mantiq bilish nazariyasi

PPTX 41 pages 480.9 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 480.9 KB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

o’zbekiston milliy universitetining jizzax filiali ijtimoiy fanlar kafedrasi o‘zbekiston milliy universitetining jizzax filiali ijtimoiy fanlar kafedrasi mantiq bilish nazariyasining tadqiqot ob’ekti stajyor-o‘qituvchi: xosilmurodov islom jizzax-2022 mavzu: mantiq bilish nazariyasining tadqiqot ob’ekti reja 1. mantiq fani predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari. 2. tushuncha turlari, munosabatlari va mantiqiy amallari. 3. hukm va xulosa – tafakkur shakli sifatida. 4. dalillashning mantiqiy asoslari. muammo. faraz. nazariya. tayanch tushunchalar mantiq, tafakkur, tafakkur shakli, tafakkur qonuni, chin fikr, to‘g‘ri tafakkur, tushuncha, tushunchaning turlari, tushunchani chegaralash, tushunchani umumlashtirish. «mantiq» arabcha so‘z bo‘lib, ma’nosi bo‘yicha «logika» so‘ziga muvofiq keladi. «logika» atamasi esa, grekcha «logos» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarga ega. mantiq so‘zi, birinchidan, ob’ektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «ob’ektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig‘indisini (masalan «sub’ektiv mantiq» iborasida), uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi. mantiq …

2 / 41

uning umumiy, muhim, takrorlanib turuvchi xususiyatlariga va munosabatlariga qaratishimizga imkon beradi. xususan, turli kishilarga xos individual belgilarni (xulq-atvor, temperament, qiziqish va shu kabilar) e’tibordan chetda qoldirgan holda, ular uchun umumiy, muhim belgilarni, masalan, ongga ega bo‘lish, maqsadga muvofiq holda mehnat qilish, ijtimoiy munosabatlarga kirishish kabi xislatlarni ajratib olib, «inson» tushunchasini hosil qilish mumkin. 2.tafakkur borliqni nafaqat bevosita, balki bilvosita tarzda ham aks ettira oladi. unda yangi bilimlar tajribaga har safar bevosita murojaat etmasdan, mavjud bilimlarga tayangan holda hosil qilishi mumkin. fikrlash bunda predmet va hodisalar o‘rtasidagi aloqadorlikka asoslanadi. masalan, bolaning xulq-atvoriga qarab uning qanday muhitda tarbiya olganligi haqida fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniqsa, xulosaviy fikr hosil qilishda aniq namoyon bo‘ladi. 3.tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. unda bilish jarayoni borliqda real analogiga ega bo‘lmagan narsalar – yuqori darajada ideallashgan ob’ektlar (masalan, absolyut qattiq jism, ideal gaz kabi tushunchalar)ni yaratish, turli xil formal sistemalarni qurish bilan kechadi. ular yordamida predmet …

3 / 41

alar bir-biri bilan bеvosita va bilvosita aloqada bo’ladi. mana shu aloqadorlik bizning tafakkurimizda in'ikos etadi. formal mantiq qonunlari tafakkurga xos bo’lib fikrning to’g’ri tuzilishini, uning aniq, izchil, ziddiyatsiz va еtarli asosga ega bo’lishini ta'minlaydi. bu qonunlarga rioya qilish to’g’ri fikrlashni ta'minlaydi. formal mantiq tafakkur usullari va qonunlarini o‘rganadi. dialektik mantiq dialektik mantiq tafakkurni uning mazmuni va shakli birligida olib o‘rganadi. shuning uchun dialektik mantiq fikrlarimizning taraqqiyoti, rivojlanishini, formal mantiq esa nisbiy turg‘unligini aks ettiradi. dialektika fikrlashning formal mantiq qonun – qoidalariga amal qilishni taqazo etadi. dialektika esa rivojlanish jarayonida aynanlik, tafovutlar va qarama – qarshiliklar darajasiga ko‘tariladi, nozidlik taraqqiyot manbai bo‘lmay, balki ular o‘rtasidagi qarama – qarshilik taraqqiyotni ta’minlaydi, deb ko‘rsatadi. formal mantiq va dialektik mantiq bir – biriga muqobil metodlarga asoslanadi. ular mustaqil ta’limot hisoblanadi. matematik mantiq matematik mantiq – fikrlash jarayonini turli simvollar yordamida, matematik usul asosida o‘rganadi. mantiq jarayonini turli simvollar bilan ifodalashga intilish arastu asarlaridayoq ko‘zga …

