mikroorganizmlarning o‘sishi va ko‘payishi

DOCX 5 pages 53.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 53.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

5-mavzu. mikroorganizmlarning o‘sishi va ko‘payishi 1. mikroorganizmlar ham o‘sadi va ko‘payadi. 2. o‘sish deganda hujayradagi butun kimyoviy moddalarning (oqsil, rnk, dnk va boshqalar) bir-biriga mutanosib tarzda ko‘payishi. 3. lag-faza, eksponsional faza, stasionar davrga o‘tishi balanslanmagan (notekis) o‘lishn, qarish fazasi, hujayralar o‘limi oziqa muhitining fizik kimiyoviy xususiyatlarining o‘zgarishi. mavzu bo‘yicha asosiy tushuncha va iboralar: lag-fazad, eksponsional faza, stasionar davr, oqsil, rnk, dnk ma’ruza mavzusi bayoni sanoat mikrobiologiysi yoki mikroorganizmlar texnologiysi mikroorganizm - produsentlarni xususiytlarini shuqur o’rganish asosida olingan bilimga asoslanadi. produsent - hosildorligi va boshqa texnologik xususiytlari bo’yisha texnologiyning barsha talablariga javob bera oladigan mikroorganizmdir. faqatgina u yoki bu mikroorganizmni o’sib, rivojlanishi ushun mo’’tadil sharoit yratilgandagina, produsent kerakli miqdorda va sifatda mahsulot etkazib berishi mumkin. mikrob - produsentlarni o’stirishning ikki xil usuli ma’lum: yuzaki va suyuq ozuqa sharoitida o’stirish. mikroorganizmlarni yuzaki o’stirish texnologiysi juda oddiy. bu texnologiyga asosan mikroorganizmlar qattiq yoki suyuq ozuqa muhitining sathida o’stiriladi. qattiq ozuqa muhiti sifatida agar-agardan …

2 / 5

rish jarayoni fermentyor deb ataladigan maxsus usqurmalarda olib boriladi va ushbu jarayonda mikroorganizmlar ozuqa muhitda suzib yuradi. ushbu usul davriy va doimiy bo’lishi mumkin. mikroorganizmlarni suyuqlikda davriy o’stirilganda, fermentyorga birdaniga hamma ozuqa muhitini solib, sterilizasiy qilinadi va sovitilib, ko’paytirilishi lozim bo’lgan mikroorganizmning ashitqisi solinadi (ekiladi). mikroorganizmni o’stirish, mo’’tadil bo’lgan sharoitda ma’lum bir vaqtgasha davom etadi va shundan so’ng fermentyorlarning ishi to’xtatilib, hosil bo’lgan aralashmadan kerakli modda ajratib olinadi. mikroorganizmlarni suyuqlikda doimiy o’stirish jarayonida fermentyorga bir tekisda, doimiy ravishda ozuqa muhiti quyib turiladi va shunga mos ravishda tayyor mahsulot saqlovshi suyuqlik (mikroorganizm bilan birga) quyib olinadi va undan kerakli modda ajratib olinadi. albatta mikroorganizmlarni davriy yoki doimiy o’stirish sharoiti bir-biridan farq qiladi. davriy o’stirishda ozuqa muhitidagi moddalar miqdori bir tekisda kamayib, hosil bo’ladigan modda miqdori esa ko’tarilib boradi, bu esa mikroorganizmni o’sib rivojlanishiga salbiy ta’sir ko’rsatadi. doimiy o’stirishda esa, bu ikki ko’rsatkish bir tekisda turadi, shuning ushun ham mikroorganizmning o’sishiga ijobiy …

3 / 5

isaga, o’tgan vaqtni esa ordinataga qo’yib shizma shizilsa, mikroorganizmlarning qanday ko’payganligi to’g’risidagi axborot olinadi ushbu qiyshiq shiziqni mikroorganizmlarni o’sish qiyshiq shizig’i deyiladi va u bir nesha faza va davrlarga bo’linadi mikroorganizmlar ham o’sadi va ko’payadi. o’sish deganda hujayradagi butun kimyoviy moddalarning (oqsil, rnk, dnk va boshqalar) bir-biriga mutanosib tarzda ko’payishiga aytiladi. o’sish natijasida hujayraning kattaligi va massasi oshadi. hujayraning kattaligi malum darajaga yetgandan so’ng, u ko’paya boshlaydi (bo’linadi). ko’payish deb mikroorganizmlar hujayra sonining oshishiga aytiladi. ko’payish, o’sish vaqtida, ko’ndalangiga bo’linish yo’li bilan, ba’zan esa qurtaklanib, yoki spora hosil qilib (siyanabakteriyalarda) amalga oshadi. umuman, prokariotlarning ko’payishi jinssiz binar bo’linib ko’payishdir. ko’payish jarayonining boshlanishi hujayraning o’zayishidan, nukleoidning ikkiga bo’linishidan boshlanadi. nukleoid — superspirallashgan, zich joylashgan dnk molekulasidir (u replikon ham deyiladi). mikroorganizmlarda ham dnkning replikasiyasi, dnk — polimeraza orqali amalga oshadi. dnkning replikasiyasi, bir vaqtning o’zida, qarama — qarshi yo’nalishda ketadi va u ikki xissa oshib, qiz hujayralarga tarqaladi. qiz hujayrada ham …

