nutq apparati va nutq nuqsonlari haqida umumiy tushuncha

DOCX 9 pages 2.2 MB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

7-mavzu: nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’lim sharoitida o‘qitish va tarbiyalash. reja: 1. nutq apparati va nutq nuqsonlari haqida umumiy tushuncha. 2. logopediya fani haqida tushuncha, fanning maqsad va vazifalari. 3. nutq nuqsonining turlari va ularni inklyuziv ta’lim sharoitida o‘qitish va tarbiyalash. tayanch so‘zlar va iboralar: logopediya, nutq nuqsonlari, bartaraf etish, maxsus mashqlar, nutq faoliyati, tilshunoslik, nutq sistemasi. mustaqil o`qish uchun manba: 1. shomaxmudova .r.sh inklyuziv ta’lim (xalqaro va o’zbekistondagi tajribalar) toshkent-2011 2. v.s.raxmanova. “defektologiya asoslari”. -t., “vorisnashriyot”, 2012. 3. v.s.raxmanova. “maxsus pedagogika”. -t., ”g‘afur g‘ulom”, 2004 4. o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori, 12.10.2021 yildagi 638-son 7.1. nutq apparati va nutq nuqsonlari haqida umumiy tushuncha. nutq kamchiliklarini o‘rganish, aniqlash, ularni bartaraf etishda logoped barcha didaktik prinsiplarga tayangan holda ish tutadi. logopedik ishni tashkil etishda, har qaysi bolaga xos xususiyatlarni hisobga olish, bilim, ko‘nikma va malakalarni puxta o‘zlashtirish, ta’limning o‘quvchilarga xos bo‘lishi, ta’lim va tarbiyaning birligi prinsipiga amal qilish, onglilik, aktivlik …

2 / 9

k etadi. markazdan qochuvchi (harakatlanuvchi) nerv yo`llari bosh miya qobig`ining periferik nutq apparati faoliyatining boshqaruvchi muskullari bilan bog`laydi. markazdan qochuvchi yo`l bosh miya qobig`ining markazidan boshlanadi. pereferiyadan markazga, ya'ni nutq a'zolari qismidan bosh miya qobig`iga, markazga intiluvchi yo`llar o`tadi. markaziy nutq apparatidan nutq apparatiga boruvchi bu yo`l nutq mexanizmining faqat bir qismini tashkil qiladi. uning boshqa qismi orqaga, ya'ni pereferiyadan markazga qaytuvchi aloqadan iborat. pereferik nutq apparati uch bo`limdan iborat: 1) nafas bo`limi; 2) ovoz bo`limi; 3) artikulyatsion bo`lim. nafas bo`limiga ko`krak qafasi, bronxlar va traxeya kiradi. artikulyatsion bo`limning asosiy a'zosi tildir. til — salmoqli muskul a'zosidir. yig`ilgan jag`da (jag`lar birbiriga tegib turganda) u deyarli butun og`iz bo`shlig`ini to`ldiradi. tilning oldingi qismi harakatchan, orqa qismi harakatsiz bo`lib, til ildizi nomini olgan. tilning harakatchan qismining uchi, old, yon va orqa tomonlari farq qilinadi, tilning murakkab muskullar sistemasi, ularning katta kenglikda shaklini o`zgartirish imkoniyatini yaratadi. 7.1-rasm nutq nuqsoni logopediya fanida muayyan tilning …

3 / 9

lanish, asabiylashish natijasida uchrab turadi. ular ko‘pincha o‘z xatolarini sezib, bularni tuzatishga harakat qiladilar. goho esa sezmasliklari ham mumkin. lekin vaqti bilan bunday xatolar ham o‘z-o‘zidan to‘g‘rilanib ketadi. nutqiy nuqsonlar ajnabiylarda, boshqa millatli kishilarda ham kuzatilishi mumkin. ular tilni o‘rganib borganlari sari, nutqdagi kamchiliklar barham topib boraveradi. etiologik belgilarga ko’ra nutq kamchiliklaridan biri bo’lgan va maktabgacha yoshda bolalarni juda ko’p qismida uchraydigan dislaliya nuq nuqsoni ikki turga bo’linadi: mexanik (organik) va funksional dislaliya. organik nutq nuqsonlari nutqiy analizatorning tuzilishidagi kamchiliklarga aloqador bo‘lib, bu analizatorning qaysi bo‘limida shikastlanganiga qarab markaziy yoki periferik turlarga bo‘linadi. dislaliya mеxanik (organik) dislaliya pеrеfеrik nutq apparatining (til, jag`, tanglay, tish) organik buzilishi natijasidir. mеxanik dislaliya funktsional dislaliyada pеrеfеrik nutq apparatining artikulyatsion qismida hеch qanday organik buzilishlar, kamchiliklar kuzatilmaydi. funksional dislaliya masalan, jag` tuzilishidagi kamchiliklar prikus nonormalliklariga olib keladi. nonormal prikuslar bir necha xil ko`rinishda bo`lishi mumkin. prognatiya — yuqori jag` oldinga to’on chiqqan bo`ladi. buning natijasida …

