organizmlarning individual rivojlanishi

DOCX 10 sahifa 18,3 KB Bepul yuklash

10 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 18,3 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 10

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 10

mavzu:organizmlarning individual rivojlanishi. reja: 1.organizmlarning embrional rivojlanishi. 2.organizmlarning postembrional rivojlanishi 3.embrional rivojlanishga tashqi muhitning ta’siri. organizmlarning individual rivojlanish taraqqiyoyiga – ontogenez deyiladi.ontogenez tushunchasi 1866-yil e.gekkel tomonidan fanga kiritilgan. bir hujayrali organizmlarning ontogenezi ularning hosil bo’lishidan boshlanib, bo’linishi yoki nobud bo’lishi bilan tugallanadi.ko’p hujayralilarda ontogenez zigota hosil bo’lishidan boshlanib,tabiiy o’limning yuz berishi bilan tugallanadi.har bir organizmning individual rivojlanishi davri turli muddatda bo’lishi mumkin. organizmlarning embrional rivojlanishini uchta tipga ajratiladi:1)lichinkali ontogenez; 2)lichinkasiz ontogenez 3)ona qornida rivojlanish. lichinkali ontogenez aksariyat umurtqasiz hayvonlar(yassi chuvalchanglar,aksariyat hasharotlarda) umurtqali hayvonlardan baqalarda kuzatilsa, lichinkasiz ontogenez sudralib yuruvchilar,qushlarda, ona qornida rivojlanish esa yuksak sutemizuvchilarda va odamda kuzatiladi. ontogenez asosan ikki: embrional va postembrional davrlarga bo’linadi. embrional rivojlanish davri.ko’pchilik jinsiy yo’l bilan ko’payadigan ko’p hujayrali organizmlarning tuzilish darajasi qanday bo’lishidan qat’iy nazar embrionning rivojlanish bosqichlari o’zaro o’xshash bo’ladi. embrional rivojlanish davri uchta bosqichga bo’linadi:maydalanish,gastrulyatsiya va birlamchi organogenez.bu davr zigota hosil bo’lishidan boshlanib,embrionning shakllanib tug’ilgunga yoki tuxum qobiqlaridan chiqqunga qadar davom …

2 / 10

rug’langach,bir necha daqiqadan so’ng yadro va sitoplazma bo’lina boshlaydi.tuxum hujayra bir-biriga teng ikkita hujayraga,ya’ni ikkita blastomerga bo’linadi.tuxum hujayra birinchi marta meridian tekisligida bo’linadi.so’ngra blastomerlarning har biri yana meridian tekisligida bir vaqtda bo’linadi,natijada bir-biriga teng to’rtta hujayra vujudga keladi.navbatdagi bo’linish ekvator tekisligida o’tadi,sakkizta hujayra hosil bo’ladi.keyin meridianal va ekvatorial bo’linish navbatlashib,16, 32, 64ta va hokazo blastomerlar hosil bo’ladi,bular bir-biriga zich taqalib joylashgan hujayralardir.har bo’linishidan keyin paydo bo’lgan hujayra kichrayib boradi,shuning uchun bu jarayon maydalanish deb ataladi. maydalanish bosqichida hujayralar keyingi rivojlanish uchun to’planib boradi. maydalanish ko’p hujayrali embrion- blastula hosil bo’lishi bilan tugallanadi.blastula sharsimon shaklga ega bo’lib,uning devori bir qavat hujayralardan tashkil topgan.blastula ichi suyuqlik bilan to’lgan bo’ladi, bu bo’shliq birlamchi tana bo’shlig’i – blastosel deb ataladi. maydalanishda mitoz sikli juda tez o’sadi,blastomerlar o’smaydi va ular hujayralarning soni ko’paygan sari kuchayib boradi. har xil turdagi maydalanishning o’ziga xos tamonlari kuzatiladi. gastrulyatsiya. blastula juda ko’p hujayralardan tashkil topadi,(misol uchun,lansetnikda 3000ta hujayra bo’ladi) …

3 / 10

hosil bo’lishi bilan murtak uch qavatdan iborat:ektoderma, entoderma va mezoderma murtak varaqlari hisoblanadi.umurtqali hayvonlarning hammasida bu varaqlar bir-biriga o’xshaydi. gastrulyatsiyaning mohiyati shundan iboratki,bu jarayon hujayralar to’plamini aralashishi bilan xarakterlanadi.bu bosqichda embrion hujayralari bo’linmaydi,o’smaydi.lekin, bu bosqichda embrion hujayrasining dastlabki genetik axborotlaridan foydalana boshlanadi va dastlabki ixtisoslashish belgilari paydo bo’ladi. ixtisoslashish- bu embrionning ayrim qismlari va hujayralarining tuzilishi hamda vazifasi jihatidan bir-biridan farq qilishidir.ixtisoslashish morfologik nuqtayi nazardan qaraganda maxsus tuzilishga ega bir-biridan farq qiladigan yuzlab hujayra xillarini hosil bo’lishidir.blastulaning ixtisoslashmagan hujayralaridan asta-sekin teri epiteliysi hujayralari,ichak epiteliysi,o’pka, nerv, muskul va boshqa hujayralar paydo bo’ladi.biokimyoviy nuqtayi nazardan hujayralarning ixtisoslashishi shu hujayra uchun xos oqsillarni sintezlash bilan xarakterlanadi.misol uchun,limfositlar himoya qiluvchi oqsil antitanani,muskul hujayralari esa qisqaruvchi oqsil-miozinni sintezlaydi.har qanday hujayra o’zi uchun xos bo’lgan oqsilni sintezlaydi.biokimyoviy ixtisoslashish natijasida embrion varaqalaridan alohida organ va organlar sistemasini rivojlanishiga ta’sir ko’rsatadigan hujayralar tarkibidagi har xil genlarning ishlashi boshlanadi. har xil turlarga mansub hayvonlarning murtak varaqalaridan bir xil to‘qima …

