yer haqida umumiy tushunchalar

PPTX 738.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1707767230.pptx /docprops/thumbnail.jpeg yer haqida umumiy tushunchalar reja 1.quyosh sistemasining tuzilishi. 2.yer sharining tuzilishi va uning o’lchamlari. 3.yerning ichki tuzilishi va kimyoviy tarkibi. 4.yer qobig’ining issiqlik rejimi. 5. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. mavzu: yer haqida umumiy tushunchalar quyosh sistemasiga quyosh va to’qqizta sayyora: merkuriy, venera, yer, mars, yupiter, saturn, uran, neptun, pluton va va o’n minglab mayda sayyora, kometa va meteoritlar kiradi. quyosh sistemasi murakkab va turli qiyofada bo’lib, ular xali yaxshi o’rganilmagan. quyosh sistemasi quyosh radiatsiyasi yerning shakli. yer yuzasi meridian yoyining uzunligi ekvatorda qutb doi-rasiga nisbatan qiskarokdir. meridian yoyining bir gradus uzunligi ekvatorda 110,9 km, parijda 111,3 km, qutb doirasida 111,9 km. yer qutblarida bir oz qisilgan bo’lib, qutb o’qlari uzunligi 12714km, ekvator bo’yicha diametr 12756 km, radiusi 6371,221 km teng. demak, yerning siqiqligi 12 km ni tashkil etadi. keyingi vaqtlarda olib boradigan aniq o’lchash ishlari yerning elliksoyid shakliga yaqin ekanligini ko’rsatadi. agar ekvatorial va qutbiy o’qlarning uzunligidagi farqning kichik …

cha zichligidan kamroqdir. quyosh buronlari yer shari asosan bir necha kontsentrik qobiqlardan iborat bo’lib, uning zichligi sirtidan markaziga qarab oshib boradi. bu qobiqlar yig’indisi geosfera deb ataladi. geosfera o’z navbatida atmosfera, gidrosfera, biosfera va litosfera deb ataluvchi qobiqlardan iborat. yerning markaziy qismi yadro deb ataladi. yer sharining tuzilishi atmosfera. yer sharini o’rab turgan xavo qatlami atmosfera deb ataladi, u o’z navbatida troposfera, stratosfera va ionosfera qatlamlaridan iborat. atmosfera-ning qalinligi taxminan 1300 km ga teng. troposfera atmosferaning quyi termodi-namik qobigi bo’lib, qalinligi qutbda 7–10 km, ekvatorda 16–18 km. uning tarkibida azot 75,5 %, kislorod 23,2 %, argon, karbonat kislota gazi, suv bug’lari va boshqa gazlar 1,3 % ni tashkil etadi. troposfera atmosfera massasining 90 % ni tashkil qiladi. traposfyera xavosining xarorati stratosfera qatlami bilan chegara-langan qismida minus 40–50o s ga teng. atmosfera qatlamlari stratosfyera qatlamining qalinligi 80–85 km. stratosferada azot, geliy va vodorod gazlarining miqdori oshsa, og’ir gazlar–kislorod, argon, karbonat kislotasi …

i 29,2% ni, ya'ni 149 mln. km2 maydonni tashkil etadi) egallaydi. gidrosferaning o’rtacha qalinligi 3,75km ga, eng qalin joyi 11,521km ga (filippin cho’kmasi) teng. gidrosfera qatlami o’zining tarkib to vaqtidan suvlarning aylanma xarakatlanishi bilan xarakterlanadi. shuning uchun xam u yer yuzasining rivojlanishida kuchli geologik faktor xisoblanadi. gidrosfera yerda xayotning paydo bo’lishiga asosiy omildir. shu boisdan xayotni suvsiz tassavur qilib bo’lmaydi. moddalar almashinuvi litosfyera. yerning tashqi qattiq qismi litosfera (tosh qobik) deb ataladi litosferaning qalinligi taxminan okean suvlari ostida 3-18km ga va togliklarda 50–84km ga teng. uning eng qalin qismi tyan-shan tog’larida deb xisoblanadi. yerning qattik qismi geofizika, seysmologiya va graviyametriya usullari bilan 15–20 km chuqurlikkacha o’rganilgan. burg’ quduqlari yordamida esa faqat 15km dan oshiqroq qismdagi qatlamlar tekshirilgan. litosfera qobig’i turli jins va minerallardan tashkil topib, fizik xossasi va tarkibi bilan farq qiluvchi ayrim ximiyaviy birikmalardan yoki sof ximiyaviy elementlardan iborat. litosfera plitalari elementlar foiz xisobida a.p. vinogradov ma'lumotlariga ko’ra kislorod …

