genetika va genomika

DOCX 22 pages 1.6 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

ma’ruzalar matni kirish. gentika tirik organizmlarning ikki xususiyatini – irsiyati va o`zgaruvchanligini urganadi.u grekcha tugilish degan ma’noni bildiradi.irsiyat – bu orgaizmlarning uz belgi va xususiyatlarini nasldan naslga utish xossasidir. irsiyat tufayli organizmlarning belgi va xususiyatlari nasldan naslga uzgarmagan xolda utadi.bu xususiyat organizmlarning tur va avlodlarini saklab kolishini ta’minlaydi. jinsiy kupayishda erkak va urgochi jinsiy xujayralarning uzaro kushilishi,ya’ni uruglanish natijasida yangi avlod vujudga keladi.bunda irsiyatning moddiy negizi jinsiy xujayralarda joylashgan.jinssiz kupayishda yangi avlod bir xujayrali yeki kup xujayrali tuzilmalardan rivojlanadi.bunda xam xujayralar avlodlar urtasidagi boglanishning moddiy negizi bulib xizmat kiladi. irsiyatning moddiy negizi bulib xujayra yadrosidagi xromosomalar muxim rol uynaydi.ular uzining anik nusxasini vujudga keltirish xususiyatiga ega bulib, xujayra bulinganida xromosomalarning bu nusxalari teng ikkiga bulinib,kiz xujayralarga utadi. genetika uzgaruvchanlikni xam urganadi – bu avlodlarning bir yeki bir nechta belgi va xususiyatlarini uz ajdodlaridan fark kilishidir. genetika irsiyat va uzgaruvchanlik bilan shugullanishi bilan bir vaktda kishlok xujaligi uchun zarur bulgan masalalarni …

2 / 22

vonlar, mikroorganizmlar, xatto viruslar ham bo‘lib, ular barchasi hujayradan tuzilgan. irsiyat deganda odatda organizm o‘z belgilari va rivojlanish xususiyatlarini kelgusi naslga o‘tkazish xossasi tushuniladi. irsiy belgilar va xususiyatlarini bir bo‘g‘indan keyingi bo‘g‘inlarga o‘zgarmagan holda o‘tishi hujayrada yozilgan axborotga asosan yuzaga chiqadi. bu xususiyat hayvonlar, o‘simliklar va mikroorganizmlarda avlod, tur va zot, navlarga oid belgilarni avlodda saqlanib qolishini ta’minlaydi. hujayra yadrosida joylashgan xromosomalar irsiyatning moddiy negizi bo‘lib, avlodlar o‘rtasida navbatlanishni ta’minlovchi asosiy manba hisoblanadi. jinsiy ko‘payishda erkak (sperma) va urg‘ochi (tuxum) hujayralarining o‘zaro qo‘shilish, ya’ni urug‘lanish davrida, xromosomalar ota-onadan naslga o‘tadi. demak, irsiyatning moddiy negizi jinsiy hujayralarda joylashib, avlodlar shu hujayra orqali o‘zaro bog‘lanadi. bunda ona hujayrada bo‘lgan belgi va xususiyatlar xromosoma orqali qiz hujayralariga beriladi. irsiyat tufayli bug‘doy urug‘idan bug‘doy, arpa urug‘idan arpa unib chiqadi. genetika o‘zgaruvchanlikni ham o‘rganadi, chunki avlod bir xil bo‘lmaydi. ingliz olimi ch.darvin ko‘rsatishicha, xatto bir turga kiruvchi individlar ham bir-biridan farq qiladi. biologiyada genotipni tashqi …

3 / 22

genetik tahlilning asosi bo‘lib u o‘z ichiga matematik statistika usullarini ham oladi. 2. statistik usul. irsiyat va o‘zgaruvchanlik qonuniyatlarini statistik usullar yordamida tahlil qilib kuzatib boriladi. 3. sitologik usul yordamida irsiyatning moddiy asosi, hujayra tarkibidagi o‘zgarishlar yorug‘lik va elektron mikroskoplar yordamida kuzatib boriladi, bunda bioximiyaviy, fiziologik va boshqa usullar ham birga olib boriladi. 4. ontogenetik usul. genlarning ta’siri va ularni organizm individual rivojlanishida yuzaga chiqishi har xil muhit sharoitda nomoyon bo‘lishi o‘rganiladi. 3) genetika fanining alohida fan sifatida yuzaga kelishida biologiya fanida ochilgan yirik kashfiyotlar ta’sir ko‘rsatdi. shuning uchun genetika fanining rivojlanish tarixi uch davrga bo‘linadi: 1. birinchi davr 1865-1910 yillarni o‘z ichiga oladi. bu davr chex olimi g.mendel nomi bilan bog‘liq. 1865 y. brno shaxridagi (chexoslovakiya) tabiatshunoslar jamiyatida mendel no‘xat o‘simligi duragaylari ustida olib borgan ishlarining natijasini e’lon qildi. u no‘xat o‘simligining har xil navlarini chatishtirib belgilarni keyingi bo‘g‘inlarga berilish tartibini kuzatib bordi va ma’lum qonuniyatlarni aniqladi. bu qonunlar …