4 / 41

moddiy olamdagi predmet va buyumlar o‘rtasida yuz beradigan ob’ektiv, zaruriy, mohiyatli, muhim, eng umumiy, nisbiy o‘zgarmas bog‘lanishlardir. qonunlar mazmuni, harakat doirasiga bog‘liq holda asosan uch xil bo‘ladi eng umumiy qonunlar: ular tabiatning muayyan sohasiga tegishli bo‘ladi (yer qimirlash, oy tutilishi, suv toshqini) umumiy qonunlar: jamiyatga xos qonunlar ham bor. (qiymat qonuni, ishlab chiqarishning rivojlanish qonuni). xususiy qonunlar: ayrim hodisalarga tegishli qonunlar (biologiya, astronomiya fanlarida) mantiq qonunlari ayniyat qonuni (arastu) ziddiyat qonuni (arastu) uchinchisi istisno qonuni (arastu) yetarli asos qonuni (leybnis) ayniyat qonuni (arastu) qonun talabi: muayyan muhokama jarayonida har qanday tushuncha va hukm o‘z-o‘ziga ayniy (teng) bo‘lishi kerak. ayniyat qonuni a - a formula bilan ifodalanadi. ayniyat qonuni to‘g‘ri fikrlashning qonunlaridan biri bo‘lib, fikrning muayyanligini va ravshanligini ta’minlaydi. masalan a)"burhoniddin marg‘inoniy", b) "hidoya" asari muallifi v) "musulmon fiqh ilmining zabardast nazariyotchisi" yoki a) "mustaqil o‘zbekistonning birinchi prezidenti", b) "islom abduganievich karimov". ziddiyat qonuni (arastu) bir vaqtda va ayni bir munosabatda …

5 / 41

d bo‘lgan ikki hukmdan biri hamisha chin bo‘lib, ikkinchisi xatodir, uchinchisi bo‘lishi mumkin emas". formulasi a yoki b yoki v emas. 1."bu kitob foydali" "bu kitob foydali emas". 2."bu yigit o‘zmu jf talabasi", "bu yigit o‘zmu jf talabasi emas". 3."hech bir olim arxitektor emas", "ba’zi olimlar arxitektor". 4."agar havo aynisa yomg‘ir yog‘adi", "agar havo aynimasa, yomg‘ir yog‘maydi". bu hukmlarning biri chin, ikkinchisi xato, uchinchisi bo‘lishi mumkin emas. yetarli asos qonuni (leybnis) qonun shunday ifodalanadi: muayyan muhokama jarayonida bildirilgan har qanday fikr etarli darajada asoslab berilishi kerak. bu qonun talabiga ko‘ra to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri deb bildirilgan har qanday fikrning to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekanligi qonunlar, dalillar asosida isbotlab berilishi zarur. to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri deb bildirilayotgan har qanday hukm etarli darajada isbotlab berilishi shart. "o‘zbekiston - kelajagi buyuk davlat" deb aytilishi jarayonida mamlakatimizning tabiiy muhiti (ob-havo, tuprog‘i, tabiiy boyliklari, etishtirilayotgan dehqonchilik, chorvachilik, poliz, sabzavot va boshqa ekinlar), iqtisodiy (o‘zbekiston iqtisodiyoti) va intellektual (vatanimizning …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq bilish nazariyasi"

o’zbekiston milliy universitetining jizzax filiali ijtimoiy fanlar kafedrasi o‘zbekiston milliy universitetining jizzax filiali ijtimoiy fanlar kafedrasi mantiq bilish nazariyasining tadqiqot ob’ekti stajyor-o‘qituvchi: xosilmurodov islom jizzax-2022 mavzu: mantiq bilish nazariyasining tadqiqot ob’ekti reja 1. mantiq fani predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari. 2. tushuncha turlari, munosabatlari va mantiqiy amallari. 3. hukm va xulosa – tafakkur shakli sifatida. 4. dalillashning mantiqiy asoslari. muammo. faraz. nazariya. tayanch tushunchalar mantiq, tafakkur, tafakkur shakli, tafakkur qonuni, chin fikr, to‘g‘ri tafakkur, tushuncha, tushunchaning turlari, tushunchani chegaralash, tushunchani umumlashtirish. «mantiq» arabcha so‘z bo‘lib, ma’nosi bo‘yicha «logika» so‘ziga muvofiq k...

This file contains 41 pages in PPTX format (480.9 KB). To download "mantiq bilish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq bilish nazariyasi PPTX 41 pages Free download Telegram