temir buyumlari

DOCX 5 pages 17.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.0 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

17.mavzu: so’nggi bronza va ilk temir davri. mavzu rejasi: 1. temirning kashf etilishi va uning insoniyat taraqqiyotiga taʼsiri. 2. o‘rta osiyoning ilk temir davri yodgorliklari. 3. o‘zbekiston hududida ilk temir davri. xix asrda ko‘pgina arxeolog olimlar temir bronza bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan degan fikrda edilar. lekin fan bu hildagi qarashlarni qabul qilmadi. arxeologik tadqiqotlarga ko‘ra ilk temir buyumlar mil.av ii ming yillikga oid bo‘lib, taqinchoqlar sifatida ishlatilgan. mil.av i ming yillik boshlarida moddiy madaniyatda temir hukmron mavqega ega bo‘lib oldi. aslida sof temir bilan odamlar eneolit davrida tanishganlar. lekin bu narsa o‘sha davrda amaliy ahamiyatga ega bo‘lmagan. chunki sof temir meteorit parchalarida uchraydi. eneolit davri odamlari esa uni diniy qarashlar bilan bog‘laganlar. mil.avv xv asrdagi misr firʼavnlari amenxotep iii va exnaton davrlariga oid yozma manbalarda temir hakidagi maʼlumotlar uchraydi. temir qurollarni dastlab mil.avv xiv asrda xettlar kashf qilganlar. ilk temir dastlabki kichik osiyo, misr, mesopotamiya va egey dunyosida kashf …

2 / 5

lo temirdan foydalanish dehqonchilikni rivojlanishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatdi. yer ishlashning yahshilanganligi hosildorlikni oshirdi va buning natijasida odamlarda ortiqcha mahsulot paydo bo‘ldi. bu esa odamlarning ijtimoiy va mulkiy tabaqalanishga olib keldi. temir qurollarga bo‘lgan talabning ortib borishi natijasida alohida ijtimoiy qatlam hunarmandlar ajrab chiqdi. dehqonchilik va chorvachilik bilan mustaqil xo‘jalik sohasi - hunarmandchilikni vujudga kelishi ikkinchi yirik ijtimoiy mehnat taqsimoti bo‘ldi. shu bilan birga temir qurollarning mehnat unumdorligini oshirish ijtimoiy-uzgarishlarga-urug‘ jamoasidan hududiy qo‘shni jamoaga o‘tishni boshlab berdi. qabilalar o‘rtasidagi yer uchun kurash ularning ittifoqlarini vujudga keltirdi. bu esa qabila oqsoqollarining mavqeini oshirgan. qabilalar o‘rtasidagi muntazam to‘qnashuvlar davlatchilikka o‘tishdagi muhim bosqich harbiy demokratiyani vujudga keltirdi. jamiyatda muayyan ijtimoiy va maʼmuriy boshqaruv shakllari vujudga kela boshladi. "avesto"dan maʼlumki, mil.av i ming yillik boshlarida o‘rta osiyo aholisi zodagon, harbiy, dehqon va hunarmand kabi to‘rt guruhga bo‘lingan edi. mazkur davvrda aholi hududiy belgilar asosida yashay boshlagan. "avesto"da keltirilgan "nmana", "vis", "varzana", "zantu", "daxyu" atamalari ilk …

3 / 5

topildi. ayrim tepalarning balandligi 13-15 metr bo‘lib, qo‘rg‘on qoldiqlari mavjud. sopol idishlar kulolchilik charxida yasalgan. qadimgi kanallar qoldiqlari, markaziy shahar harobalari madov va izzatquli atrofida yaxshi o‘rganilgan. ularning uzunligi 50-60 km. bo‘lgan. yoztepaning maydoni 16 gektarni tashkil qiladi. uning markazida balandligi 8 metr bo‘lgan qalʼa topilgan. u hajmi 55 x 28 x 11 sm bo‘lgan xom g‘ishtdan qurilgan. ushbu qalʼa marg‘iyona xokimining qarorgohi bo‘lgan degan fikrlar mavjud. yoztepa manzilgohidan bronzadan yasalgan mehnat va harbiy qurollar, sopol idishlar topilgan. ilk temir davri yodgorliklari o‘zbekiston hududida ham ko‘plab topilgan. yuqorida taʼkidlanganidek, mazkur yodgorliklar mil.avv ix-viii, asosiy qismi esa mil.avv vii-vi asrlarga mansubdir. mazkur davr yodgorliklarini o‘rta osiyoning tarixiy-madaniy viloyatlari misolida ko‘rib chiqamiz. mil.avv ii ming yillik oxiri va i ming yillik boshlarida farg‘ona vodiysida chust madaniyati rivojlanganligiga oldingi mavzuda to‘htalgan edik. mazkur madaniyat toshkent hududidagi burgulik madaniyatiga ham taʼsir ko‘rsatgan. burgulik madaniyati aholisi asosan, chorvachilik va dehqonchilik bilan shug‘ullanganlar. mudofaa devorlari bilan …

