюк немис композитори бетховен шарафига номланган бўлиб, унинг диаметри 625 км. меркурий юзасидаги энг қизиқарли тафсилот - бу иссиқлик текслигидир («лот. caloris planitia»). бу кратер ўз номини энг “иссиқ узоқликка” яқинлиги туфайли олган. у …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "осмон жисмлари"

1481437594_66475.doc осмон жисмлари режа: 1. коинот ва галактика 2. қуёш тизими ва унинг сайёралари ҳақида умумий маълумотлар 3. қуёш тизимининг митти жисмлари 1. коинот ва галактика тун осмонидаги юлдузлар сочилган манзара ҳар доим ва ҳар жойда бутун башариятни лол қолдириб келади. абадийликнинг сирли олами ҳайратланган инсон назари олдида бепоён чексизлик эшигини очади ва чуқур ўйга толдиради. бу абадийликда қуёш тизимидаги сайёралар учиб юришади ва ҳозиргача кўплаб сирларни ўзида сақлаб келади. бизни ўраб турган моддий олам, бир сўз билан айтганда, коинот (юнонча дунё, олам) дейилади. коинотнинг фазо ва маконда ўлчами йўқ - чексиздир. коинотда материя бир хилдаги тақсимотга эга бўлмасдан, галактикалар, юлдузлар, сайёралар, метеоритлар, кометалар ва турли газлар мажмуасидан иборат. гала́...

Формат DOC, 480,5 КБ. Чтобы скачать "осмон жисмлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: осмон жисмлари DOC Бесплатная загрузка Telegram