аргументлаш билимлар тараққиётининг мантиқий шакли

DOC 18 sahifa 256,5 KB Bepul yuklash

18 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 256,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 18

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 18

14-мавзу. аргументлаш билимлар тараққиётининг мантиқий шакли. исботлаш ва рад этиш. (2 соат) режа: 1. исботлаш тушунчаси. исботлаш турлари 2. рад этиш ва унинг асосий усуллари 3. гипотиза - билимлар тараққиётининг махсус шакли сифатида 4. назария билимларнинг тугал системаси ватанимиз-ўзбекистоннинг гуллаб-яшнаши, барқарор, мустахкам бўлиши маълум бир даражада ёшларнинг онгли, билимли комил инсон бўлишларига боғлиқ. бу хақда и.а.каримов шундай деб таъкидлаган: «комил инсон деганда биз аввало, онги юксак, мўстақил фикрлай оладиган, хўлқ-атвори билан ўзгаларга ибрат бўла оладиган, билимли, маърифатли кишиларни тушунамиз. онгли, билимли одамларни олди-қочди гаплар билан алдаб бўлмайди. у хар бир нарсани ақл, мантиқ тарозисига солиб кўради. ўз фикр-ўйи, хулосасини мантиқ асосида қўрган киши етўк одам бўлади» . чуқур таҳлилга, мантиққа асосланмаган бир ёқлама фикр одамларни чалғитади. фақат бахс-мунозара, таҳлилга асосланган тўғри хулосаларгина хақиқатни билишга йўл очади. бахс, мунозара юритишнинг, чин фикрларни исботлай билишнинг, хато фикрларни рад этишнинг ўзига хос қонун қоидалари мавжуд. бу қоидаларни билиш хар бир инсонга, шу жумладан …

2 / 18

икки усулга ажратилиши ҳам нисбийдир. далиллашнинг хусусий кўриниши мантиқий исботлашдир. мантиқий исботлаш деб, бирор фикр, мулоҳазанинг чинлигини, чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазалар орқали асослашга айтилади. исботлашдан мақсад-бирор фикрнинг чинлигини аниқлаш бўлса, далиллашдан мақсад хам фикрнинг чинлигини аниқлаш, унинг ахамиятини ва муайян фаолият учун қўллаш мумкинлигини асослашдир. исботлаш жараёнида қўлланиладиган чин мўлохазалар (асослар) берилган фикрнинг чинлигини тасдиқлаш учун хизмат қилса, далиллаш, бундан ташқари, далилланаётган фикрнинг бошқа шу каби фикрлардан афзалроқ эканлигини асослаш учун ҳам хизмат қилади. далиллаш учун келтирилган аргументлар (асослар) исботлаш учун келтирилган аргументларга нисбатан ранг-баранг бўлади. далиллаш шакллари билан исботлаш шакллари бир-бирига айнан мос тушмайди. исботлаш хулоса чиқариш кўринишида амалга ошади. далиллаш кўпроқ сухбат (диалог) кўринишида бўлиб, унинг иштирокчиларидан ҳар бири ўз фикрининг чинлигини исботлашга, рақибининг фикрини рад этишга ва тингловчиларнинг ўзини хам фикр қилишга, ўз фикрларига ишонтиришга ҳаракат қилади. далилиллаш жараёнида реципиентларга (лот - қабўл қилувчи) тингловчиларга бирор фикрнинг тўғри ёки хатолиги асослаб берилади ва уларда шу фикрга …

3 / 18

қ. хато фикрлар предметларнинг реал алоқалари ва муносабатларини бузиб кўрсатади, билишда кўп чалкашликларга олиб келади. шунинг учун хам билиш жараёнида ҳар бир фикрни тўғри қўришга эришиш, унинг чинлигини далиллар билан кўрсата олиш, хато фикрларни эса рад қила билиш мухим аҳамиятга эга. фикрнинг чинлигини тасдиқлаш учун уни ходисанинг (фактнинг) ўзи билан солиштириш мумкин. лекин кўп ҳолларда билиш жараёнида натижаларининг чинлиги уларни илгари вужудга келган билимлар билан боғлаш орқали аниқланади. буни амалга оширишнинг мантиқий усули исботлашдир. исботлаш бир ҳукмнинг чинлигини у билан боғланган бошқа чин ҳукмлар ёрдамида асослашдан иборат бўлган мантиқий амалдир. унинг таркиби уч элементдан ташкил топган: тезис, аргументлар (асослар), исботлаш усули-демонстрация. тезис-чинлиги асосланиши лозим бўлган ҳукм, у исботлашнинг марказий фигураси ҳисобланади; бутун диққат-эътибор унинг чинлигини кўрсатишга қаратилади. тезис бир мулоҳазанинг ўзидан, ёки мулоҳазалар тизимидан, ёки теоремалардан, ёки аниқ фактларни умумлаштириш натижаларидан ёки ходисаларнинг сабабини кўрсатўвчи мулоҳазалардан ва шу кабилардан иборат. аргументлар-тезиснинг чинлигини асослаш учун келтирилган ҳукмлар. аргументлар бўлиб фактларни қайд …

