arxeologiya faning maqsad va vazifalari

DOCX 6 pages 19.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

2.mavzu: arxeologiya faning maqsad va vazifalari. 1. arxeologik davrlashtirish va xronologiya. 2. hozirgi bosqichda o’zbekiston arxeologiyasi fani oldida turgan vazifalar va muammolar. arxeologik manbalarni shartli ravishda 2 turga bo‘lish mumkin; 1. tabiiy manbalar inson va hayvon suyaklari, o‘simliklar qoldiqlari geologik qatlamlari bo‘lib, ularni asosan zoologlar, botaniklar, geologlar o‘rganadilar. 2. inson tomonidan yaratilgan manbalar bo‘lib, ular mehnat qurollari, sopol idishlari, san’at asarlari, qoyatosh rasmlari, shuningdek yozma manbalar ham kiradi. arxeologlar kishilik madaniyati tarixini o‘rganishda moddiy va yozma manbalarga tayanib ish ko‘radilar. arxeologiyada qadimgi buyumlarni o‘rganish birdan bir maqsad qilib olinmaydi, topilmalarni tilga kiritish va o‘sha zamon nafasini tiklash arxeologiyaning asosiy maqsadidir. shuning uchun topilmalar tarixiy tadqiqodlar uchun faqat manba sifatidagina ilmiy qimmatga ega bo‘ladi. buyumlarning yoshi, nimaga ishlatilganini, qanday uslubda yasalganini aniqlash tadqiqotning zarur tayyorgarlik bosqichi hisoblanadi. arxeologiyani o‘rganishda arxeologlar arxeologik ekspeditsiyalar uyushtiradilar. ularning ish uslubi 3 pog’onalik bo‘ladi; 1.arxeologik qidiruv. 2.sinov. 3. keng miqyosda (statsionar) qazish ishlari olib borish. ekspeditsiyalarning …

2 / 6

eyingi davrlarda eng keng qo‘llanmoqda. madaniyatlararo tarqalgan ashyolar yordamida ibtidoiy davr buyumlari yoshini aniqlashda sharq mamlakatlarida tarqalgan xlorit, lazurit, argelit toshlardan, alibastr, fayans va fil suyagidan yasalgan buyumlarni solishtirish yordamida aniqlashadi. xlorit tosh– yumshoq tarkibli, yashil kulrangtob bo‘lib, undan yasalgan buyumlarning tashqi tarafiga chizib, oyib bezak beriladi. bunday buyumlar eronning kermon viloyatidan miloddan oldingi xix– xyiii asrlarda eksport qilingan. argelit toshdan miloddan oldingi iii ming yilliklar yillikning oxirlar i ming yillikning boshlarida taqinchoqlar muhrlar va kosmetika uchun mitti idishlar yasaganlar. argelitning makoni afg’oniston, pokiston, eron va o‘rta osiyodan topilgan. alibastrdan yasalgan buyumlar miloddan oldingi ii ming yillikning boshlariga oid. fayansdan “ilohiy ” idishlar va kichik xajmdagi kosa va xar xil taqinchoqlar ishlangan bo‘lib, ular miloddan oldingi xix– xyiii asrlarga oiddir. arxeologik yodgorliklar odamlar yashagan joylar ibtidoiy makonlari, qishloq va shahar xarobalari, qoyatosh rasmlari, istehkomlar, ibodatxonalar, qadimgi sug’orish inshootlari hisoblanadi. arxeologlar mazkur topilmalar yordamida o‘sha davr manzarasini, insonlarning yashash sharoitini, jamoada …

3 / 6

lida nemischa so‘z bo‘lib, o‘zbek tilida qaziyman degan ma’noni bildiradi. shurf solish deganda yodgorliklardagi dastlabki qazish ishlari tuchunilib, madaniy qatlamni aniqlash va yodgorliklar haqida dastlabki ma’lumotlarni olishdir. shurf ko‘pincha kvadrat va to‘g’ri to‘rtburchak shakllarida bo‘lib, uning chuqurligi va kengligi madaniy qatlamga qarab har xil bo‘lishi mumkin. keng ko‘lamda qazish natijasida madaniy qatlam to‘la ochilib, inson faoliyati izlari bo‘lmagan yergacha kovlab tushiladi, arxeologiyada u materik—bezovta qilinmagan yer deb ataladi. arxeologiya fani vazifalari. qadimiy yodgorliklar o‘zbek xalqi ma’naviyati, qadriyatlari tarixidan darak beruvchi ashyoviy dalillar hisoblanadi. shu o‘rinda ajdodlarimizning tarixini arxeologik yodgorliklar misolida targ’ib etish va uning tarbiyaviy ahamiyatini ko‘rsatish juda muhimdir. shu bilan birga, mamlakatimiz xududida joylashgan arxeologik yodgorliklar va ulardagi topilmalar yosh avlodni komil inson qilib tarbiyalashda, ularning qalbida ko‘hna tarix va madaniyatga hurmat–ehtirom ruhini uyg’otishda katta ahamiyatga egadir. arxeologik yodgorliklar o‘zbekiston madaniy hayotini o‘zida aks ettiruvchi juda muxim omil hisoblanadi. bugungi kunda arxeologiya fani oldida turgan muhim vazifalardan biri ajdodlarimizning …

