buddhaviylik dinining tarixi

DOCX 15 pages 87.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.3 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

4-mavvzu. buddavviylik dini reja 1. buddavviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. 2. kushonlar imperiyasida buddavviylik dinining davvlat dini darajasiga ko‘tarilishi. an'anavviy buddavviylik. 3. tripitakan va buddaylikning muqaddas manbalari. o‘rta asrlarda dzen buddavviylik ta'limoti. chan buddizmning xitoyda rivojlanishi. modern buddavviylik. globall buddavviylik. hozirgi davvrda buddavviylikning rivojlanishi. 4. tibetning buddavviylik maktabi va rohib dalay lamaning faoliyati. 5. o‘zbekistonda buddavviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. buddizm – dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil.avv. vi – v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e'tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit'alarida, rossiya federasiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e'tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddizm xristianlik, islom va hinduizmdan so‘ng to‘rtinchi o‘rinni egallaydi. buddistlarning soni taxminan 700 mln. …

2 / 15

asosiy omillaridan biri hisoblanadi. bu davvlatlarda ushbu dinga e'tiqod qiluvchilar nazarida buddizmning qoida va an'analari markaziy hukumat qonunlaridan ko‘ra ustunroqdir, tabiiyki, buning zamirida uning potentsial kuchi yotadi. buddizm asoschisining shaxsi. buddizm tarixi tadqiqotchilari mavvjud manbalar asosida bu oqim asoschisi real tarixiy shaxs ekanligini ta'kidlaydilar. bu ta'limot to‘g‘risida xabar beruvchi adabiyotlarda u siddxartxa, gautama (gotama), shakyamuni, budda, tadxagata, djina, bxagavvan kabi ismlar bilan zikr etiladi. bu ismlar ma'nolari quyidagicha: siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug‘nomi, shakyamuni – «shakya qabilasidan chiqqan donishmand», budda – «nurlangan», tadxagata – «shunday qilib, shunday ketgan», djina – «g‘olib», bxagavvan – «tantana qiluvchi». ular ichida eng mashhuri «budda» bo‘lib, shundan ushbu dinga buddizm nomi berilgan. bizgacha buddaning bir necha biografiyalari etib kelgan: «maxavvostu» – milodning ii asrida yozilgan, «lalitavvistara» – milodning ii – iii asrlarida yuzaga kelgan, «buddxacharita» – buddist faylasuflardan biri ashvagxosha tomonidan milodning i – ii asrlarida yaratilgan, «nidanakatxa» – milodning i asrida yozilgan …

3 / 15

og‘ushida tarbiyalab, uni hech bir kamchiliksiz katta qiladi. siddxartxa ulg‘ayib qo‘shni hukmdorlardan birining qizi yashadxaraga uylanadi va o‘g‘il ko‘rib, unga raxula deb ism qo‘yadi. hech bir qiyinchilik va kamchilik ko‘rmay o‘sgan bola siddxartxa bir kuni ittifoqo bir keksa chol, bir bemor hamda og‘ir mashaqqat tortayotgan rohibni uchratadi, bir kishining esa vafotiga guvoh bo‘ladi. bundan qattiq ta'sirlangan shahzoda insoniyatni qiyinchilik va azobdan qutqarish yo‘llarini izlash uchun saroyni tashlab ketadi. bu vaqtda u 30 yoshda edi. u beshta rohib bilan qishloqma-qishloq kezib yuradi. shu asnoda siddxartxa bir narsaga amin bo‘ldi: bu yo‘l uni o‘z oldiga qo‘ygan maqsad, ya'ni insoniyatni azob-uqubatdan qutqarish sari olib bormaydi va u rohiblar jamoasidan ajraladi. birmuncha vaqt changalzor o‘rmonlarda kezib horib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o‘tiradi, va o‘zicha, to haqiqatni topmaguncha shu erdan turmaslikka qaror qiladi. bu o‘tirishning 49 kuni uning qalbidan «sen haqiqatni topding» degan sado keladi. shu paytda uning ko‘z oldida butun borliq …

