suyuqlik va gaz mexanikasi

DOC 158 стр. 3,6 МБ Бесплатная загрузка

158 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,6 МБ

Тип файла DOC

Страницы 158

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 158

alisher navoiy nomodagi samarqand davlat universiteti o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti a. abdirashidov suyuqlik va gaz mexanikasi. kinematika (uslubiy qo’llanma) (5440200-mexanika ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun ) samdu o‘quv-uslubiy kengashining 2005 yil 29-noyabrdagi yig’ilishi qarori (2-bayonnoma) bilan nashrga tavsiya etilgan samarqand-2005 abdirashidov a. suyuqlik va gazlar mexanikasi. kinematika. uslubiy qo’llanma. – samarqand: samdu nashri, 2005. – 155 bet. mazkur uslubiy qo’llanma fizika-matematika fakultetining mexanika bo’limi bakalavr talabalari uchun o’quv rejasi asosida tuzilgan. uslubiy qo’llanmadan mutaxassislikning magistrlari, aspirantlari hamda ilmiy tadqiqotchilari ham foydalanishlari uchun qulay qilib yozilgan. unda keltirilgan ba’zi masalalarni yechishda bevosita zamonaviy komp’yuterlardan foydalanish ham mumkin. uslubiy qo’llanma mexanika mutaxassisligi talabalariga suyuqlik va gazlar mexanikasi fanini mukammal o’rganishlarida, ularning mustaqil bilim va ilmiy izlanish ko’nikmalarini hosil qilishlarida yaqindan yordam beradi. mas’ul muharrir: texnika fanlari doktori, professor xudoynazarov x.x. taqrizchilar: fizika-matematika fanlari doktori, professor akilov j.a., fizika-matematika fanlari doktori, professor xo’jayorov b.x. …

2 / 158

izohlar beriladi. moddiy sistema diskret deyiladi, agar u alohida joylashgan moddiy nuqtalardan iborat bo’lsa, va aksincha u tutash deyiladi, agar unda moddalar, uning holatining fizik xarakteristikalari va fazodagi harakati uzluksiz taqsimlangan bo’lsa. ikkinchi holatda sistema tutash moddiy muhit yoki qisqacha tutash muhit deyiladi. masalan, o’zgarmas muhit yoki absolyut qattiq jism tutash muhitga misol bo’la oladi. o’zgaruvchan tutash muhit mexanikada elastik va qovushoq hamda suyuq va gaz holatdagi jismlar deb o’rganiladi. nazariy mexanikaning o’zgaruvchan muhitlar harakatini o’rganuvchi bo’limi tutash muhitlar mexanikasi deyiladi, uning suyuq va gaz holatidagi muhitlarga aloqador bir qismi suyuqlik va gazlar mexanikasi deyiladi. tutash muhitning zarrachasi deb o’lchamlari molekulyar masofalardan ko’p marta katta bo’lgan muhit hajmining juda kichik elementiga aytiladi. suyuqlikning zarrachalarini taqriban nuqtaviy deb hisoblash mumkin. suyuqlik va gazlar mexanikasida «suyuqlik» tushunchasi kengroq ma’noda ishlatiladi. tajribalar shuni ko’rsatadiki, tovish tezligidan pastroq tezliklarda gazlar o’zini siqilmaydigan suyuqlikdek tutadi, tomchili suyuqliklar (masalan, suv) esa katta bosimlarda o’zini siqiluvchan suyuqlikdek …

3 / 158

iq qilsak, juda ko’p oqimlarning yuqori aniqlikda tavsifini berish mumkin. suyuqlik va gazlarning, qattiq jismlardan farqli har xil asosiy belgilarini keltirish mumkin. qattiq jismlar oddiy sharoitda o’z shaklini saqlab turadi, suyuqlik va gazlar esa ularni o’rab turgan idish shaklidagina tura oladi. shunga ko’ra suyuqlik va gazlarning tashqi kuchlarga qarshiligi juda kam, ya’ni ular juda ham oson deformatsiyalanuvchan yoki qo’zg’aluvchan. ma’lumki, hamma kuchlarni uch turga ajratish mumkin: siquvchi; cho’zuvchi; sindiruvchi. kuzatishlar shuni ko’rsatadiki, suv, neft va boshqa moddalar suyuqliklar deb ataladi va ular: siquv-chi kuchlarga jiddiy qarshilik ko’rsatadi; uzilishga, aksincha, deyarli qarshilik ko’rsatmaydi; sindiruvchi kuchlarga (ya’ni zarrachalarning bir biriga nisbatan siljishiga) esa siljish tezligiga qarab har xil qarshilik ko’rsatadi. bu tezlik qancha katta bo’lsa qarshilik ham shuncha katta bo’ladi. gazlar ham xuddi shunday xossalarga ega. suyuqlik va gazlarning farqi shundaki, suyuqliklar siqilishda o’z hajmini juda ham kam o’zgartiradi, gazlar esa boyl-mariot qonuniga bo’ysungan holda ancha sezilarli siqiladi. qattiq jismlar uchala xil …