4 / 22

ishlar olib borildi. 1911 yilda amerika genetigi tomas morgan va uning shogirdlari irsiyatning xromosom nazariyasini yaratdi. u drozofila - meva pashshasi bilan olib borgan tajribalarida belgilar naslga o‘tishi xromosomalar bilan bog‘liqligini, genlar xromosomalarni moddiy bo’lakchalari ekanligini, ular xromosoma tarkibida zanjir shaklida joylashgan bo‘ladi degan ta’limotni yaratdi. t.morgan aniqlagan bu yangilik keyinchalik boshqa olimlar laboratoriya ishlarida ham tasdiqlandi va genlar hujayra yadrosi tarkibidagi xromosomalarda joylashganligi va ular jinsiy hujayralar orqali urug‘lanish davrida naslga o‘tishi tasdiqlandi. 1925 yilda. g.a.nadson va g.s.fillipov birinchi marta zamburug‘larga radiy nuri, 1927 1. g.meller drozofila pashshasiga rentgen nuri ta’sir ettirib irsiy o‘zgarishlar mutasiya hosil qilish usulini ishlab chiqdilar. 1928 yili angliya bakteriologi f.griffits va 1944 yili amerika mikrobiologi o.everi bakteriyalar ustida olib borgan tajribalarida irsiy modda oqsil emas dnк ekanini isbotladilar. 3. uchinchi davr 1953 yildan boshlab irsiyatning moddiy negizini o‘rganish yana chuqurlashdi, uni molekulyar darajasida o‘rganish boshlandi, elektron mikroskoplar yordamida xromosomalar tarkibi ikki ipsimon molekula bog‘lamlari …

5 / 22

ldi. irsiyatning moddiy negizi dnк moddasi ekanligini va uning biologik xususiyati hujayrada oqsil sintezini boshqarishi, gen -dnк molekulasining bir molekula oqsil sintez qilinishini ta’minlovchi bir qismi ekanligini ochilishi, hozirgi vaqtda yangi yo‘nalish gen injeneriyasini yuzaga kelishiga olib keldi. hozirgi vaqtda gen injeneriyasi usullari yordamida insoniyat tirik organizmlar irsiyatni o‘zgartirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. genlarni bir organizmdan ikkinchisiga o‘tkazish, shu yo‘l bilan esa yangi shakllar yaratish, inson salomatligi uchun zarur dori-darmonlarni sanoat asosida ko‘plab ishlab chiqarish usullariga ega bo‘ldik: 4. a) gen injeneriyasi erishgan yutuqlar genlarni bakteriya hujayrasiga o‘tkazib, fermentlar, gormonlar, dori-darmonlar va boshqa maxsulotlarni ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi. masalan: 1977 y. boyer insulin va samototropin genini sintezlab ichak tayoqchasi bakteriyasiga o‘tkazdi va bakteriyalar yordamida bu moddalarni ko‘plab ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ydi. b) akademikskryabinnatriyuglevodlaridanchorvamollariuchunoqsilsintezqilishtexnologiyasiniishlabchiqdi. yashur kasaliga qarshi vaksina-v hozir sinovdan o‘tayapti. v) gen injeneriyasi yordamida atmosferadagi azotni biologik sintez qilish muammosi hal qilinayapti. masalan: azot sintez qiluvchi bakteriyalar dukkakli o‘simliklar ildizida birga …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika va genomika"

ma’ruzalar matni kirish. gentika tirik organizmlarning ikki xususiyatini – irsiyati va o`zgaruvchanligini urganadi.u grekcha tugilish degan ma’noni bildiradi.irsiyat – bu orgaizmlarning uz belgi va xususiyatlarini nasldan naslga utish xossasidir. irsiyat tufayli organizmlarning belgi va xususiyatlari nasldan naslga uzgarmagan xolda utadi.bu xususiyat organizmlarning tur va avlodlarini saklab kolishini ta’minlaydi. jinsiy kupayishda erkak va urgochi jinsiy xujayralarning uzaro kushilishi,ya’ni uruglanish natijasida yangi avlod vujudga keladi.bunda irsiyatning moddiy negizi jinsiy xujayralarda joylashgan.jinssiz kupayishda yangi avlod bir xujayrali yeki kup xujayrali tuzilmalardan rivojlanadi.bunda xam xujayralar avlodlar urtasidagi boglanishning moddiy negizi bulib xizmat kiladi. irsiyatnin...

This file contains 22 pages in DOCX format (1.6 MB). To download "genetika va genomika", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika va genomika DOCX 22 pages Free download Telegram