4 / 18

ш шаклида бўлади, яъни тезис аргументлардан хулоса сифатида мантиқан келтириб чиқарилади. исботлашнинг икки тури мавжуд: бевосита исботлаш, бавосита исботлаш. бевосита исботлашда тезиснинг чинлиги тўғридан-тўғри аргументлар билан асосланади, унда тезисга зид бўлган ҳукмлардан фойдаланилмайди. тезис кўп ҳолларда якка ходисани ифода қилиб келади ва маълум бир умумий билимдан, масалан қонундан, аргумент сифатида фойдаланилиб, унинг чинлиги асосланади. масалан «ўзбекистон - мустақил давлатдир» деган ҳукм (тезис) нинг чинлиги «ўзбекистоннинг мустақил давлат деб эълон қилиниши, унинг халқаро миқёсда эътироф этилиши» каби асослар ёрдамида исботланади. бавосита исботлашда эса тезиснинг чинлиги ўнга зид бўлган ҳукмнинг (антитезиснинг) хатолигини кўрсатиш орқали асосланади. антитезис қандай шаклда ифодаланган бўлишига қараб апагогик исботлаш ва айирувчи исботлаш фарқ қилинади. апогогик исботлашда тезис (а) ва антитезис () ўртасидаги муносабатга асосланилади. масалан «материя ҳаракатсиз мавжуд эмас» деган ҳукмнинг чинлигини асослаш учун унга зид бўлган «материя ҳаракациз мавжуд» деган ҳукм олинади. апогогик исботлашда антитезис топилиб (1-босқич), вақтинча чин деб қабўл қилинади ва ўндан маълум бир натижалар …

5 / 18

рилиб, «жиноятни в шахс ҳам, с шахс ҳам содир этмаганлиги аниқланади ва шу тариқа «жиноятни а шахс содир қилган» деган ҳукмнинг чинлиги асосланади. бу мисолда айирувчи исботлаш айирувчи-қатъий силлогизмнинг инкор этиб-тасдиқловчи модуси бўйича кўрилган: барча муқобил вариантлар тўлиқ олингандагина хулоса чин бўлади, яъни тезис исботланади. раддия-исботни бузишга қаратилган мантиқий амалдир. бирорта фикрнинг чинлигини рад этиш ўнга зид бўлган фикрнинг хатолигини кўрсатишдан иборат бўлганлиги учун, раддияни исботлашнинг хусусий кўриниши, деб ҳисоблаш мумкин. раддия хам исботлаш каби тезис (рад қилиниши лозим бўлган ҳукм), аргументлар (тезисни рад қилувчи ҳукмлар) ва демонстрациядан (рад этиш усули) дан ташкил топган бўлади. раддия бирорта масалани муҳокама қилиш яъни бахс, мўнозара жараёнида учрайди. бахс қатнашчиларидан бири маълум бир тезисни илгари суриб, уни ҳимоя қилса (пропонент), бошқаси унга қарши чиқади (оппонент). ҳал қилинмаган, мўнозарали масалалар буйича олиб бориладиган бахслар полемика ҳисобланиб, ўнда қарама-қарши тезислар асосланибгина қолмай, балки танқидий анализ ҳам қилинади. раддия уч хил усул билан амалга оширилади: 1) …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 18 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"аргументлаш билимлар тараққиётининг мантиқий шакли" haqida

14-мавзу. аргументлаш билимлар тараққиётининг мантиқий шакли. исботлаш ва рад этиш. (2 соат) режа: 1. исботлаш тушунчаси. исботлаш турлари 2. рад этиш ва унинг асосий усуллари 3. гипотиза - билимлар тараққиётининг махсус шакли сифатида 4. назария билимларнинг тугал системаси ватанимиз-ўзбекистоннинг гуллаб-яшнаши, барқарор, мустахкам бўлиши маълум бир даражада ёшларнинг онгли, билимли комил инсон бўлишларига боғлиқ. бу хақда и.а.каримов шундай деб таъкидлаган: «комил инсон деганда биз аввало, онги юксак, мўстақил фикрлай оладиган, хўлқ-атвори билан ўзгаларга ибрат бўла оладиган, билимли, маърифатли кишиларни тушунамиз. онгли, билимли одамларни олди-қочди гаплар билан алдаб бўлмайди. у хар бир нарсани ақл, мантиқ тарозисига солиб кўради. ўз фикр-ўйи, хулосасини мантиқ асосида қўрган киши ет...

Bu fayl DOC formatida 18 sahifadan iborat (256,5 KB). "аргументлаш билимлар тараққиётининг мантиқий шакли"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: аргументлаш билимлар тараққиёти… DOC 18 sahifa Bepul yuklash Telegram