li qatlamlarga bo’lish mumkin. granit qatlamning o’rtacha qalinligi 50–70 km bo’lib, yer qobig’ida bir xil joylashmagan. baland tog’li rayonlarda granit qatlami 60–80km, past tog’li rayonlarda esa 50–60 km. okean suvlari ostida granit qatlami deyarli uchramaydi yoki uning qalinligi 3–18 km dan oshmaydi. granit qatlami tarkibi bir xil jinsli bo’lib, zichligi 2,6–2,7 gg`sm3 gacha o’zgaradi. chuqurlik oshgan sari xarorat, bosim va zichlik tez ortadi, 2,3–3,3 km chuqurlikda tog’ jinslarining xarorati 1000s ga yetadi. yer po’sti qatlamlari bazalt qatlamining qalinligi tekisliklarda 20–30 km, yosh tog’li rayonlarda 15–20 km, okean suvlari tubuda 5–6 km ni tashkil etadi. uning zichligi 2,8–2,9 gg`sm3 bo’lib, kremniy oksidi kam bo’lgan (bazalt, gabbro va x.k.) jinslardan tarkib topgan. granit va bazalt qatlamlari tarkibida kremniy va alyuminiy elementlari ko’p tarqalganligi sababli, birgalikda sial qatlami deb xam ataladi. bazalt qatlamining ostki qismida moxorovich bo’luvchi chizig’i (chegarasi) yotadi (ushbu chegara uni birinchi bo’lib aniqlagan yugoslaviyalik geofizik s. maxorovich nomi bilan ataladi). …

rat deb qarashsa, ba'zilari yer markazigacha qattik jismdan iborat deb xisoblaydilar. seysmologik tekshirishlar aniqlashicha yerning granit va bazalt qatlamlari qattiq jinslardan, mantiya va yadro qobiqlari esa o’zining fizik xossalariga binoan suyuq, xamirsimon, parafin ko’rinishidagi moddadan iborat. yer qobig’ining issiqlik rejimi. yerning issiqlik rejimi uning ichki va tashqi tuzilishiga bog’lik. shuning uchun xam yer qobig’ini isitadigan issiqlik tashqi–quyoshdan keladigan va ichki – yer bag’ridan ajraladigan issiqlik turlariga ajratiladi. yer bag’ridan chiqadigan issiqlk asosan radioaktiv elementlarning parchalanishidan xosil bo’ladi va tog’ jinslarini isitadi. shunga ko’ra issiqlik yerning turli qatlamlarida turlicha bo’ladi. yerning ichki tuzilishi yer qobig’ining yuqori qismi quyoshdan keladigan issiqlik xisobiga isiydi. yer qobig’ining quyosh nurlariga perpindekulyar joylashgan 1 sm 2 maydoni quyoshdan bir minutda 1,94 kkal issiqlik oladi. bir yilda esa yer shari quyoshdan 1021 kkal issiqlik oladi. bu miqdor quyosh doimiyligi deb ataladi. yer yuzasi g’adir-budur, baland-past, o’nqir-cho’nqir ko’rinishda tuzilganligi uchun uni quyosh nurlari bir tekisda isitmaydi. yer yadrosi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yer haqida umumiy tushunchalar"

1707767230.pptx /docprops/thumbnail.jpeg yer haqida umumiy tushunchalar reja 1.quyosh sistemasining tuzilishi. 2.yer sharining tuzilishi va uning o’lchamlari. 3.yerning ichki tuzilishi va kimyoviy tarkibi. 4.yer qobig’ining issiqlik rejimi. 5. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. mavzu: yer haqida umumiy tushunchalar quyosh sistemasiga quyosh va to’qqizta sayyora: merkuriy, venera, yer, mars, yupiter, saturn, uran, neptun, pluton va va o’n minglab mayda sayyora, kometa va meteoritlar kiradi. quyosh sistemasi murakkab va turli qiyofada bo’lib, ular xali yaxshi o’rganilmagan. quyosh sistemasi quyosh radiatsiyasi yerning shakli. yer yuzasi meridian yoyining uzunligi ekvatorda qutb doi-rasiga nisbatan qiskarokdir. meridian yoyining bir gradus uzunligi ekvatorda 110,9 km, parijda 111,3 km, qutb d...

PPTX format, 738.7 KB. To download "yer haqida umumiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: yer haqida umumiy tushunchalar PPTX Free download Telegram