qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi

DOCX 20 pages 78.4 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 78.4 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. 2. markaziy osiyoda “avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar. 3. ilk o‘rta asr sharq falsafasi va uyg‘onish davri. 4. temuriylar sulolasi davri. xixasr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy–siyosiy fikrlar. 5. xx-xxi asr o‘zbek falsafasi. 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. sharq madaniyati taraqqiyotining ilk davrlari deganda, ko‘pgina mutaxassislar bizning vatanimiz o‘tmishini, misr, bobil va insoniyat tarixining eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri bo‘lgan shumer davrlarini esga oladi. bularning har biri insoniyat tarixida jamiyat hayoti, qadriyatlar tizimining o‘ziga xosligi, boshqarish va iqtisodiy jarayonlarning muayyan tarzda namoyon bo‘lishi bilan tavsiflanadi. eramizdan avvalgi to‘rtinchi ming yillikning oxiri va uchinchi ming yillik boshlarida qadimgi misr va bobil hududida dastlabki diniy-falsafiy fikrlar, olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar birmuncha rivoj topgan. tabiiy-ilmiy, diniy-falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi ikki yo‘nalishda …

2 / 20

hlarining qarshisida nihoyatda ojiz bo‘lgan odamzod, albatta, tevarak atrofdagi voqea-hodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. shu bilan birga, odamning mavjudlik xossalarini va olam qonuniyatlarini ilmiy tushunish ko‘nikmasi hali shakllanib ulgurmagan o‘sha qadim zamonlarda, afsona hamda rivoyatlarga asoslanib fikr yuritmaslikning imkoni ham yo‘q edi. bu - o‘sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «xo‘jayinning o‘z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati», «arfist qo‘shig‘i», «o‘z hayotidan hafsalasi pir bo‘lgan kishining o‘z joni bilan suhbati» kabi bitiklarda yaqqol namoyon bo‘lgan. ularda hayotning, umrning mazmuni, o‘sha davrdagi odamlarga xos tuyg‘ular bayon qilingan. yahudiylik yahudiy va falastin xalqlarining ba’zi e’tiqodlarini o‘zida aks ettirgan dindir. eramizdan avvalgi x-vi asrlarda yahudiylik monoteistik (yakka xudolikka ishonish) dinga aylanib, olamni yaratuvchi yahve xudosiga e’tiqod qilish uning asosiy tamoyili hisoblangan. bu dinda muso alayhissalom — payg‘ambar, «tavrot» xudo tomonidan unga yuborilgan ilohiy kitob ekani, qiyomat kunida barcha birdek tirilishi, jannat va do‘zaxning mavjudligi, gunohkorlar jazosiz qolmasligi, savobli ishlarni qilganlar u …

3 / 20

«rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo‘lgan manbalarda ham o‘z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo‘lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. «upanishadalar»dagi falsafiy mavzular, asosan, insonni o‘rab turgan borliq, uning hayotdagi o‘rni va vazifasi, tashqi olam va inson tabiati, uning hayoti va ruhiyatining mohiyati, bilish imkoniyatining chegaralari, axloq me’yorlari haqidadir. falsafiy muammolar asosan diniy-mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan. qadimgi hind falsafiy maktablar ikki guruhga (astika va nastika) bo‘linadi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa — astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablar. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. chorvaka-lokayata, buddizm va jaynizm — nastika guruhiga kiradi. chorvaka-lokayata tarafdorlari materialistik ta’limotni ilgari surganlari uchun «veda»ning muqaddasligini tan olishmaydi hamda olam ilohiy kuch tomonidan yaratilmagan, «veda» haqiqiy bilim bermaydi, deb ta’kidlashadi. buddizm …

4 / 20

, yuan-in davlatida muayyan xo‘jalik shakli yuzaga kelgan. eramizdan avvalgi xii asrda esa, urushlar natijasida davlat chjou qabilasining qo‘liga o‘tgan. bu hokimiyat eramizdan avvalgi iii asrgacha davom etgan. bu vaqtda diniy mifologik dunyoqarash hukmronlik qilgan. u olam va tabiatning paydo bo‘lishini o‘ziga xos tarzda tushuntirgan va dunyoviy bilimlar rivojiga o‘z ta’sirini o‘tkazgan. bunday ruhdagi falsafiy g‘oyalar ayniqsa qadimgi xitoy donishmandi konfutsiy (551-479) ijodida yaqqol aks etgan. uning «hikmatlari», ya’ni aforizmlari juda mashhur. konfutsiy fikricha, olamni osmon boshqaradi. osmon irodasi — taqdirdir. biz yashab turgan olam, undagi tartib osmon hukmdori tomonidan yuborilgan. jamiyat hayotidagi tartibga qattiq amal qilish talab etiladi. tartib, konfutsiy nuqtai nazariga ko‘ra, ilohiy mazmunga ega va uning mohiyatini «li» tushunchasi belgilaydi. u, ya’ni tartib dunyoning mohiyatini aks ettiradi. binobarin, jamiyatdagi barcha harakatlar unga binoan amalga oshishi lozim. tartib — insoniyat jamoasining eng oliy hayotiy qadriyatlaridan biridir. konfutsiyning ta’kidlashicha, shaxs faqat o‘zi uchun emas balki jamiyat uchun ham yashashi …

5 / 20

unga ko‘ra, olamning asosini tashkil etuvchi «si», ya’ni beshta unsur — olov, suv, havo, er va yog‘och yoki metall olamdagi barcha jismlar asosini tashkil etadi hamda ularning yuzaga kelishini ta’minlaydi. lao-szining ta’kidlashicha, olamda hech bir narsa doimiy va o‘zgarmas, harakatsiz holda bo‘lishi mumkin emas. daosizmga binoan, dunyodagi hamma narsa bir holatdan ikkinchi holatga o‘tib turadi. qarama-qarshi kuchlar o‘rtasidagi kurash, ya’ni in va yan orasidagi munosabat — bizni o‘rab turgan olamni harakatga keltiruvchi kuchlar manbaidir. in va yan o‘rtasidagi kurash daoni anglatadi. odamzod bu kurash jarayonida doimo yaxshilik tomonida turishi, o‘zini qurshab turgan tabiat va atrofdagi olamga mehr ko‘rsatishi lozim. bo‘lmasa, dao qonuni buziladi va bunday joyda baxtsizlik, fojia yuz beradi. lao-szi bu o‘rinda ekologik falokatni nazarda tutgan. «kishilar dao qonunini buzmasliklari kerak, aks holda tabiat ulardan albatta o‘ch oladi», degan edi lao-szi. buni ekologik falokatlar avj olib borayotgan bugungi kun voqeligi ham tasdiqlaydi. 2.markaziy osiyoda “avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar. eramizdan …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi"

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq falsafasi reja: 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. 2. markaziy osiyoda “avesto” ta’limotidagi falsafiy fikrlar. 3. ilk o‘rta asr sharq falsafasi va uyg‘onish davri. 4. temuriylar sulolasi davri. xixasr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg‘or falsafiy, ijtimoiy–siyosiy fikrlar. 5. xx-xxi asr o‘zbek falsafasi. 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi. sharq madaniyati taraqqiyotining ilk davrlari deganda, ko‘pgina mutaxassislar bizning vatanimiz o‘tmishini, misr, bobil va insoniyat tarixining eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri bo‘lgan shumer davrlarini esga oladi. bularning har biri insoniyat tarixida jamiyat hayoti, qadriyatlar tizimini...

This file contains 20 pages in DOCX format (78.4 KB). To download "qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo‘lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharqda asotiriy tasavv… DOCX 20 pages Free download Telegram