ribosoma

DOC 11 pages 1.9 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu; ribosoma, oqsil biosintezi mavzu; ribosoma, oqsil biosintezi ribosomalar diametri 15-25 nm, dumaloq, zuvola shaklidagi, ya’ni katta va kichik subbirliklardan tashkil topadi. ribosomalar sitoplazmada erkin holatda yoki donador endoplazmatik to’rning membranalarida, shuningdek mitoxondriya va plastidalarning matriksida joylashadi, hamda 5-70 donagachasi informatsion rnk larni biriktirib poliribosomalarni hosil qiladi. ribosomalarning 40% tarkibini, rnk va 60% oqsil strukturalari tashkil etadi. oqsil sintez qiluvchi, elementar apparat sifatida barcha tirik hujayralarda mavjud bo’lib, faqat uning o’lchami prokariot va eukariotlarda farq qiladi. ribosomalar – bu murakkab, ribonukleoproteidlar bo’lib, barcha holatlarda ham uning tarkibida, teng miqdorda oqsil va rnk molekulalari ishtirok etadi. ishlayotgan ribosomalar ikkita teng miqdorda bo’lmagan subbirlikdan birikkan holatda bo’lib, magniy tuzining konsentratsiya eritmasida, juda engil, ajralib ketadi. 1-rasm ribosomalarda translyatsiya jarayonida, har xil ribosomaga ikkita triplet kodon joylashgan bo’lib, o’ziga tegishli bo’lgan, ikkita antikodonga mos keladi, va aminokislotalarni bog’laydi. ribosoma hujayradagi har qanday oqsilni sintez qilish xususiyatiga ega. ular hujayralarda bir xil o’xshash strukturaga …

2 / 11

ladi. ribosomalarning katta va kichik bo’laklarining o’lchamlari “s” koeffisent birligi sifatida qabul qilingan. s – s vedberg iborasining bosh harfi asosida qabul qilingan. prokariotlarda ribosomaning umumiy o’lchami 70 s bo’lib, tarqalganda ikkita subbirlik 50 s va 30 s o’lchamlarda bo’ladi. 70 s o’lchamli ribosomalar prokariotlardan tashqari, mitoxondriya va plastidalarda ham uchraydi. eukariotlarda ribosomalarning to’liq o’lchamli 80 s bo’lib, ular katta va kichik subbirliklarga tarqalganda (dissotsiyalanganda) 60 s va 40 s o’lchamlarda bo’ladi. har xil organizmlar hujayralaridagi ribosomalarning umumiy shakllari o’xshash bo’lib, o’ziga xos bo’laklari farqlanib turadi. ribosomalarning kichik subbirlik tayoqchasimon shaklda bo’lib, uning uzunligi 23 nm ga, eni esa 12 nm ga yaqin o’lchamda bo’ladi. katta subbirlik yarim sfera shaklda bo’lib, biroz bo’rtib turadi. kichik subbirlik tarkibida bittadan rnk molekulasi, katta subbirliklarda esa bir nechta, ya’ni prokariotlarnikida ikkitadan, eukariotlarnikida esa uchtadan rnk molekulalari mavjud bo’ladi. rasm-90 ribosomalarda oqsil sintezi sxemasi. oqsillar biosintezi murakkab strukturaga ega boʼlgan polifunktsional biopolier boʼlmish oqsil …

3 / 11

lipeptid zanjirining sintezida bevosita qatnasha olmaydi. bu funktsiyani dnk bitta polinukleotid zanjirining muayyan qismida joylashgan nukleotidlar tartibi negizida sintezlangan i-rnk molekulasi bajaradi. eukariot organizmlarda i-rnk molekulasida odatda bitta gen - operator va bitta strukturaviy gen, prokariotlarda esa bitta gen operator va bir nechta strukturaviy gen kodlangan boʼladi. har qaysi i-rnk molekulalari hujayrada bir necha daqiqa faoliyat koʼrsatadi. shu qisqa vaqt ichida u quyidagi ikkita funktsiyani bajarishga ulguradi: a) dnk dagi oqsil strukturasi haqidagi genetik axborotni oʼzida kodlab ribosomalarga yetkazadi; b) ribosomalarda polipeptid zanjirlarining sintezlanishii taʼmin etadi. oʼz funktsiyasini bajarib boʼlgan i-rnk ning oʼrniga yangilari sintezlanib turadi. polipeptidlarning biosintezi quyidagicha kechadi: 1.1. i-rnk ning ribosomalar bilan ulanib polisomalar hosil qilishi. hujayra yadrosida sintezlangan i-rnk yadro poʼsti poralari orqali sitoplazmaga oʼtib sitoplazmaning oqsil sintezlanadigan organoidlari ribosomalarga ulanadi. bir qancha ribosomalar va i-rnk ulanishi natijasida hosil boʼlgan kompelksni poliribosomalar yoki ixchamroq qilib polisomalar deyiladi. i-rnk ribosomalarning yirik va kichik subbirliklari orasidan oʼtib, oʼzida …