4 / 158

iladi) va qattiq jismlar. birinchi guruhdagilarni yana qism guruhlarga ajratish mumkin: siqilmaydigan (ko’pincha ular tomchili suyuqliklar deb ataladi) va siqiluvchan (ular gazsimon ham deb ataladi) suyuqliklar. tushunamizki, barcha suyuqliklar siqiluvchan, ammo ularning ko’pchiligidagi siqilishlarni e’tiborga olmasa ham bo’ladi. masalan, suv 1 atm bosimda o’zining dastlabki hajmiga nisbatan uning 1/20000 qismigacha siqiladi. har xil suyuqliklarning tutash chegarasida yoki suyuqlik va qattiq yoki gaz shaklidagi jism bilan tutash chegarasida suyuqlikning tomchili xossasi paydo bo’ladi va bunda uning qattiq jism sirtining namlanishi xodisasi kuzatiladi. suyuqliklarning bunday tomchili xossasi ularning ichki sohasida ham, masalan, kavitatsiya hodisasi sodir bo’lishi mumkin bo’lgan suyuqlik ichida gaz pufakchali sohalari mavjud bo’lganda, kuzatilishi mumkin. gazlar suyuqliklarga nisbatan juda ham sezilarli darajada siqiluvchan. bosimning juda ham kam kamayishi, harakatning juda kichik tezligida muhitning qizish holati yo’q holatlarida gazni ham siqilmaydigan muhit deb qarash mumkin. shuning uchun har bir muhitning siqiluvchanlik darajasi bir-biridan keskin farq qiladi. suyuqlik va gazlarning siljishga qarshilik …

5 / 158

aydi, hamda qaraladigan ob’ektlar kvant mexanikasidagi mikrodunoyga nisbatan etarlicha katta. sistemaning termodinamik muvozanat holati deb tashqi shartlar saqlanib qolgan taqdirda ham yopiq sistemaning barcha ichki xarakteristikalari uzoq muddatgacha o’z qiymatlarini saqlab qoladi. termodinamik muvozanat shartida suyuqlik (gaz)larning holatini bir nechta makroskopik parametrlar (masalan, zichlik, tezlik, temperatura va hokazo) yordamida aniqlab olish mumkin. suyuqlik ham, har qanday jism kabi, molekulyar tuzilishga ega, demakki, suyuqlikning massasi butun geometrik fazoni egallamaydi, balki uning molekulalarida jamlangan. lekin biz suyuqlikni uzluksiz muhit (kontinium) deb qaraymiz va matematik amallarda har xil uzluksiz funksiyalardan foydalanamiz. uchinchi farazimizning ma’nosi bilan esa quyidagi boblarda to’la tanishamiz. sinov savollari: 1. diskret va tutash sistemaga ta’rif bering, misollar keltiring. 2. suyuqlik va gazlar mexanikasi fani nimani o’rganadi? 3. tutash muhit zarrachasi nima? 4. suyuqlik va gazlarning qanday eng muhim xususiyatlarini bilasiz? 5. suyuqlik va gazlarning deformatsiyalanuvchi qattiq jismlar bilan umumiy va farq qiluvchi asosiy belgilarini sanab o’ting. 6. ideal va qovushoq …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 158 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "suyuqlik va gaz mexanikasi"

alisher navoiy nomodagi samarqand davlat universiteti o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti a. abdirashidov suyuqlik va gaz mexanikasi. kinematika (uslubiy qo’llanma) (5440200-mexanika ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun ) samdu o‘quv-uslubiy kengashining 2005 yil 29-noyabrdagi yig’ilishi qarori (2-bayonnoma) bilan nashrga tavsiya etilgan samarqand-2005 abdirashidov a. suyuqlik va gazlar mexanikasi. kinematika. uslubiy qo’llanma. – samarqand: samdu nashri, 2005. – 155 bet. mazkur uslubiy qo’llanma fizika-matematika fakultetining mexanika bo’limi bakalavr talabalari uchun o’quv rejasi asosida tuzilgan. uslubiy qo’llanmadan mutaxassislikning magistrlari, aspirantlari hamda ilmiy tadqiqotchilari ham foydalanishlari ...

Этот файл содержит 158 стр. в формате DOC (3,6 МБ). Чтобы скачать "suyuqlik va gaz mexanikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: suyuqlik va gaz mexanikasi DOC 158 стр. Бесплатная загрузка Telegram