4 / 10

i (tog‘ay, suyak, qon va limfa) va muskul to‘qimalari, yurak-qon-tomir sistemasi, ayirish sistemasi hamda jinsiy organlar shakllanadi. ko‘pchilik hayvonlarda murtak varaqalarining gomologiyasi, hayvonot olamining kelib chiqishi bir xil ekanligini isbot etuvchi dalillardan biridir. organogenez. gastrulyatsiya tugallangandan keyin o‘zak organlari majmui: nerv nayi, xorda, ichak naychasi hosil bo‘ladi. o‘zak organlarning hosil bo‘lishini neyrula bosqichi deb ham ata ladi. lansetnikda o‘zak organlar quyidagicha hosil bo‘ladi: lansetnik nerv naychasining rivojlanishi alohida diqqatga sazovordir; embrionning orqa tomonidan ektoderma tarnov shaklida o‘rta qismidan botib kira boshlab, naycha hosil qiladi. ektoderma naychaning o‘ng va chap tomonlarida joylashib, uning chetlari bo‘ylab o‘sa boshlaydi. naycha – boshlang‘ich nerv sistemasi bo‘lib, ektoderma ostiga tushadi, uning chetlariga birikadi va nerv naychani hosil qiladi. ektodermaning qolgan qismidan boshlang‘ich teri epiteliysi paydo bo‘ladi. nerv naychasining bevosita ostida joylashgan entodermaning yelka qismidan xorda vujudga keladi. xorda nerv naychasining ostida joylashadi. embrion hujayralarining keyingi ixtisoslanishi natijasida murtak varaqalaridan juda ko‘p to‘qima va organlarning hosil …

5 / 10

b, ko‘chirib o‘tkazilgan o‘zak organ atrofidagi to‘qimalarga ta’sir qilib tashkilotchi rolini o‘taydi va ularning rivojlanishini boshqaradi. embrionning tuxumdan chiqishi yoki tug‘ilishi bilan embrional rivojlanish davri tugallanadi va postembrional rivojlanish davri boshlanadi. postembrional rivojlanish bevosita (to‘g‘ri) yoki bilvosita (noto‘g‘ri, metamorfozli) bo‘ladi. bevosita rivojlanish (sudralib yuruvchilar, qushlar, sut emizuvchilar)da tuxumdan chiqqan yoki ona organizmidan tug‘ilgan embrion voyaga yetgan organizmlarga o‘xshaydi, faqat kichik bo‘ladi. postembrional rivojlanishda embrion faqat o‘sadi va jinsiy balog‘atga yetadi. bilvosita (metamorfoz) rivojlanishda tuxumdan qurt (lichinka) chiqadi. qurt voyaga yetgan organizmdan tuzilishi jihatidan keskin farq qiladi. qurt oziqlanadi, o‘sadi va ma’lum muddat davomida qurt organlari voyaga yetgan organizm organlari bilan almashinib boradi. binobarin, noto‘g‘ri rivojlanish lichinka organlari o‘rnida voyaga yetgan organizmga xos organlar hosil bo‘ladi. bilvosita postembrional rivojlanishni bir necha misollar yordamida ko‘rib chiqamiz. assidiya (xordalilar tipi, lichinkaxordali lar kenja tipi)ning lichin kasi xordali hayvonlarning asosiy belgilari ni: xorda, nerv nayi va halqumida jabra yoriqlarini o‘zida mujassam qilgan bo‘ladi.lichinka suvda …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 10 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"organizmlarning individual rivojlanishi" haqida

mavzu:organizmlarning individual rivojlanishi. reja: 1.organizmlarning embrional rivojlanishi. 2.organizmlarning postembrional rivojlanishi 3.embrional rivojlanishga tashqi muhitning ta’siri. organizmlarning individual rivojlanish taraqqiyoyiga – ontogenez deyiladi.ontogenez tushunchasi 1866-yil e.gekkel tomonidan fanga kiritilgan. bir hujayrali organizmlarning ontogenezi ularning hosil bo’lishidan boshlanib, bo’linishi yoki nobud bo’lishi bilan tugallanadi.ko’p hujayralilarda ontogenez zigota hosil bo’lishidan boshlanib,tabiiy o’limning yuz berishi bilan tugallanadi.har bir organizmning individual rivojlanishi davri turli muddatda bo’lishi mumkin. organizmlarning embrional rivojlanishini uchta tipga ajratiladi:1)lichinkali ontogenez; 2)lichinkasiz ontogenez 3)ona qornida rivojlanish. lich...

Bu fayl DOCX formatida 10 sahifadan iborat (18,3 KB). "organizmlarning individual rivojlanishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: organizmlarning individual rivo… DOCX 10 sahifa Bepul yuklash Telegram