iqtisodiy geografiyaning tarixiy shakllanishi

DOCX 8 pages 17.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-mavzu. iqtisodiy geografiyaning tarixiy shakllanishi reja 1. iqtisodiy geografiya fanining vujudga kelishi. 2. iqtisodiy geografiya fanining rivojlanishidagi asosiy bosqichlar. 3. statistika, siyosiy geografiya va iqtisodiy geografiya. 4. iqtisodiy geografiya fanining frontal rivojlanishi. 5. iqtisodiy geografiya fanining tarkibiy tuzilishi. odatda, u yoki bu fanning vujudga kelishi uchun ijtimoiy talab, ehtiyoj yoki "buyurtma" bo`lishi kerak. bundan oldin esa shu fanga tegishli turli axboriy ma'lumotlar, obyektiv borliqdan olingan, to`plangan dastlabki bilimlar va taxminlar shakllanadi, so`ngra turli voqeliklar orasidagi sabab-oqibat munosabatlari hamda ma'lum sharoitda takrorlanib turadigan qonuniyat, aloqadorliklarni asoslash imkoniyati tug`iladi. demak, obyektiv borliqni kuzatish, mushohada qilish, tez-tez uchraydigan voqealarni tahlil qilish negizida muayyan fanga doir bilimlar majmuasi vujudga keladi, ular asta-sekin ilmga va fanga aylanadi. har qanday fan haqiqiy fan maqomiga ega bo`lishi, shakllanishi uchun o`zining obyekti, predmeti, metodi va metodologiyasi (usuli va uslubiyoti), asosiy tushuncha, kategoriya va qonuniyatlari, ilmiy maktab, markaz va yo`nalishlariga, salmoqli ilmiy asarlar, tadqiqotlarga ega bo`lishi va uning boshqa …

2 / 8

holda tadqiqotlar ko`rsatishicha, u xix asrning birinchi yarmida, asosan germaniyada statistika va ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish masalalarini o`rganish bilan bog`liq holda vujudga kela boshlagan. iqtisodiy geografiya fanining shakllanish jarayoni uning asosiy tushunchalarining paydo bo`lishi va rivojlanishi bilan sodir bo`lgan. masalan, bu fanning "poydevorini" eng avvalo hududiy mehnat taqsimoti hamda iqtisodiy rayonlashtirish ta'limotlari tashkil qiladi. binobarin, iqtisodiy geografiyaning tarixini aynan ana shu ikki nazariy tushunchalar belgilaydi. jumladan, yu.g saushkin aytishicha, iqtisodiy geografiya fanining tarixi-bu iqtisodiy rayonlashtirish tarixidir. agar ana shundan kelib chiqadigan bo`lsak, iqtisodiy geografiya fanining yaratilishida rus olimi k.i.arsenyevning xizmatlari ham buyuk bo`lgan (u 1818-hamda 1848-yillarda rossiyani iqtisodiy rayonlarga ajratgan). umuman olganda, mazkur fanning shakllanish va rivojlanishini 3 asosiy davrga bo`lish mumkin: sovetlargacha, sovet davri va mustaqillik yillari. birinchi davr. iqtisodiy geografiyaga doir ma'lumot va bilimlarning shakllanishi, uning fan sifatida vujudga kelishini o`z ichiga oladi (taxminan xx asrning 20-yillarigacha). ta'kidlash joizki, iqtisodiy geografik mazmunga ega bo`lgan ma'lumotlar o`zimizning yurtimizda ham …

3 / 8

xalqaro savdo-sotiq va transport tizimi asosida rivojlanib bordi. bu esa iqtisodiy makonning ichki turlanishiga va, ayni vaqtda, iqtisodiy geografik bilimlarga bo`lgan ehtiyojlarga olib keldi. buyuk geografik kashfiyotlardan so`ng yer sharida ochilmagan joy qolmadi. endi geotizim o`zinning berk xususiyatini oldi. bu esa shaklanib bo`lgan jahonnnig geoiqtisodiy va geosiyosiy makonini mamlakat va mintaqalar doirasida chuqur o`rganishni dolzarb qilib qo`ydi, oddiy-kuzatish va tanishishdan ilmiy tadqiqotlarga, hududiy tahlil, tashxis va bashorat qilishga o`tildi. 1749-yilda nemis g.axenval statistika to`g`risida o`z kitobini nashr ettiradi va ushbu fanga asos soladi. uning statistikasi mamlakat hayotiga oid barcha miqdoriy ko`rsatkichlarga (davlat chegarasi, maydoni, aholisi, armiyasi, qazilma boyliklari va h.k.) bag`ishlanganligi sababli u davlatshunoslik (state- shtat, ya'ni davlat), kameral statistika mazmuniga ega edi. germaniya statistikasida fakt va raqamlar juda ko`p bo`lib, u eng avvalo mamlakat hayotini miqdor jihatidan tasvirlab berardi, xolos ("opisatelnaya statistika"). shu sababdan uning tahliliy, ilmiy ahamiyatiga ko`ra axboriy tomonlari ko`proq bo`lgan. deyarli shu davrda ingliz iqtisodchisi u. …

