zilzila haqida tushuncha

PPTX 4.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1707851122.pptx /docprops/thumbnail.jpeg powerpoint taqdimoti reja: zilzila haqida tushuncha zilzila turlari va ularni tasniflash. zilzila kuchi tarixdagi eng daxshatli zilzilalar xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati zilzila, yer qimirlash — yer poʻstida yoki mantiyaning yuqori qismida toʻsatdan siljish, sinish yoki oʻpirilish roʻy berishi oqibatida vujudga keladigan va toʻlqinsimon tebranishlar tarzida uzoqlarga tarqaladigan yer osti silkinishlari va tebranishlari. sabablariga koʻra, tektonik, vulqoniy va oʻpirilish zilzilalariga boʻlinadi. yer poʻstining xar xil chuqurligida tabiiy kuchlar taʼsirida sodir boʻladigan silkinishlar tektonik zilzilalar deyiladi. ular yer qaʼridagi harakat va jarayonlarning mahsuli boʻlib, bu jarayonlarning kinetik quvvat tarzida birdan sarflanishi oqibatidir. yer sharining kuchli zilzilalar sodir boʻladigan mintaqalarini seysmik jihatdan faolligiga qarab ikkita asosiy hududga boʻlish mumkin; birinchisi, geografik kenglik yoʻnalishida alp, karpat, kavkaz, kopetdogʻ, tyanshan, pomir, himolay, ikkinchisi, meridional yoʻnalishda — tinch okeanining ikki qirgʻogʻi boʻyicha va qisman quruqlik mintaqasida joylashgan. bunday seysmik faollashgan joylarga jan. amerikadan antarktidagacha, yevropa va osiyo qitʼasining shimoliy qismi, markaziy va gʻarbiy afrika, …

zila oʻchogʻi oʻrta osiyo hududida, aksariyat hollarda, yer sathidan 5-50 km chuqurlikda joylashgan boʻladi. yer sharining maʼlum hududlarida zilzilalar oʻchogʻi 200— 300, hatto 700 km gacha chuqurlikda boʻlishi ham mumkin. zilzila sodir boʻlganda uning oʻchogʻidan boʻylama va koʻndalang seysmik toʻlqinlar tarqaladi. boʻylama toʻlqinlar r harfi (birinchi toʻlqin), koʻndalang toʻlqinlar s harfi (ikkinchi toʻlqin) bilan belgilanadi. bulardan tashqari, yer yuzasida paydo boʻladigan yuza toʻlqinlar (l) mavjud. mazkur toʻlqinlar asosiy hisoblansada, koʻndalang va boʻylama toʻlqinlar yer yuzasi hamda ichki qatlamalarida sinish va qaytarilish xususiyatiga egaligi sababli murakkab toʻlqinlar hosil boʻladi. toʻlqinlar har xil tezlik bilan tarqaladi. eng tez tarqaluvchi toʻlqin boʻylama toʻlqin boʻlib, muhitda taxminan bino ichidagi odamlarning koʻpchiligi sezadi. uydagi jihozlar harakatga keladi. bino va mebel tebranadi. uyqudagilar uygʻonib ketadi. hamma sezadi.koʻpchilik tashqariga chiqishga oshiqadi, baʼzi buyumlar turgan yeridan tushib ketadi. zilzila toʻlqinlarining umumiy quvvati magnituda (m) bilan belgilanadi. u shartli son boʻlib, yer sathidagi muhit zarralarining siljish amplitudasiga toʻgʻri keladi. …

parijda yunesko ning seysmologiya va seysmobardosh qurilish boʻyicha oʻtkazilgan davlatlararo yigʻilishida tavsiya etilgan mshk=1964 12balli shkala s. v. medvedev (moskva), v. shponxoyer (iyena, germaniya) va v. karniklar (praga) tomonidan tuzilgan. zilzila kuchini aniqlashning juda koʻp usullari va belgilari bor. pekin zilzilaning yer yuzida namoyon boʻlishi ballarda aniqlanganligi bilan zilzilaning aniq, quvvatini ballar ifodalamaydi. shuning uchun zilzilaning haqiqiy kuchini koʻrsatuvchi oʻlcham — magnituda hisoblanadi. magnituda 1940y.lar boshlarida amerikalik tadqiqotchilar ch. rixter va b. gutenberglar tomonidan kiritilgan yer qaʼridagi tektonik, harakatlar faollashgan qismi va uning tevarak atrofida fizikaviy va kimyoviy jarayonlar ham faollashadi. jumladan, togʻ jinslarining zichligi, elektr oʻtkazuvchanligi, magnitik xossalari, elektromagnit toʻlqinlar tarqatish xususiyati, yer sathining vertikal va gorizontal holati kabilar oʻzgarishi mumkin. mazkur hududlarda mavjud boʻlgan burgʻi quduqlari orqali olinayotgan neft, gaz, suv miqdori keskin oʻzgarishi, yer osti suvlarining kimyoviy tarkibi, mikroelementlar, gazlar miqdori ham oʻzgaradi. ushbu sanab oʻtilganlar zilzila sodir boʻlishi arafasida keskin va koʻp miqdorda oʻzgarib, zilzilaning darakchilari …

