model va modellashtirish haqida tushuncha

DOC 56 pages 978.5 KB Free download

56 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 978.5 KB

File type DOC

Pages 56

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 56

математик моделлаштириш тўғрисида тушунча reja: 1. model va modellashtirish haqida tushuncha 2. matematik modellashtirish 3. matematik modelini tuzish usuli model va modellashtirish haqida tushuncha model (lat. modulus-ulchov, me’yor) biror obyekt yoki obyektlar sistemasining obrazi yoki namunasidir. masalan, yerning modeli globus, osmon va undagi yulduzlar modeli planetariy ekrani; odam suratini shu surat egasining modeli deyish mumkin. qadimdan insoniyatni yaxshi sharoitda turmush kechirish, tabiiy ofatlarni oldindan aniklash muammolari kiziktirib kelgan. shuning uchun insoniya dunyoning turli hodisalarini urganib kelishi tabiiy xoldir. aniq fanlar mutaxassislari u yoki bu jarayonning fakat ularni kiziktirish xossalarinigina urganadilar. masalan geologlar yerning rivojlanish tarixini, ya’ni qachon, qayerda va qanday hayvonlar yashagan, usimliklar usgan, iqlim qanday uzgarganligini urganadilar. bu ularga foydali qazilmalar tuplangan joylarni aniklashga imkon beradi. lekin ular yerda kishilik jamiyatining rivojlanish tarixini o’rganmaydilar-bu bilan tarixchilar shugullanadilar. shu yerning uzida biz sayyoramizdagi dune biz sayyoramiz tarixiy rivojlanishning tarkibiy tafsifiga ega bulamiz. umuman, mayyoramizdagi dunyoning barcha tadqiqotlari bizga tula bulmagan …

2 / 56

a va hodisalarning modellarni yasash va o’rganishdan iboratdir. modellashtirish uslubidan xozirgi zamon fanidan keng foydalanilmoqda. u ilmiy-tadqiqot jarayonini osonlashtiradi, ba’zi hollarda esa murakkab obyektlarini o’rganishning yagona vositasiga aylanadi. modellashtirish, ayniqsa mavhum obyektlarni, olis-olislarda joylashgan obyektlarni, juda kichik hajmli obyektlarni o’rganishda ahamiyati kattadir. modellashtirish uslubidan fizik, astronomik, biologik, iqtisod uchun xam foydalaniladi. umuman, modellarni ularni tanlash vositalariga qarab, ushbu guruhlarga ajratish mumkin: obstrakt, fizik va biologik guruhlar (1 rasm). endi modellari bilan qisqacha tanishaylik. 1. abstrakt modellar qatoriga matematik, matematik-mantiqiy modellar kiradi. 2. fizik model. tekshirilayotgan jarayonning tabiati va geometrik tuzilishi asl nusxadagidek, ammo undan miqdor (o’lchami, tezligi, hajmi) jihatidan farq qiladigan modellardir. masalan, samolyot, kema, avtomobil, poyezd, ges va boshqalarning modellari. fizik modellar qatoriga kichiklashtirilgan maketlar, turli asbob va qurilmalar, trenajyorlar kirishi mumkin. jumladan, o’zbekiston milliy bog’idagi bo’la oladi. model abstrakt fizik biologik matematik iqtisodiy matematik sonli tuzilish va obyektlari vazifalarining chuqurligiga qarab kichiklashtirilgan maketlar mantiqiy rasmiylashtirishning to’laligicha qarab turli …

3 / 56

shuni ta’kidlash o’rinliki, tajriba yo’li bilan bunday jarayonni o’tkazish ba’zan juda qiyin bo’ladi. matematik va matematik-mantiqiy modellar yaratilishi takomillashtirilishi va undan foydalanish matematik hamda nazariy biologiyaning rivojlanishiga qulay sharoit yaratadi. 4. biologik model turli tirik obyektlar va ularning qismlari-molekula, suv-hujayra organ-sistema organizm va shu kabilarga xos biologik tuzilish, funksiya va jarayonlarni molellashtirishda qo’llaniladi. biologiyada asosan uch xil modeldan foydalaniladi, ular biologik, fizik va matematik modellardir. biologik model odam va hayvonlarda uchraydigan ma’lum holat yoki kasallikni laboratoriya hayvonlarida sinab ko’rish imkonini beradi. bundan shu holat yoki kasallikni kelib chiqish mexanizmi, kechishi natijasida va hokazolar tajribada o’rganiladi. biologik modelda har bir usullar genetik apparatga ta’sir qilish, mikroblar yuqtirish, ba’zi organlarni olib tashlash yoki ular faoliyati mahsuli bo’lgan garmonlarni kiritish va boshqa usullar qo’llaniladi. bunday modellardan genetika, fiziologiya, farmokologiyada foydalaniladi. 5. fizik-kimyoviy modellar biologik tuzilish, funksiya yoki jarayonlarni fizik yoki kimyoviy vositalar bilan qaytadan hosil qilishdir. dastlab, hujayra tuzilishi va ba’zi vazifalarning fizik-kimyoviy …