4 / 5

kmalar hosil bo’ladi. bo’linishning oxirgi stadiyasida qiz hujayra bir-biridan ajraladi. ba’zan esa bo’linish jarayoni oxirigacha bormaydi va bakteriya hujayralarining zanjiri hosil bo’ladi. ba’zi ayoqchasimon bakteriyalar bo’linganda ular bo’yiga o’sadi va me’yoriga yetgach o’rtasidan torayib boshlaydi va toraygan joyidan uzilib, ikkiga bo’linadi. agar hujayra ikkita bir xil bo’laklarga bo’linsa, bunga izomorf bo’linish, agar kata kichik bo’laklarga bolinsa geteromorf bo’linish deyiladi. ko’pincha geteromorf bo’linish kuzatiladi. agar xivchinli hujayra bo’linsa, qiz hujayrada ko’pincha xivchin bo’lmaydi, ona hujayrada qoladi. qiz hujayrada esa keyinchalik xivchin o’sadi. demak, ona hujayra birlamchi hujayra qobig’i, fimbriyalar va xivchinlarga ega bo’ladi. spiroxetlar, rikesiyalar, ba’zi achitqi zambrug’lar, sodda hayvonlar (protistlar) ko’ndalangiga bo’linib ko’payadi. miksobakteriyalar "tortilib" ko’payadi. avval hujayra bo’linadigan joyidan torayadi va so’ngra hujayra qobig’i ikki tomonidan hujayraning ikki tomoniga qarab bo’rtadi va oxirida ikkiga bo’linadi. qiz hujayra o’zi sitoplazmatik membranasi bo’lgani holda, hujayra qobig’ini vaqtincha saqlab qoladi. ba’zi bakteriyalarda jinsiy jarayon ham kuzatilib, unga konyugasiya deyiladi. shunday qilib, o’sish …

5 / 5

to’plangan massani yer shari massasidan bir necha marta og’ir bo’lib chiqar edi. ammo, amalda bunday bo’lmaydi, chunki ozuqa moddalarning yetishmasligi, hosil bo’lgan toksik mahsulotlar bakteriya’ning ko’payishini cheklaydi. oziqa muhiti yetarli bo’lganda bakteriyalar 15 — 18 minutda bo’linib turadi. suyuq oziqa muhitda bakteriyalarni o’sish tezligini vaqtga qarab o’zgarishini kuzatish mumkin. oziqa muhitga tushgan mikroorganizmlar avvalo unga moslashadi, so’ng tezlik bilan ko’payadi va maksimumga chiqadi. oziqa moddalarning kamayishi va hosil bo’lgan toksinlarning ko’payishiga qarab o’sish sekinlashadi va to’xtaydi. bakteriya’ning rivojlanish sikli bir necha fazadan tashqil topadi: agar mikroorganizmlar toza steril muhitga eqilsa, birinchi kunlari ularning ko’payishi kuzatilmaydi. bu davr lag-faza deyiladi. bu davrda bakteriyalarni muhitga moslashuvi va uni o’zgartirishi kuzatiladi. lag-fazaning uzoqroq davom etishi noqulay tashqi omillar (muhitning rn, tarkibi va boshqa) hisoblanadi. bakteriya hujayrasining o’sish egri chizig’i undan tashqari bakteriyalarning o’zida ham ichki sabablari bo’lib, repraduksiya jarayonini cho’zilishi mumkin (bo’linishga tayyor bo’lmaslik, yetarli mikdorda zahira oziq moddasi yoki energiyasi bo’lmasligi). qulay …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mikroorganizmlarning o‘sishi va ko‘payishi"

5-mavzu. mikroorganizmlarning o‘sishi va ko‘payishi 1. mikroorganizmlar ham o‘sadi va ko‘payadi. 2. o‘sish deganda hujayradagi butun kimyoviy moddalarning (oqsil, rnk, dnk va boshqalar) bir-biriga mutanosib tarzda ko‘payishi. 3. lag-faza, eksponsional faza, stasionar davrga o‘tishi balanslanmagan (notekis) o‘lishn, qarish fazasi, hujayralar o‘limi oziqa muhitining fizik kimiyoviy xususiyatlarining o‘zgarishi. mavzu bo‘yicha asosiy tushuncha va iboralar: lag-fazad, eksponsional faza, stasionar davr, oqsil, rnk, dnk ma’ruza mavzusi bayoni sanoat mikrobiologiysi yoki mikroorganizmlar texnologiysi mikroorganizm - produsentlarni xususiytlarini shuqur o’rganish asosida olingan bilimga asoslanadi. produsent - hosildorligi va boshqa texnologik xususiytlari bo’yisha texnologiyning barsha talablarig...

This file contains 5 pages in DOCX format (53.9 KB). To download "mikroorganizmlarning o‘sishi va ko‘payishi", click the Telegram button on the left.

Tags: mikroorganizmlarning o‘sishi va… DOCX 5 pages Free download Telegram