avtomatika va telemexanika tizimlari

DOCX 16 pages 285.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 285.0 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

8-amaliy temir yo‘llarda avtomatika, telemexanika va signallash qurilmalari haqida tushunchalar reja: 1. signallar, ularning turlari va qo‘llanishi 2. stansiyalarda signallarning qo‘yilishi va ulardan foydalanish 3. poyezdlar harakatini intervalli boshqarish. peregonlarda qo‘llaniladigan smb qurilmalari. temir yo‘l transportining barcha tarmoq va xo‘jaliklarida turli ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatik va telemexanik boshqarish tizimlari keng qo‘llaniladi. ushbu xo‘jaliklar zamonaviy hisoblash va kompyuter texnologiyalari, tortish energetika va suv ta’minoti tizimlari ishining teleboshqaruv tizimlari, vokzallarda yo‘lovchilarga barcha turdagi xizmat ko‘rsatuvchi qurilmalar komplektlari, lokomotiv va vagon xo‘jaliklarida qo‘llaniladigan turli-tuman avtomatika tizimlari bilan etarlicha jihozlangan. jumladan, temir yo‘llarni boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimlari (tybat) o‘zida bir qator quyi tabaqa tizimlarini mujassamlashtirgan bo‘lib, ular saralash stansiyalarni boshqarishni avtomatlashtirish (ssbat), tashish jarayonlarini tezkor boshqarish (tjtbat), elektr ta’minotini avtomatik boshqarish tizimlri (etabt) va boshqalardan tashkil topgan. temir yo‘llarning turli xo‘jaliklarida qo‘llaniladigan avtomatika va telemexanika tizimlari xilma-xil va murakkab bo‘lib, ular haqida ma’lumotlar tegishli bo‘limlarda berib boriladi. mazkur bo‘limda faqat temir yo‘llarda poyezdlar harakatini boshqarish …

2 / 16

o‘zgarishlar va tashqi muhit ta’siri juda yuqori bo‘ladi. bunday qaytuvchi aloqa boshqaruvning mohiyatini ko‘rsatib beradi. qaytuvchi aloqa tabiiy ko‘rinishga ega bo‘lib, aksariyat hollarda samarali hisoblanadi. tizim ochiq bo‘lgan vaqtda ishlash osonlashadi, ammo tizimdagi hatoliklar soni ortib ketadi. shuning uchun ochiq va yopiq konturli tizimlar alohida shakllantiriladi (11.1 rasm)[footnoteref:1]. [1: ] poyezdlar harakati va stansiyalarda manyovr ishlari doimo o‘zgarib turadigan sharoitlarda bajariladi. ushbu jarayonlarni bajarishda lokomotiv mashinistlariga va harakatni bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa xizmatchilarga tegishli buyruq va ko‘rsatmalarni signal yordamida katta masofalardan uzatish uchun temir yo‘llarda signallash tizimlaridan foydalaniladi. temir yo‘llarda signallash harakat xavfsizligini ta’minlash, hamda poyezdlar harakati va manyovr ishlarini aniq bajarish uchun qo‘llaniladi. ochiq ilmoqli tizim kirish chiqish jarayon kirish chiqish jarayon yopiq ilmoqli tizim teskari aloqa 11.1. rasm. ochiq va yopiq ilmoqli tizimlar 2. signallar, ularning turlari va qo‘llanishi signal ko‘rinuvchan yoki tovushli shartli belgi bo‘lib, uning yordamida lokomotiv xaydovchisiga (mashinistga), yoki harakatni boshqarish bilan bog‘liq bo‘lgan …

3 / 16

agi tovushlarning soni va o‘zaro terilish tartibi bilan farqlanadi. aniqroq aytganda, qisqa va uzun tovushlarning soni va qo‘shilmasi bilan farqlanib kunduzi va kechasi bir xil ma’noni anglatadi. tovushli signallarni berish uchun lokomotivlar va motorli vagonlar ovozi (gudogi), drezina hushtaklari, qo‘l hushtaklari, surnay (rojok), sirena, gudok va petardalar qo‘llanadi. tovushli signallar odatda qisqa masofalardan eshitiladi va ularni uzatish aniqligi kamroq bo‘lgani sababli odatda ushbu signallarni berishda odam ishtiroki talab etiladi. ovozli signallar fuqarolik muhofazasi bo‘yicha qabul qilingan umumiy signallardan va temir yo‘llarga xos maxsus signallardan iborat bo‘lishi mumkin. hozirda takomillashgan zamonaviy aloqa tizimlari keng qo‘llanishi sababli temir yo‘llarda tovushli signallarning asosan harakat tashkiliga tegishli bo‘lgan belgilaridan, jumladan: jo‘nash, oldinga yoki orqaga yurish, tormozlash, tormozlarni bo‘shatish, harakatni sekinlashtirish, to‘xtash va shu kabilardan ko‘proq foydalaniladi. ko‘rinuvchan signallar vaqtiga qarab kunduzgi, tungi va kecha-kunduz birday qo‘llaniladigan bo‘lishi mumkin. ko‘rinuvchan signallar svetoforlar, bayroqlar, fonarlar, shchit va gardishlar, signal belgilari va signal ko‘rsatkichlari yordamida beriladi. kunduzgi …