4 / 15

uning jasadi, hind udumiga ko‘ra, kuydirilib, xoki 8 ta buddist jamoalariga bo‘lib yuborildi va har bir jamoa uni dafn etgan joyida ibodatxona ( stupa) barpo etdi. buddaning hayoti haqida turli asotirlar paydo bo‘ldi. ularda aytilishicha, budda ko‘p yillar davvomida er yuzidagi turli mavvjudotlar qiyofasida qayta tug‘ilgan: 84 marta ruhoniy, 58 marta shoh, 24 marta rohib, 13 marta savvdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g‘oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon qiyofalarida qayta tug‘ilgan. jami 550 marta qayta tug‘ilgan. u doimo qaerda, qay qiyofada tug‘ilishini o‘ziga o‘zi belgilagan. so‘nggi marta uni xudolar insoniyatni to‘g‘ri yo‘lga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratganlar. bu afsonalarning ba'zilariga ko‘ra, er yuzida gautamaga qadar 6 ta budda o‘tgan. shuning uchun buddizmning ba'zi muqaddas joylarida 7 ta ibodatxona barpo etilgan. 7 ta bodxa daraxti o‘tkazilgan. ba'zi afsonalar 24 ta budda avvlodi o‘tgan desa, ba'zilari minglab buddalar o‘tgan deb da'vo qiladi. ta'limoti. buddizm qadimiy …

5 / 15

ib, tug‘iladi, o‘zini-o‘zi halok qiladi yoki qutqaradi. bu g‘oyalar buddaning ilk da'vatida ta'birlangan to‘rt haqiqatda o‘z ifodasini topgan. birinchi haqiqat – «azob-uqubat mavvjuddir». har bir tirik jon uni boshidan kechiradi, shuning uchun har qanday dunyoviy hayot – qiynoq, azob-uqubatdir. tug‘ilish – qiynoq, kasallik – azob, o‘lim – kulfat, qiyinchilikka duch kelish – mashaqqat, ayriliq – ezilish, orzu-havvasga etolmaslik – uqubat. dunyo tuzilishining asosiy qonuni bir-biriga bog‘liqlik. hech bir narsa ma'lum sababsiz yaralmaydi. lekin har bir hodisa yoki harakatning birlamchi sababini aniqlash mumkin emas. shuning uchun buddizm dunyoni shu holicha qabul qilishga chaqiradi. buddizm ta'limotiga ko‘ra, har qanday narsa yoki hodisa u xoh moddiy, xoh ma'navviy bo‘lsin, dharma (element)lardan tashkil topgan. ular, o‘z xususiyatiga ko‘ra harakatsiz bo‘lib, dharmalarni qo‘zg‘atuvchi kuch insonning xayol va so‘zlaridir. obyektiv haqiqat bu doimiy ravvishda o‘zgarib turuvchi dharmalar oqimidir. harakatdagi dharmalar o‘z mavvjudligining besh shakli – tana, sezgi, his-tuyg‘u, harakat, anglashni yaratadi. mazkur besh shakl insonni tashkil …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddhaviylik dinining tarixi"

4-mavvzu. buddavviylik dini reja 1. buddavviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. 2. kushonlar imperiyasida buddavviylik dinining davvlat dini darajasiga ko‘tarilishi. an'anavviy buddavviylik. 3. tripitakan va buddaylikning muqaddas manbalari. o‘rta asrlarda dzen buddavviylik ta'limoti. chan buddizmning xitoyda rivojlanishi. modern buddavviylik. globall buddavviylik. hozirgi davvrda buddavviylikning rivojlanishi. 4. tibetning buddavviylik maktabi va rohib dalay lamaning faoliyati. 5. o‘zbekistonda buddavviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. buddizm – dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil.avv. vi – v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e'tiqod qiluvchilar, a...

This file contains 15 pages in DOCX format (87.3 KB). To download "buddhaviylik dinining tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: buddhaviylik dinining tarixi DOCX 15 pages Free download Telegram