hujayraning tayanch-harakat tuzulishi

DOC 5 pages 1.3 MB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: hujayraning tayanch-harakat tuzulishi (sitoskelet, sentriola, kipriklar) mavzu: hujayraning tayanch-harakat tuzulishi (sitoskelet, sentriola, kipriklar) hujayraning tayanch- harakat tizimi. hujayra harakatlari hujayraning mexanik energiyasini namoyon qiladi. u hujayraning faolligini ko’rsatuvchi ob’yektiv ko’rsatkich hisoblanadi. to’qimalarda hujayralar harakatini kuzatish bilan biz uni haqiqatdan ham tirik ekaniga ishonch hosil qilamiz. biologik harakatning shakllari va funksiyasi juda ham turli-tumandir. yuqori hayvonlarning bo’shliqdagi harakati, shuningdek uning ichki organlari-ichak, bachadon, yurak, qon tomirlari harakatlari har xil muskullarning qisqarishi bilan yuzaga keladi. o’simliklar uchun tropizm va nastiya deb ataluvchi sekin harakatlar xarakterli. lekin ba’zi o’simliklarda-mimoza va boshqalarda ancha tez reaksiyalar kuzatiladi. sodda hayvonlar va yuqori hayvonlarning erkin yashovchi hujayralari amyoboid harakat qiladi yoki maxsus moslamalar - kipriklar va xivchinlar yordamida harakat qiladilar. biologik harakat reaksiyalari organizmlarning harakatidagina ishlatilmaydi, balki ular hujayraning ichidagi bo’ladigan jarayonlarda ham muhim rol o’ynaydi. sitoplazma: tayanch-xarakat sistema (sitoskelet). hujayraning tayanch-harakat sistemasi birinchi navbatda, hujayraning ichki strukturalarida amalga oshadigan harakatlarga bog’liq, ya’ni mitoz davrida xromosomalarning …

2 / 5

r organizmni yoki ma’lum bir qismlarining muskulli harakatini ta’minlaydi. shunday qilib hujayralarning amyobasimon, emaklovchi, kiprikli, xivchinli va muskulli harakatlari tafovut qilinadi. har qanday harakat shakllanmasi, u albatta hujayraning tayanch strukturalari bilan bog’liq holda yagona tizimni, ya’ni tayanch-harakat sistemasini tashkil qiladi. sitoskelet komponentlari maxsus oqsil komponentlaridan yoki filament (ingichka ipsimon tola) lardan tashkil topadi. filomentlar kimyoviy tarkibi, ultrastrukturasi va funksional xususiyatiga muvofiq uch xil bo’ladi. eng kichik, ingichka tolalar – bu mikrofilomentlar; ularning diametri 6 nm ga yaqin va ular asosan aktin oqsilidan tashkil topadi. ipsimon tolali strukturalarning ikkinchi guruhiga mikronaychalar kiradi, ularning diametri 25 nm atrofida, asosan tubulin oqsilidan tashkil topgan bo’ladi. uchinchi guruh oraliq filamentlar, ularning diametri 10 nm va har xil oqsillardan tashkil topadi. ushbu fibrillyar strukturalar hujayraning fizik xususiyatini ta’minlovchi komponentlarning shakllanishida ishtirok etadi. sitoskelet elementlari bevosita barcha eukariot hujayralarda, ushbu fibrillyar strukturalarning analogi sifatida prokariot hujayralarda ham uchraydi. albatta har xil hujayralarda har xil holatda shakllanadi. …

3 / 5

isoblanadi. turli hujayralardan olingan mikronaychalarning kimyoviy tarkibi bir xil, ya’ni o’zi uchun xos bo’lgan tubilin oqsilidan tashkil topgan. mikronaychalar to’g’ri shoxlanmagan ichi bo’sh silindr ko’rinishida bo’lib, ko’pgina harakatli hujayralarning kiprik va xivchinlari tarkibida bo’ladi. ular o’z navbatida kiprik va xivchinlarning xarakatchanligini ta’minlaydi. mikronaychalardan to’lqinsimon holda moddalarning siljishi natijasida xivchin yoki kiprikning to’lqinli harakati yuzaga keladi. masalan, spermatozoidlarning harakatlanishi. mikronaychalar mikrofibrillalar bilan hamkorlikda hujayrada tayanch-sitoskelet vazifasini ham ta’minlaydi, ya’ni hujayraga shakl berib turadi. shu bilan birgalikda sitoplazmada moddalarning siljishi, o’tkazuvchanligi ham ta’minlaydi. o’simlik hujayrasidagi pitoplazma harakati mikronaychalarga bog’liqligini l. porter aniqlagan. mikronaychalar mitoz davrida bo’linish urchig’ini hosil qilishda ham ishtirok etadi. hujayra markazi, sentrosoma. hozirgi vaqtda hujayra markazi deb nomlanuvchi tuzilma 1875 yilda gertvig tomonidan ochilgan. hujayra markazi deb, u bo’linish dukining ustki qismidagi tuzilmani atagan. hujayra markazi hamma hayvon hujayralarida topilgan bo’lib, faqatgina tuxum hujayrasining yetilish davrida yo’qoladi. turli hujayralar geydengayn temir gematoksilini bilan bo’yalganda sentrosoma ikkita sentrioladan iborat ekanligi …

