qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi

PPTX 25 pages 2.2 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi reja: kirish 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. 2. islom dinining vujudga kelishi va falsafiy ta’limoti. 3. qadimgi misr va bobil falsafiy fikr ildizlari. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish sharq qadimiy madaniyat o’chog’i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. farb madaniyati tarixini o’rganish jarayonida ovrupotsentrizm nazariyasiga og’ib ketish g’ayriilmiy bo’lgani kabi, masalaning sharq bilan bog’liq jihatini tahlil etganda ham osiyosentrizm g’oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu bilan birga, sharqning o’ziga xosligi, unga mansub bo’lgan madaniy taraqqiyot jahon sivilizatsiyasining beshigi, dunyo xalqlari rivojiga qo’shilgan munosib hissa ekani ham sir emas. bu hol jahonning barcha xolis mutaxassis olimlari tomonidan e’tirof etiladi. qolaversa, vatanimiz sivilizatsiyasining sharq sivilizatsiyasi quchog’ida voyaga yetgani va uning qadriyatlarini o’zida aks ettirganini, unga va butun dunyo madaniyatiga ulkan ta’sir ko’rsatganini doimo esda tutish darkor. qadimgi misr va bobil …

2 / 25

o’sha davr uchun tabiiy hol edi, ya’ni u - davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush hodisalarining oddiy bir tarzda ifodalanishi edi. aynan ana shu hol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo’lsa-da, aksariyat hodisalarning falsafiy asosda izohlanishiga sabab bo’lgan. ikkinchi holatda esa, hali tabiat kuchlarining qarshisida nihoyatda ojiz bo’lgan odamzod, albatta, tevarak atrofdagi voqea-hodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. shu bilan birga, odamning mavjudlik xossalarini va olam qonuniyatlarini ilmiy tushunish ko’nikmasi hali shakllanib ulgurmagan o’sha qadim zamonlarda, afsona hamda rivoyatlarga asoslanib fikr yuritmaslikning imkoni ham yo’q edi. bu - o’sha davrlardan qolgan yozma manbalarda, xususan, «xo’jayinning o’z quli bilan hayotining mazmuni haqida suhbati», «arfist qo’shig’i», «o’z hayotidan hafsalasi pir bo’lgan kishining o’z joni bilan suhbati» kabi bitiklarda yaqqol namoyon bo’lgan. ularda hayotning, umrning mazmuni, o’sha davrdagi odamlarga xos tuyg’ular bayon qilingan. qadimgi misr va bobilda shakllangan falsafaning eng asosiy xususiyati shundan iborat ediki, ularda, bir tomondan, xudolarga ishonch, …

3 / 25

bizgacha to’rtta to’plam (samxitlar) shaklida yetib kelgan. bular — «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adxarvaveda»dir. hind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo’lgan manbalarda ham o’z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo’lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning mazmuni va uslubi har xil va turlicha falsafiy qarashlar mahsulidir. «upanishadalar»dagi falsafiy mavzular, asosan, insonni o’rab turgan borliq, uning hayotdagi o’rni va vazifasi, tashqi olam va inson tabiati, uning hayoti va ruhiyatining mohiyati, bilish imkoniyatining chegaralari, axloq me’yorlari haqidadir. falsafiy muammolar asosan diniy-mifologik nuqtai nazardan bayon etilgan. qadimgi hind falsafiy maktablar ikki guruhga bo’linadi. hindistonlik faylasuflar bu guruhlarni astika va nastika deb ataydi. vedanta, sankxya, yoga, vaysheshika, n’yaya va mimansa — astika guruhiga kiruvchi falsafiy maktablar. ushbu maktablarning tarafdorlari «veda»ning muqaddasligini tan olib, birdan-bir haqiqat undagina ifodalangan, deyishadi. qadimgi xitoy falsafasi. qadimgi xitoyda fan …