4 / 9

lyatsion jihatdan talaffuz qilish qiyin bo`lgan: (r, l), sirg`aluvchi (s, z, s) va shovqinli (sh, j, ch), til orqa (k, g) tovushlarida uchraydi. bolalarga tovushlar talaffuzining buzilishi tovushlarni nutqda yoqligi, ularni buzib talaffuz etish va bir biri bilan almashtirish hollari bilan namoyon bo`ladi. funksional nutq nuqsonlarida analizator tuzilishida o‘zgarishlar kuzatilmaydi. noto‘g‘ri tarbiya ota-ona, tarbiyachi yoki o‘qituvchi nutqidagi kamchiliklarga taqlid etish natijasida yoki noo‘rin reflekslarning mustahkamlanib qolishi funksional nutq nuqsonlariga sabab bo‘lishi mumkin. funksional nuqsonlar nerv jarayonlari o‘rtasidagi muvozanatning buzilishi, analizator faoliyatidagi boshqa kamchiliklardan kelib chiqishi ham mumkin. nutq analizatori qaysi bo‘limining o‘zgarib qolganiga qarab funksional nutq nuqsonlari ham markaziy yoki periferik xarakterda bo‘ladi. 7.2. logopediya fani haqida tushuncha, fanning maqsad va vazifalari. maxsus pedagogika fani rivojlanib borib, ayrim sohalari mustaqil fan sifatida ajralib chiqdi. shu fanlar jumlasiga logopediya fani ham kiradi. logopеdiya (logos — so`z, padеo tarbiyalash, o`rgatish dеgan ma'noni anglatadi) — pеdagogik fanlardan biri bo`lib, nutq kamchiliklari va ularning …

5 / 9

zilish jarayoni bilan bog‘liq holda ajratiladigan buzilishlarni o‘z ichiga oladi. og‘zaki nutqning buzilishlari orasida disfoniya (afoniya), taxilaliya, brodilaliya, duduqlanish, dislaliya, rinolaliya, dizartriya (anartriya), alaliya, afaziya ajratiladi; yozma nutqning buzilishlari orasida disleksiya (aleksiya) va disgrafiya (agrafiya) ajratiladi. dastlabki logopedik tekshirish jarayonida artikulyatsion apparat a’zolari tuzilishida kamchiliklar borligi aniqlanadi. bunday hollarda fonematik idrokni rivojlantirish ishlari bilan parallel ravishda artikulyatsiya gimnastikasi (tayyorgarlik mashqlari) olib boriladi. nutq niqsonlarini bartaraf etishda artikulyatsiya gimnastikasining ahamiyati katta. (artikulatsion mashq) artikulyatsiya gimnastikasining maqsadi, tovushlarni to‘g‘ri talaffuz etish uchun zarur bo‘lgan artikulyatsiya a’zolarini to‘liq, aniq keltirish va oddiy harakatlarni murakkab harakatlarga – turli xil fonemalarning artikulyatsiya tartibiga birlashtirishdan iboratdir. logopedik amaliyotda, eshitish organlaridagi kamchiliklar psixikasiga ta’sir etgan bolalar ko‘p uchrab turadi. bunday bolalarni eng avvalo otolaringolog tekshirib, ularga tibbiy xulosa chiqarmog‘i lozim. shundagina logoped bunday logopadlar bilan ishni to‘g‘ri olib borishi mumkin. nutq kamchiliklarini o‘rganish, aniqlash, ularni bartaraf etishda logoped barcha didaktik prinsiplarga tayangan holda ish tutadi. logopedik ishni …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq apparati va nutq nuqsonlari haqida umumiy tushuncha"

7-mavzu: nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’lim sharoitida o‘qitish va tarbiyalash. reja: 1. nutq apparati va nutq nuqsonlari haqida umumiy tushuncha. 2. logopediya fani haqida tushuncha, fanning maqsad va vazifalari. 3. nutq nuqsonining turlari va ularni inklyuziv ta’lim sharoitida o‘qitish va tarbiyalash. tayanch so‘zlar va iboralar: logopediya, nutq nuqsonlari, bartaraf etish, maxsus mashqlar, nutq faoliyati, tilshunoslik, nutq sistemasi. mustaqil o`qish uchun manba: 1. shomaxmudova .r.sh inklyuziv ta’lim (xalqaro va o’zbekistondagi tajribalar) toshkent-2011 2. v.s.raxmanova. “defektologiya asoslari”. -t., “vorisnashriyot”, 2012. 3. v.s.raxmanova. “maxsus pedagogika”. -t., ”g‘afur g‘ulom”, 2004 4. o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori, 12.10.2021 yildagi 638...

This file contains 9 pages in DOCX format (2.2 MB). To download "nutq apparati va nutq nuqsonlari haqida umumiy tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq apparati va nutq nuqsonlar… DOCX 9 pages Free download Telegram