4 / 8

shi hamda nemis olimi f.ratselning "antropogeografiya" va "siyosiy geografiya" kitoblari ham qisman sababchi bo`lgan. ayniqsa bu borada germaniyada ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish bilan bog`liq tadqiqotlarning ahamiyati katta. jumladan, i.tyunen (1826-y.) qishloq xo`jaligi tarmoqlarini shahar atrofida halqasimon joylashtirish, a.veber (1909-y.) sanoat korxonalarini turli omillardan kelib chiqqan holda hududiy tashkil qilinishini o`rganishgan. keyinchalik ularning vatandoshlari v.kristaller va a.leshlar aholiga xizmat ko`rsatish sohalarini joylashtirish va umuman xo`jalik tarmoqlarini hududiy tashkil etishni tadqiq qilishgan. a.lesh (xx asr 40-nchi yillari) iqtisodiy landshaft yoki hozirgi zamon tili bilan aytganda, iqtisodiy rayonlar, bozor iqtisodiyoti sharoitida xo`jalikni joylashtirish masalalarini chuqur va atroflicha tahlil etgan. shunday qilib, iqtisodiy geografiyaning fan maqomida shakllanishida nemis statistikasi, "shtandort" nazariyasi va siyosiy geografiyasining ahamiyati katta bo`lgan. qolaversa, dunyoda ilk bor geografiya fakulteti va kafedralari ham aynan germaniya oliy o`quv yurtlarida tashkil etilgan. ta'kidlash lozimki, germaniyada vujudga kelgan bu ilmiy yo`nalishlar rossiyaga ham o`z ta'sirini ko`rsatgan. chunonchi, v.n.tatishev (xviii asr) va boshqa rus olimlarining …

5 / 8

horagida tashkil qilingan. iqtisodiy geografiya fanining tarixiy shakllanish va rivojlanish jarayonini o`rganishda sobiq ittifoq davrini ham e'tiborga olmoq zarur. bu davrda mazkur fan asosan nemis maktablari ta'sirida, dastlab peterburgda rivojlanib borgan. unda sof iqtisodiy va, xususan, tarmoq hamda statistik raqamlarga ko`p ahamiyat berilganligi sababli, iqtisodiy geografiyada "tarmoq-statistika" yo`nalishi ustuvor bo`lgan. shuning uchun bo`lsa kerak, xx asrning 20-nchi yillarida iqtisodiy geografiya iqtisodiyot fanlari tizimiga kiritilgan. albatta, fanni faqat raqamlar bilan to`ldirish va geografiyani faqat tarmoqlar tahlili bilan tushintirish maqsadga muvofiq emas. binobarin, asosiy ma'lumotlari iqtisodchi bo`lgan bernshteyn-kogan va n.n.baranskiylar iqtisodiy geografiyaning hududiy jihatlariga ko`proq ahamiyat berishning tarafdorlari bo`lib chiqishgan va, natijada, ular iqtisodiy geografiyada rayonlar yo`nalishini kuchaytirishgan. demak, iqtisodiy geografiya yanada geografiylashtirilgan, rayonlar ta'rifi va tavsifiga katta urg`u berilgan. ehtimol, bu holat iqtisodiy geografiyani iqtisodiyot tizimidan geografiya fanlari blokiga kiritilishiga sabab bo`lgan. iqtisodiy geografiya ikkinchi jahon urushi va urushdan keyingi yillardagi xo`jalikni qayta tiklash ishlarida katta ilmiy va amaliy ahamiyatga ega …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy geografiyaning tarixiy shakllanishi"

2-mavzu. iqtisodiy geografiyaning tarixiy shakllanishi reja 1. iqtisodiy geografiya fanining vujudga kelishi. 2. iqtisodiy geografiya fanining rivojlanishidagi asosiy bosqichlar. 3. statistika, siyosiy geografiya va iqtisodiy geografiya. 4. iqtisodiy geografiya fanining frontal rivojlanishi. 5. iqtisodiy geografiya fanining tarkibiy tuzilishi. odatda, u yoki bu fanning vujudga kelishi uchun ijtimoiy talab, ehtiyoj yoki "buyurtma" bo`lishi kerak. bundan oldin esa shu fanga tegishli turli axboriy ma'lumotlar, obyektiv borliqdan olingan, to`plangan dastlabki bilimlar va taxminlar shakllanadi, so`ngra turli voqeliklar orasidagi sabab-oqibat munosabatlari hamda ma'lum sharoitda takrorlanib turadigan qonuniyat, aloqadorliklarni asoslash imkoniyati tug`iladi. demak, obyektiv borliqni kuzatish, mu...

This file contains 8 pages in DOCX format (17.3 KB). To download "iqtisodiy geografiyaning tarixiy shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy geografiyaning tarixi… DOCX 8 pages Free download Telegram