4 / 56

hladi. f.keninning «iqtisodiy jadvallar»ida birinchi marta, butun ijtimoiy takror ishlab chiqarish jarayonining shakllanishini ko’rsatishga harakat qilingan. iqtisodiy sistemalarning turli yo’nalishlarini o’rganish uchun har xil modellardan foydalaniladi. matematik modellashtirish-matematik modellashtirish aniq fanlarga turli amaliy masalalarni yechishda muvaffaqiyat bilan qo’llanib kelinmoqda. matematik modellashtirish usuli masalani tasvirlaydigan u yoki bu kattaliklarni miqdor jihatdan ifodalash, so’ngra esa ularning bogliqligini o’rganish imkoniyatini beradi. bu usul asosida matematik model tushunchasi yotadi. matematik model deb, o’rganilayotgan obyektning matematik formula yoki algoritm ko’rinishida ifodalangan xarakteristikalari orasidagi funksional bog’lanishga aytiladi. masalan, ideal gazning matematik modeli gazning bosimi r, egallangan hajm va temperatura orasidagi funksional bog’lanishi ifodalaydigan formula (klapeyron formulasi)dan iborat. matematik modellashtirishda o’rganilayotgan fizik jarayonlarining matematik ifodalari modellanadi. matematik model olamning ma’lum hodisalari sinfining matematik belgilari bilan ifodalangan tarkibiy ifodasidir. matematik model olamni bilish, shuningdek oldindan aytib berish va boshqarishning kuchli usulidir. matematik modelni tahlil qilish o’rganilayotgan hodisaning ichida kirish imkonini beradi. hodisalarning matematik model yordamida o’rganish to’rt bosqichni …

5 / 56

takomillashtiriladi va aniqlashtiriladi. shunday qilib, modellashtirish usulining asosiy mazmunini obyektni dastlabki o’rganish asosida modelni tajriba yuli bilan yoki nazariy tahlil qilish, natijalari haqidagi ma’lumotlar bilan taqqoslash, modelni tuzatish (takomillashtirish) tashkil etadi va hokazo. matematik modellashtirish to’g’risida tushuncha. hayotda insoniyat xotirasiga bog’liq bo’lmagan holda uchraydigan usullar muvaffaqiyatli va hatto, o’z-o’zini kuzatish va tajribalar mavjud bo’lib, o’z faoliyatida har xil sohalarga mos muammolari yaxshi yechimini topishga harakat qiladi. bunday yechimlarni aniqlash muammosi ko’p qirrali bo’lib, ularni har xil usullar bilan hal qilish kerakdir. kutilayotgan obyektlarni chuqur va har tomonlama o’rganish maqsadida tabiatda hamda jamiyatda ro’y byeradigan jarayonlarning modellari yaratiladi. jarayon modelini tuzish modellashtirish dyeb ataladi. modyellashtirish myetodlarini ishlab chiqish byevosita kibyernyetika fanining rivojlanishi bilan bog’liq hisoblanadi. masalalarni yechimini topishda mashinalar, inson, murakkab holatlarda inson mashina tizimi qo’l kyelib, bu esa o’z navbatida aniq yechimni topishga yo’naltiradi. hozirgi vaqtda amaliyot sohasida matematik modellardan foydalanib natija olinmoqda. jamiyatda uchraydigan jarayon va obyektlari miqdoriy, bog’lanishlarning …

Want to read more?

Download all 56 pages for free via Telegram.

Download full file

About "model va modellashtirish haqida tushuncha"

математик моделлаштириш тўғрисида тушунча reja: 1. model va modellashtirish haqida tushuncha 2. matematik modellashtirish 3. matematik modelini tuzish usuli model va modellashtirish haqida tushuncha model (lat. modulus-ulchov, me’yor) biror obyekt yoki obyektlar sistemasining obrazi yoki namunasidir. masalan, yerning modeli globus, osmon va undagi yulduzlar modeli planetariy ekrani; odam suratini shu surat egasining modeli deyish mumkin. qadimdan insoniyatni yaxshi sharoitda turmush kechirish, tabiiy ofatlarni oldindan aniklash muammolari kiziktirib kelgan. shuning uchun insoniya dunyoning turli hodisalarini urganib kelishi tabiiy xoldir. aniq fanlar mutaxassislari u yoki bu jarayonning fakat ularni kiziktirish xossalarinigina urganadilar. masalan geologlar yerning rivojlanish tarixini, ya...

This file contains 56 pages in DOC format (978.5 KB). To download "model va modellashtirish haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: model va modellashtirish haqida… DOC 56 pages Free download Telegram