тоннелларни қуришда муҳандис-геологик қидирувлар

DOCX 9 pages 108.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 108.5 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

3. тоннелларни қуришда муҳандис-геологик қидирувлар тоннелларнинг бошқа муҳандислик иншоотларидан фарқи - уларнинг бутунлай ер остида жойлашганидир. шу сабабли уларнинг конструксиялари, қуриш услуби, нархи ва қурилиш муддатлари, асосан, тоннел қурилаётган жойнинг геологик ва гидрологик шароитларига боғлиқ бўлади. тоннел қурилиши муваффақиятли кетиши учун қурилиш белгиланган ҳудудни муҳандис-геологик қидируви катта аҳамият касб этади. трассанинг барча қидирувларини умумлаштирувчи геологик экспертиза қурувчиларни қизиқтирган барча саволларга жавоб бериши, тоннелни қуриш ва эксплуататсияси пайтида юзага келиши мумкин бўлган барча қийинчиликларни олдиндан аниқлаши ва трассанинг геологик жиҳатдан энг мақбул жойлашишини тавсия қилиши керак. экспертизанинг ҳатолари ёки нотўғри хулосалари тоннелнинг нархига, қурилишнинг боришига, қуриш муддатларига ва эксплуататсия шароитларига жуда салбий таъсир қилиши мумкин. тоннел қурилаётган ҳудудни муҳандис-геологик қидирувлари таркибига қуйидаги ишлар киради: 1. ҳудуднинг геологияси, гидрогеологияси, топографияси ҳақида ёзма ва картографик манбаъларни ўрганиб чиқиш. 2. ҳудуднинг очиқ ҳолдаги ер қатламини, грунт массаларининг турғунлигини, релеф характерини, ер юзасига чиққан сув манбаъларининг кучини ва кимёвий таркибини ўрганиб чиқишдан иборат бўлган муҳандис-геологик …

2 / 9

азиш услубини кўрсатиб ўтиш мумкин. бурғилаб қазиш жараёнида скважиналар лойли қоришма билан ювилмайди. скважина чуқурлигини тоннелнинг ости жойлашган чуқурликдан 6 метрга ортиқ олинади, мураккаб геологик шароитларда эса скважина тоннелдан пастда жойлашган турғун грунтлар қатлами ичига 2 метрга чуқурлаштирилади. скважиналарнинг сони ва жойлашиши метрополитенлар, тоғ темир йўл ва автойўл тоннелларини лойиҳалаш ва қуриш учун муҳандис-геологик қидирувлар ўтказиш бўйича қмқ 2.05.05-96 га биноан қабул қилинади. скважиналарнинг умумий сонини камида 1/3 қисми филтрлар билан жиҳозланади. филтрлар воситасида намуналар олиниб сув ости сувларининг дебити, кимёвий таркиби, ҳарорати, сатҳларининг ўзгариб туриши ва грунтларнинг филтратсия коеффитсиентлари аниқланади. олинган маълумотлар сув ости сувларининг режими ва тоғ массивининг тузилиши ҳақида тасаввурга эга бўлиш учун етарли ҳисобланади, лекин улар қурувчиларни қизиқтирган барча саволларга жавоб бера олмайди. тоннелнинг ўқи бўйича кавланган унгурларда олиб борилган синов ва ўрганишлардан энг қимматли маълумотлар олинади. бундай унгурлар сифатида порталлардан, вертикал шахталарнинг стволларидан ёки “дераза”-штолнялардан ўтган йўналтирувчи штолняларни кўрсатиш мумкин. штолняларда тоғ босими ўлчанади, грунтларнинг …

3 / 9

луб грунтларнинг электрик қаршиликлари қийматларининг ҳар хиллигини ҳисобга олишга асосланган. сейсмометрия усулини қўллаш эса зарб тўлқинларининг тоғ массивидаги тарқалиш тезлигини ўлчашга асосланади. бунда зарб тўлқинлари тарқалиш тезлиги турли грунтларнинг физик-механик хоссаларига боғлиқлиги ҳисобга олинади. муҳандис-геологик қидирувлар натижасида тоннел трассасидаги тоғ массивининг геологик тузилиши, унинг муҳандис-геологик характеристикаси, гидрогеологик шароитлари ва қурилишнинг муваффақиятли битирилишига таъсир этадиган бир қатор умумий масалалар аниқланади. тоннел трассасидаги тоғ массивининг геологик тузилиши ҳақида техник шартлар ва қўлланмаларда (қмқ 2.05.05-96) санаб ўтилган бўйлама ва кўндаланг қирқимлар ва бошқа график материаллар маълумот беради. муҳандис-геологик қидирувлар материалларини ўрганиб чиқиш натижасида тоннел қурилиши ҳудудини ва тоннел кесиб ўтадиган тоғ массивини характерлайдиган қуйидаги омиллар ёритилиши керак. тоннел қурилиши ҳудудидаги ер юзасининг ўзига хос хусусиятлари. жойнинг релефи, ер юзасининг чўкиши, ўсимликлар билан қопланганлиги, қуриладиган тоннел устидаги полосанинг ботқоқлилиги, яқинликда сув ҳавзаларининг борлиги ва уларнинг характери, ер ости қазиш ишлари бажарилаётган пайтда грунт қатламларининг ўз оғирлиги таъсирида бир-бирига нисбатан силжиш эҳтимолининг мавжудлиги, грунтлар оқими …