4 / 5

km va diametri 0,1-0,15 mkm. tanachaning devori bir-biriga parallel yotgan naychalardan tashkil topgan bo’lib, bir-biridan gomogen, zich oraliq modda bilan ajralib turadi va 9 guruh bo’lib joylashadi. har bir guruh 3 mikronaychadan tashkil topgan bo’lib, ularni triplet deb yuritiladi. tripletning birinchi mikronaychasi (a-mikronaycha) diametri 250 nm, devorning qalinligi 5 nm bo’lib, 13 globulyar subbirlikdan tuzilgan. har bir triplet uzunligi senriola uzunligiga teng. ikkinchi va uchinchi (b va c-mikronaychalar)a mikronaychadan farq qilib, ularning devori 13 emas, balki 11 globulyar subbirlikdan tashkil topgan. uchchala mikronaycha zich yotadi. sentriolada mikronaychadan tashqari yana qo’shimcha tuzilmalar bor a mikronaychadan ikki o’siqcha (kulcha) lar chiqib, ularning biri qo’shni tripletning c mikronaychasiga, ikkinchisi esa sentriola markaziga yo’nalgan. sentriola silindrining markazida "arava g’ildiragi" singari tuzilma bo’lib, u "o’q qism" va 9 ta spisadan tashkil topgan. spisaning har biri tripletning a mikronaychasiga qarab yo’nalgan. sentriolalar juft bo’lib, o’zaro bir-biriga perpendikulyar joylashadi va bunday joylashishi sentriolalarning bo’linish vaqtida qutbga tortilganida …

5 / 5

angan. leykemik mieloblast hujayralarning pentrosferasida asosiy oqsillar: gulyukoproteid, ribonukleoproteid ko’p miqdorda topilgan. odam nerv hujayralarning hujayra markazida karbonsuvlar, h-guruh va kislota radikallari aniqlangan. hujayra markazida nuklein kislota ham ko’p. shuning uchun bu struktura reproduksiya qobiliyatiga ega. ko’pgina tadqiqotchilar sentriolalarni bazal tanachalar yoki blefaroplastlar sodda hayvonlarda va ko’p hujayrali organizmlarda xivchin va kiprikchalarning hosil bo’lishi bilan bog’laydi. odam embrioni yuqori nafas yo’llaridagi kiprikchalar prebazal tanachadan, ular esa diplosomadan rivojlanadi. spermatogenez davrida yadroga nisbatan distal joylashgan sentriola bazal tanachaga aylanib, undan esa spermatazoid dumi hosil bo’ladi. hujayra markazi mitotik apparatni, shu jumladan, dukchani va yulduzchani hosil qilishda rol o’ynaydi. hozirgi vaqtda shunisi aniqki, mitozda qutblanish hujayra markazi tomonidan bajariladi. qutblar hujayra markazining bir-biridan qochishi natijasida hosil bo’lib, dukning va xromosomalarning joylashishini belgilaydi. ba’zi tadqiqotchilar sentriola naychalari va duk fibrillalari diametrining bir xilligiga asoslanib, fibrillalar sentriola naychalaridan hosil bo’ladi deb fikr yuritadilar. hujayra markazining hosil bo’lishi va taraqqiy etishiga oid bir necha nazariyalar …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayraning tayanch-harakat tuzulishi"

mavzu: hujayraning tayanch-harakat tuzulishi (sitoskelet, sentriola, kipriklar) mavzu: hujayraning tayanch-harakat tuzulishi (sitoskelet, sentriola, kipriklar) hujayraning tayanch- harakat tizimi. hujayra harakatlari hujayraning mexanik energiyasini namoyon qiladi. u hujayraning faolligini ko’rsatuvchi ob’yektiv ko’rsatkich hisoblanadi. to’qimalarda hujayralar harakatini kuzatish bilan biz uni haqiqatdan ham tirik ekaniga ishonch hosil qilamiz. biologik harakatning shakllari va funksiyasi juda ham turli-tumandir. yuqori hayvonlarning bo’shliqdagi harakati, shuningdek uning ichki organlari-ichak, bachadon, yurak, qon tomirlari harakatlari har xil muskullarning qisqarishi bilan yuzaga keladi. o’simliklar uchun tropizm va nastiya deb ataluvchi sekin harakatlar xarakterli. lekin ba’zi o’simlik...

This file contains 5 pages in DOC format (1.3 MB). To download "hujayraning tayanch-harakat tuzulishi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayraning tayanch-harakat tuz… DOC 5 pages Free download Telegram