igan harakat (tektonik kuchlar) tushuniladi. qiya sathlarida togʻ jinslarining katta bo'laklarini agʻdarilishi, yoki tog'larning oʻpirilishi natijasida yuzaga keluvchi yer silkinishlar agʻdarilish zilzilalari deyiladi. bu yer silkinishining tarqalish maydoni kichik, koʻp hollarda talofatsiz boʻladi. insonning muxandislik faoliyati bilan bogʻlik boʻlgan yer silkinishlar asosan oxirgi yillarda hisobga olinmoqda.bunday yer silkinish yirik suv omborlari vujudga kelgan hududlarda, gaz, neft mahsulotlarining yer ostidan surib olinishi jarayoni amalga oshirilgan maydonlarda yuz bermoqda. inson oʻzining muxandislik faoliyati bilan yer osti komponentlariga muayyan taʼsir etishi, u yoki bu darajada oʻzgartirishi yer silkinishining vujudga kelishiga sabab boʻlmoqda. daryo vodiylariga toʻgʻonlarning qurilishi natijasida maydoni bir necha ming km2, hajmi bir necha yuz km3 dan katta boʻlgan (masalan, chorvoq suv omborining umumiy xajmi 2,1 mld. m3, suv sathi maydoni 3640 ga teng) suv omborlari vujudga kelmoqda. yer qaʼrida 4000-5000 m chuqurlikda yotgan gaz, neft yer sathiga soʻrib chiqarilmoqda, yer ostida uzoq geologik davrlar mobaynida yotgan koʻmir ana shu yer qaʼrida …

ndalang turlariga boʻlinadi.yer ostidan uzunasiga tarqalayotgan (vertikal tarzda) toʻlqinlar oʻz yoʻnalishi buyicha navbatma-navbat yer poʻstlogʻini siqib, yer yuzasiga chiqqanda tovush chiqaradi. bu esa yer silkinishi oldidan chiqadigan tovushning oʻzginasidir. koʻndalang toʻlqinlar (gorizontal) yer yuzasiga chiqib, zilzila toʻlqinlarini vujudga keltiradi va epitsentrdan barcha taraflarga tarqaladi. 1 ball — sezilarsiz, faqatgina seysmik asboblar qayd qiladi 2 ball — juda kuchsiz, uy ichida utirgan baʼzi odamlar sezishi mumkin (deraza oynalari titraydi); 3 ball — kuchsiz, kupchilik odamlar sezmaydi, ochiq joyda tinch oʻtirgan odam sezishi mumkin. osilgan jismlar asta-sekin tebranadi; 4 ball — oʻrtacha sezilarli. ochiq joyda, bino ichida turgan odamlar sezadi. uy devorlari qirsillaydi. roʻzgʻor anjomlari titraydi, osilgan jismlar tebranadi; 5 ball — ancha kuchli. hamma sezadi, uyqudagi odam uygʻonadi, baʼzi odamlar hovliga yugurib chiqadi. idishlardagi suyuqlik chayqalib toʻkiladi, osilgan uy jihozlari qattiq tebranadi; 6 ball - kuchli. hamma sezadi, uyqudagi odam uygʻonadi, koʻpchilik odamlar hovliga yugurib chiqadi. uy hayvonlari betoqat boʻladi. baʼzi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "zilzila haqida tushuncha"

1707851122.pptx /docprops/thumbnail.jpeg powerpoint taqdimoti reja: zilzila haqida tushuncha zilzila turlari va ularni tasniflash. zilzila kuchi tarixdagi eng daxshatli zilzilalar xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati zilzila, yer qimirlash — yer poʻstida yoki mantiyaning yuqori qismida toʻsatdan siljish, sinish yoki oʻpirilish roʻy berishi oqibatida vujudga keladigan va toʻlqinsimon tebranishlar tarzida uzoqlarga tarqaladigan yer osti silkinishlari va tebranishlari. sabablariga koʻra, tektonik, vulqoniy va oʻpirilish zilzilalariga boʻlinadi. yer poʻstining xar xil chuqurligida tabiiy kuchlar taʼsirida sodir boʻladigan silkinishlar tektonik zilzilalar deyiladi. ular yer qaʼridagi harakat va jarayonlarning mahsuli boʻlib, bu jarayonlarning kinetik quvvat tarzida birdan sarflanishi oqiba...

PPTX format, 4.0 MB. To download "zilzila haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: zilzila haqida tushuncha PPTX Free download Telegram