4 / 9

учун зарурдир. метеорология. бунда қурилиш ҳудудидаги ҳароратнинг ўзгаришлари, ҳавонинг намлиги, ёғинлар миқдори, устунлик қилувчи шамолларнинг кучи ва йўналиши, унгур қазилмасининг ҳароратини аниқлаш учун керак бўлган тупроқнинг музлаш чуқурлиги, тоннелнинг кириш участкаларини ва шамоллатиш тизимини лойиҳалаш, иншоотнинг узоққа бардошлилигини таъминлайдиган тоннел конструксиялари материалларини танлаш масалалари ёритилиши керак. геологик шартлар. бунда грунтларнинг жойлашиш ва қатламланиш шартлари, дислокатсия кўринишлари характери, физик-механик хоссалари ёритилиши керак. бу маълумотлар ер ости сувларининг энг кўп йиғиладиган жойларини, тоннел обделкалари шаклини, юк кўтарувчанлигини ва тоннел қазиш услубларини белгилайдиган тоғ босимининг катталигини ва характерини аниқлаш учун керак бўлади. грунтларнинг жойлашиш характери тоннелларни қуришнинг энг ратсионал услубини танлашга, тоғ массивининг турғунлигига, сувларнинг оқиб келаётган миқдорига ва грунтларни қазиш шартларига катта таъсир кўрсатади. бир жинсли грунтларда тоннелни кавлаб бориш ишлари содда, тез ва арзон кечади. бунга грунтларнинг катта турғунлиги, кавлаш ишлари тарзининг ва усулларининг бир хиллиги яхши таъсир кўрсатади. грунтлар қанча кўп қатламлардан ва сланеслардан иборат бўлса, иш кўлами шунча кўпаяди. …

5 / 9

тталигини янада оширса бўлади. қия қатламларнинг борлиги тоннел иншоотининг ишлаш шароитларини мураккаблаштиради. агар тоннел қатламларнинг жойлашиш йўналишини катта бурчак ( = 60°...90° га яқин) остида кесиб ўтса, унда кавланган унгур қулай шароитларда деб ҳисобланади, чунки қатламнинг бирор қисми пастга тик қулаганда, бу қатламлар кам кучсизланади. бундан ташқари алоҳида олинган қатламлар мустақил турғун ҳолатда бўлади ва айниқса қатламлар орасида бирон бир боғлиқлик бўлганда, унгур кавлашни етарли даражадаги узунликда давом эттирса бўлади (3.2,а-расм). расм 3.2. қатламларнинг жойлашиш йўналишини катта бурчак остида кесиб ўтувчи унгур қатламнинг бирор қисми пастга ётиқ қулаганда, кавланган унгур уни катта узунликда кесиб ўтади ва бунда маҳаллий ўпирилишлар (1) бўлиши эҳтимоли кўпаяди (3.2,б-расм). кавланган унгурнинг ўқи қатламларнинг жойлашиш йўналишига тўғри келганда, қулай ҳолат ҳисобланмайди (3.3-расм). бунда грунт қатламлари кавланган унгур билан тўла кесиб ўтилади ва, агар қатламлар орасида ишончли боғлиқлик бўлмаса унгурнинг деворлари ва шипидан бир-биридан дарзлар билан ажралган грунт палахсалари пастга қулаши муқаррардир. бундай ҳолларда кавланаётган унгур узунлигини …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "тоннелларни қуришда муҳандис-геологик қидирувлар"

3. тоннелларни қуришда муҳандис-геологик қидирувлар тоннелларнинг бошқа муҳандислик иншоотларидан фарқи - уларнинг бутунлай ер остида жойлашганидир. шу сабабли уларнинг конструксиялари, қуриш услуби, нархи ва қурилиш муддатлари, асосан, тоннел қурилаётган жойнинг геологик ва гидрологик шароитларига боғлиқ бўлади. тоннел қурилиши муваффақиятли кетиши учун қурилиш белгиланган ҳудудни муҳандис-геологик қидируви катта аҳамият касб этади. трассанинг барча қидирувларини умумлаштирувчи геологик экспертиза қурувчиларни қизиқтирган барча саволларга жавоб бериши, тоннелни қуриш ва эксплуататсияси пайтида юзага келиши мумкин бўлган барча қийинчиликларни олдиндан аниқлаши ва трассанинг геологик жиҳатдан энг мақбул жойлашишини тавсия қилиши керак. экспертизанинг ҳатолари ёки нотўғри хулосалари тоннелни...

This file contains 9 pages in DOCX format (108.5 KB). To download "тоннелларни қуришда муҳандис-геологик қидирувлар", click the Telegram button on the left.

Tags: тоннелларни қуришда муҳандис-ге… DOCX 9 pages Free download Telegram