4 / 11

nokislota muayyan strukturaga ega boʼlgan t-rnk molekulasi orqaligina ribosomalarga yetkaziladi. oqsil tapkibiga kiruvchi aminokislotalarning soni 20 ta boʼlganligi sababli t-rnklar ham eng kami 20 ta boʼlishi kerak degan xulosaga kelindi. maxsus oʼtkazilgan tadqiqotlar bu bashoratning toʼgʼri ekanligini tasdiqladi. аminokislotalar t-rnk ga ulanishida aminoatsil t-rnk sintetaza fermenti va аtf yordamida faollashtiriladi. faollashtirish jarayonida aminokislota adenozintrifosfat kislota (аtf) bilan reaktsiyaga kirishish natijasida undan ikkita difosfatdan iborat pirofosfat ajralib ketadi. qolgan monofosfat aminokislota bilan birlashib faollashgan holatdagi aminoatsiladelinat birikmasini hosil qiladi. shunday holatda aminokislota oʼzining spetsifik muayyan t-rnk ribozasining 3¹ uglerod atomiga ulanadi. oqibatda aminoatsiladelinat kompleksi hosil boʼladi. bu jarayonni baʼzi ilmiy adabiyotda rekognitsiya deb atashadi. bayon etilgan holatda aminokislotalar ribosomalarga yetkaziladi. 1.3 polipeptidlarning sintezlanishi – translyatsiya. polipeptidlarning sintezlanishi oqsil sintezining birinchi, lekin hal qiluvchi bosqichi boʼlib bu jarayon ribosomalarda amalga oshadi. hujayrada ribosomalar juda koʼp bir necha oʼn ming va baʼzan undan ham ortiq boʼladi. ular juda mayda 20-30 nm doirasimon (yumaloq) …

5 / 11

ing mahsuli insulin 51 aminokislotadan tashkil topgan. shuning uchun insulin genida 51 ta triplet - kodon mavjud degan xulosaga kelish mumkin. bitta i-rnk ning bir qancha ribosomalar bilan ulanib hosil qilgan polisomalarda bir xil strukturara ega boʼlgan polipeptidlarning soni polisomalardagi ribosomalar soniga teng boʼladi. endi translyatsiyaning molekulyar mexanizmi bilan tanishamiz. translyatsiya boshlanishidan oldin ribosomanint kichik subbirligida i-rnk bilan aminoatsil - t-rnk - sintetaza fermenti ulanadi. shunday holatda ular translyatsiya jarayonini boshlashga tayyor hisoblanadi. translyatsiya i-rnk ning boshlanish kodoni aug dan boshlanadi. ushbu boshlanish kodon i-rnk ning 5¹ uchida joylashgan boʼladi. boshlanish kodonning i-rnkda joylashgan nuqtasini initsiatsiya deb atalib, u oqsil zanjiri sintezining boshlanishi hisoblanadi. translyatsiya jarayonida har qaysi aminokislotaning oqsil polipeptid zanjiriga ulanishi quyidagicha amalga oshadi. ribosomaga yetib kelgan aminoatsiladelinat kompleksli t-rnk (metionin aminokislotasini tashuvchi) oʼzining antikodoni (masalan uas) bilan i-rnk dagi muayyan unga komplementar kodon (aug) bilan tutashadi. (-rasm, а). bundan soʼng ribosoma i-rnk boʼylab navbatdagi triplet - kodonga …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ribosoma"

mavzu; ribosoma, oqsil biosintezi mavzu; ribosoma, oqsil biosintezi ribosomalar diametri 15-25 nm, dumaloq, zuvola shaklidagi, ya’ni katta va kichik subbirliklardan tashkil topadi. ribosomalar sitoplazmada erkin holatda yoki donador endoplazmatik to’rning membranalarida, shuningdek mitoxondriya va plastidalarning matriksida joylashadi, hamda 5-70 donagachasi informatsion rnk larni biriktirib poliribosomalarni hosil qiladi. ribosomalarning 40% tarkibini, rnk va 60% oqsil strukturalari tashkil etadi. oqsil sintez qiluvchi, elementar apparat sifatida barcha tirik hujayralarda mavjud bo’lib, faqat uning o’lchami prokariot va eukariotlarda farq qiladi. ribosomalar – bu murakkab, ribonukleoproteidlar bo’lib, barcha holatlarda ham uning tarkibida, teng miqdorda oqsil va rnk molekulalari ishtirok ...

This file contains 11 pages in DOC format (1.9 MB). To download "ribosoma", click the Telegram button on the left.

Tags: ribosoma DOC 11 pages Free download Telegram