4 / 5

rliklar topilgan. bu davrga mansub surxondaryodan topilgan kuchuktepa, beshqo‘ton, talashkon, jondavlat, bandixon, buyrachi, qizilcha, obishir, sho‘rtepa, g‘ozimullatepa mashhurdir. mazkur yodgorliklar mudofaa devorlari va minoralariga ega bo‘lgan qalʼa yoki to‘rtburchak shaklda qurilgan inshootlardir. ushbu manzilgohlar aholisi dehqonchilik bilan shug‘ullangan, hunarmandchilik yuksak darajada rivojlangan. yuqoridagi yodgorliklardan sopol idishlar, bronzadan va temirdan yasalgan pichoqlar, o‘roqlar, bronza parchalari, o‘q uchlari, igna va bigizlar, sopol urchuqlar, tosh qurollar ham topilgan. qurilish, hunarmandchilik, sug‘orma dehqonchilikning rivojlanishi mil.avv vii-vi asrlarda qadimgi baqtriya hududida ilk davlatning barpo bo‘lishiga sharoit yaratgan. ishlab chiqaruvchi kuchlarning o‘sishi hususiy mulkchilik va ayirboshlashni keltirib chiqargan, hom ashyo va hunarmandchilik buyumlarining oldi-sottisi vujudga kelgan. bu davrda ichki savdo bilan bir qatorda eron, mesopotomiya va boshqa hududlar bilan savdo aloqalari yo‘lga qo‘yilgan. qadimgi xorazmning moddiy-madaniy yodgorliklarini o‘rganish xx asr 30-yillari oxiri 40-yillari boshlariga to‘g‘ri keladi. xorazm atamasi ilk marta “avesto”da xvarizam shaklida uchraydi. u “kuyoshli yer” maʼnosini anglatadi. qadimgi xorazm yodgorliklarini o‘rganishga s.p.tolstov va ya.f.fulomov …

5 / 5

jud bo‘lgan. hozirga qadar amudaryoning quyi oqimidan mil.avv vi-v asrlarga oid 310 ta uy-qo‘rg‘on qishloq va shahar harobalari topib o‘rganilgan. bularning ichida eng yirigi ko‘zaliqir bo‘lib, mudofaa devorlari bilan o‘ralgan. u tabiiy tepalikda qurilgan bo‘lib, uchburchak shaklida 1000 x 400 metr maydonni egallaydi. uy-joylar ham g‘isht va paxsadan qilingan. qurilish, hunarmandchilik rivojlangan. qadimgi xorazm hududidan ilk temir davriga mansub guldursun, yakka porson, sirdaryoning quyi oqimidan togisken maqbarasi topilgan. guldursun qalʼasi mudofaa devorlarining balandligi 15 metr bo‘lgan. yakka porson esa mil.avv ix-viii asrlarga mansub bo‘lib, dehqonlar manzili hisoblanadi. mazkur yodgorlikdan yarim yerto‘la shaklidagi uy qoldiklari, sopol idishlar, mehnat qurollari, taqinchoqlar topilgan. sirdaryoning quyi oqimidan tanilgan tagisken yodgorligi mil.avv x-viii asrlar yodgorligi bo‘lib, saklar yo‘lboshchilarining maqbaralari hisoblanadi. bu yerdan 5 ta qo‘rg‘on ochib o‘rganilgan. qo‘rg‘onlar hom g‘ishtdan qurilgan. eng katta qo‘rg‘onning diametri 15 metr, devorining qalinligi 4 metr keladi. tagisken maqbalaridagi qimmatbaho buyumlar o‘g‘irlangan. bu yerdan suyaklar, kosa, ko‘za qoldiqlari, 40 ta …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temir buyumlari"

17.mavzu: so’nggi bronza va ilk temir davri. mavzu rejasi: 1. temirning kashf etilishi va uning insoniyat taraqqiyotiga taʼsiri. 2. o‘rta osiyoning ilk temir davri yodgorliklari. 3. o‘zbekiston hududida ilk temir davri. xix asrda ko‘pgina arxeolog olimlar temir bronza bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan degan fikrda edilar. lekin fan bu hildagi qarashlarni qabul qilmadi. arxeologik tadqiqotlarga ko‘ra ilk temir buyumlar mil.av ii ming yillikga oid bo‘lib, taqinchoqlar sifatida ishlatilgan. mil.av i ming yillik boshlarida moddiy madaniyatda temir hukmron mavqega ega bo‘lib oldi. aslida sof temir bilan odamlar eneolit davrida tanishganlar. lekin bu narsa o‘sha davrda amaliy ahamiyatga ega bo‘lmagan. chunki sof temir meteorit parchalarida uchraydi. eneolit davri odamlari esa uni diniy qarashlar bi...

This file contains 5 pages in DOCX format (17.0 KB). To download "temir buyumlari", click the Telegram button on the left.

Tags: temir buyumlari DOCX 5 pages Free download Telegram