4 / 6

90 – yillarning o‘rtalariga kelib, bu obidalarning soni bor-yo‘g’i 5391 tani tashkil etgan. keyingi yillarda tarixiy va arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash boyicha anchagina ishlar amalga oshirilmoqda. bunda albatta o‘zbek arxeologlarining chet ellik hamkasabalari bilan birgalikda olib boryotgan ishlari ahamiyatga molikdir. o‘zbekistonda arxeologiyaning fan sifatida shakllanishi uzoq tarixiy jarayonni o‘zida qamraydi. o‘zbek millati qadimiy tarixga ega bo‘lsada, uning eng qadimgi davr tarixini o‘rganish xx asrning ikkinchi yarmidan boshlangan va bugungi kungacha bu sohada ilmiy izlanishlar davom qilib kelmoqda. o‘zbekistonning o‘rta asrlar tarixi esa, yozma manbalarda saqlanib qolgan bo‘lsada, uzoq davrlargacha mavjud qadimiy qal’alar tarixi faqat odamlar orasidagi rivoyatlarda saqlanib qolgan edi. ularni saqlash va ilmiy jihatdan o‘rganish esa xix asr oxirlarigacha odamlarning e’tiborida emas edi. sovetlar humronligi davrida o‘tmish tarixiga e’tibor kuchayib, ularni ilmiy jihatdan o‘rganish boshlangan bo‘lsada, o‘zbekiston miqyosida tarixiy yodgorliklarning nihoyatda ko‘pligi olimlarga chuqur ilmiy tadqiqotlar olib borishga imkon bermagan. ular yodgorliklar to‘g’risida deyarli umumiy bo‘lgan ma’mumotlarningina to‘plashgan. …

5 / 6

o‘zbekiston mustaqilligi davri va har bir davrga to‘liq ta’rif berib o‘tadi. mustaqillikning dastlabki davrlarida arxeologik tadqiqot ishlari birmuncha to‘xtaganday bo‘ldi. lekin vazirlar mahkamasining 1998 yilda tarix instituti faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan ishlari natijasida va buyuk ipak yo‘li tarixining keng tadqiq qilinishi yuzasidan olib borilgan ishlar natijasida yana arxeologik tadqiqot ishlari jonlanib ketdi. ayniqsa xorijiy davlatlar bilan olib borilayotgan hamkorlik yanada samarali bo‘lmoqda. ular arxeologik ekspeditsiyalarni nafaqat moddiy, balki texnikaning keyingi davr yutuqlari bilan ham qurollantirib, mashaqqatli arxeologik tadqiqot ishlarini yengillashtirib, qadimiy moddiy buyumlarning analiz jarayonlariga ham yanada aniqliq kiritishiga ko‘p imkoniyatlar yaratishda yaqindan yordam ko‘rsatib kelishmoqda. jumladan, yaponiya, germaniya, frantsiya, avstraliya, rossiyadan kelgan olimlarning xizmatlarini ko‘rsatib o‘tish mumkin. sopollitepa va jarqo‘ton yodgorligida keyingi davrlarda o‘zbek–german baqtriya ekspeditsiyasi tadqiqot ishlarini olib bordi. ular jarqo‘ton yodgorligining yoshini aniqlashda 23 radiokarbon analizi o‘tkazdilar. radiokarbon analizlar germaniya arxeologiya instituti yevroosiyo bo‘limi qoshidagi laboratoriyada amalga oshirildi. mazkur otryad a’zolaridan mayk toyfer va kay kanyutlar sopollitepa madaniyatining …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxeologiya faning maqsad va vazifalari"

2.mavzu: arxeologiya faning maqsad va vazifalari. 1. arxeologik davrlashtirish va xronologiya. 2. hozirgi bosqichda o’zbekiston arxeologiyasi fani oldida turgan vazifalar va muammolar. arxeologik manbalarni shartli ravishda 2 turga bo‘lish mumkin; 1. tabiiy manbalar inson va hayvon suyaklari, o‘simliklar qoldiqlari geologik qatlamlari bo‘lib, ularni asosan zoologlar, botaniklar, geologlar o‘rganadilar. 2. inson tomonidan yaratilgan manbalar bo‘lib, ular mehnat qurollari, sopol idishlari, san’at asarlari, qoyatosh rasmlari, shuningdek yozma manbalar ham kiradi. arxeologlar kishilik madaniyati tarixini o‘rganishda moddiy va yozma manbalarga tayanib ish ko‘radilar. arxeologiyada qadimgi buyumlarni o‘rganish birdan bir maqsad qilib olinmaydi, topilmalarni tilga kiritish va o‘sha zamon nafasini...

This file contains 6 pages in DOCX format (19.4 KB). To download "arxeologiya faning maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: arxeologiya faning maqsad va va… DOCX 6 pages Free download Telegram