4 / 16

ng belgilangan joylarida o‘rnatiladigan svetoforlar va lokomotiv svetoforlari); ko‘chirib o‘tkaziladigan (shchitlar, bayroqlar, biror yo‘l bo‘lagi yoki harakat vositalarini vaqtinchalik muhofazalash uchun uch oyoq tayoqchaga o‘rnatilgan fonarlar); signal berish uchun bayroqlar, gardishlar va fonarlar; poyezdlarni belgilovchi (gardishlar, bayroqlar va fonarlar) turlarga bo‘linadi. temir yo‘llarda signallardan tashqari signal qo‘rsatkichlari va signal belgilaridan keng foydalaniladi. signal ko‘rsatkichlarining olti turi mavjud bo‘lib, ular: marshrut, strelka, yo‘l muhofazalovchi, gidrokolonka, buksalar qizishi va “tok qabul qilgichni tushirish”, kabilar bo‘lib ma’lum qurilma va uskunalarning holatini belgilaydi. signal belgilari esa mashinistning ma’lum harakatlar qilishi (masalan, “tok qabul qilgichni ko‘tarish”, “tezlikni kamaytirish” va shu kabilar lozimligini takidlaydi. temir yo‘llarda doimiy signallar sifatida asosan svetoforlar qo‘llaniladi. ular asosiy va ogohlantiruvchi turlarga bo‘linib, stansiyalarni va peregonlarda blokuchastkalarni muhofazalash uchun o‘rnatiladi, harakatga ruxsat beradi yoki taqiqlaydi. ogohlantiruvchi signallar esa asosiy signalga yaqinlashayotganlik va uning ko‘rsatishi haqida ma’lumot beradi. o‘z vazifasiga qarab asosiy signallar kirish, chiqish, o‘tkazish, marshrut va himoyalovchi turlarga bo‘linadi. temir …

5 / 16

ikda harakat uchun ruxsat signali. temir yo‘llarda aytilganlardan tashqari ko‘k, oq va oy nurli oq ranglar ham qabul qilingan bo‘lib, ular manyovr svetoforlarida ishlatiladi. bulardan ko‘k rang manyovr harakatlarini taqiqlovchi, oq rang manevr harakatlariga ruxsat etuvchi va oy nurli oq rang asosiy signal ishlamaganda harakatga ruxsat etuvchi taklif signali sifatida qo‘llaniladi. svetoforlarning tuzilishi. temir yo‘llarda asosiy signal asbobi sifatida kunduzi va kechasi birday bir yoki bir necha xil rang bilan nur beruvchi optik asbob – svetofor qo‘llaniladi. 11.2-rasm. linzali svetoforlar svetoforlar ikki xil: linzali va projektorli turlarga bo‘linadi. linzali svetoforlar linza komplektlari bo‘lgan kallak bilan tayanchlarga machtali, konsolli va ko‘prikli turlarda o‘rnatilishi mumkin. 11.2-rasmda linzali svetoforning umumiy ko‘rinishi berilgan. pastak (karlik) svetoforlar esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri svetoforning tayanch asosiga o‘rnatilib (11.3-rasm) stansiyalarda asosan manyovr harakatlari uchun va shu qatorda poyezd signallari uchun ham qo‘llaniladi. 11.3-rasm. pastak (karlik) svetoforning ko‘rinishi linzali svetoforlar har bir rang uchun alohida linza komplektiga ega bo‘lib, tuzilishi oddiy, …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "avtomatika va telemexanika tizimlari"

8-amaliy temir yo‘llarda avtomatika, telemexanika va signallash qurilmalari haqida tushunchalar reja: 1. signallar, ularning turlari va qo‘llanishi 2. stansiyalarda signallarning qo‘yilishi va ulardan foydalanish 3. poyezdlar harakatini intervalli boshqarish. peregonlarda qo‘llaniladigan smb qurilmalari. temir yo‘l transportining barcha tarmoq va xo‘jaliklarida turli ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatik va telemexanik boshqarish tizimlari keng qo‘llaniladi. ushbu xo‘jaliklar zamonaviy hisoblash va kompyuter texnologiyalari, tortish energetika va suv ta’minoti tizimlari ishining teleboshqaruv tizimlari, vokzallarda yo‘lovchilarga barcha turdagi xizmat ko‘rsatuvchi qurilmalar komplektlari, lokomotiv va vagon xo‘jaliklarida qo‘llaniladigan turli-tuman avtomatika tizimlari bilan etarlicha ...

This file contains 16 pages in DOCX format (285.0 KB). To download "avtomatika va telemexanika tizimlari", click the Telegram button on the left.

Tags: avtomatika va telemexanika tizi… DOCX 16 pages Free download Telegram