4 / 25

xos tarzda namoyon bo’lishi, bu xalqqa xos ma’naviy mezonlar aks etgan. bu ta’limot bir necha asrlar davomida ushbu hududda milliy g’oyalar majmui, millatning mafkurasi sifatida odamlarning ma’naviy ongi va qiyofasi shakllanishiga ta’sir ko’rsatgan. u hozirgi xitoyda ham o’zining muayyan ahamiyatini saqlab qolgan. konfusiy fikricha, olamni osmon boshqaradi. osmon irodasi — taqdirdir. biz yashab turgan olam, undagi tartib osmon hukmdori tomonidan yuborilgan. jamiyat hayotidagi tartibga qattiq amal qilish talab etiladi. tartib, konfusiy nuqtai nazariga ko’ra, ilohiy mazmunga ega va uning mohiyatini «li» tushunchasi belgilaydi. u, ya’ni tartib dunyoning mohiyatini aks ettiradi. binobarin, jamiyatdagi barcha harakatlar unga binoan amalga oshishi lozim. tartib — insoniyat jamoasining eng oliy hayotiy qadriyatlaridan biridir. konfusiyning ta’kidlashicha, shaxs faqat o’zi uchun emas balki jamiyat uchun ham yashashi kerak. tasavvuf va uning tariqatlari. tasavvuf falsafiy oqim va diniy-ma’naviy hodisa sifatida islom dini doirasida (ko’pgina ichki sabablar va ba’zi tashqi unsurlar — buddaviylik va hindiylikning ilk diniy tasavvurlari, sharqiy …

5 / 25

glash mumkin emasligini ta’kidlaganlar. u faqat qalb, maxsus ruhiy harakatlar — iltijo-ibodatlar ko’magida bilib boriladi. mantiq, tabiatni bilish ollohni tanishga xalal bermasa, ular ahamiyatlidir, agar aksincha bo’lsa, ularning maqomi chegaralanadi. rasmiyatchilik, aqidachilikni tasavvuf ahli qabul qilmagan. ularning fikricha, iymon-e’tiqodning mohiyati ollohdan boshqa narsaga muhtoj bo’lmaslik, hech qanday mulkning quliga aylanmaslik, boriga sabr-qanoat qilib yashashdir. ollohga yetishish uchun qalbni poklash, nafs balosidan ozod bo’lish darkor. ana shundagina inson dili nur bilan to’ladi, nuqsonlarni boshqalardan emas, o’zidan izlaydigan darajaga ko’tariladi, haq sari yaqinlashadi, bema’ni qarash va tushunchalarning qullik kishanidan o’zini ozod qiladi, chunki inson qalbi hurdir. tasavvufda kubraviya, yassaviya, naqshbandiya tariqat-suluklari keng tarqalgan. kubraviya tariqatining asoschisi najmiddin kubrodir (1154-1226). xevada tug’ilgan, yozgan asarlari orasida «sharhus-sunna val-masolih", «usuli ashara», «favoihul-jamol» kabilar mashhurdir. kubraviya tariqatining mohiyati o’nta usulda mujassamlashgan. yassaviya tariqatining asoschisi xoja ahmad yassaviydir (1166 yilda vafot etgan). u turkistonning sayram muzofotida tug’ilgan, mashhur mutasavvif yusuf hamadoniyning (1140 yilda vafot etgan) ta’lim-tarbiyasi bilan …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi"

qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi reja: kirish 1. qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi. 2. islom dinining vujudga kelishi va falsafiy ta’limoti. 3. qadimgi misr va bobil falsafiy fikr ildizlari. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish sharq qadimiy madaniyat o’chog’i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. farb madaniyati tarixini o’rganish jarayonida ovrupotsentrizm nazariyasiga og’ib ketish g’ayriilmiy bo’lgani kabi, masalaning sharq bilan bog’liq jihatini tahlil etganda ham osiyosentrizm g’oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu bilan birga, sharqning o’ziga xosligi, unga mansub bo’lgan madaniy taraqqiyot ...

This file contains 25 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "qadimgi sharqda asotiriy tasavvurlar va falsafiy bilimlarning paydo bo’lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharqda asotiriy tasavv… PPTX 25 pages Free download Telegram