daryolarning toyinishi

DOC 47.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404114000_50529.doc xvi wiii xix wvii - - daryolarning toyinishi reja: 1.daryolarning toyinish manbalari. 2.daryolarning iqlim jihatdan i.a.vaeykov tasnifi. 3.daryolarning toyinish manbalari boyicha m.i.lvovich tasnifi. 4.markaziy osiyo daryolarining toyinish manbalariga ko’ra v.l.shults tasnifi. 5.daryolarning toyinish manbalari hissasini miqdoriy baholash. 1.yer kurrasidagi barcha daryolar toyinishining asosiy manbai atmosfera yog’inlaridir. yomg’ir ko’rinishida tushgan atmosfera yog’inlari yer yuzasida hosil qiladi va daryolar toyinishining bevosita manbai bo’ladi. agar yog’in, qor ko’rinishida yog’sa, u yer sirtida yig’ilib, havo harorati ko’tarilgach eriydi. qorning erishidan hosil bo’lgan suvlar ham daryolar toyinishida qatnashadi. yer yuzasining baland tog’li qismida yoqqan qorlar bir yoz mavsumida erib ulgurmaydi, natijada u yerdagi qor zahirasini boyitib, muzliklar, doimiy qorliklar paydo bo’lishiga olib keladi. ana shu baland tog’lardagi asriy qorliklar va muzliklar suvi daryolar toyinishining yana bir manbai hisoblanadi. yomg’ir suvlari hamda qor va muzliklarning erishidan hosil bo’lgan suvlarning bir qismi yer ostiga sizilib grunt va yer osti suvlariga qo’shiladi. yer osti va grunt suvlari …

kitobida “daryolar o’z havlari iqlimining mahsulidir” degan edi. hozirgi paytda bu fikr bir muncha keng ma‘noda, ya‘ni “daryolar havzadagi mavjud landshaftning umumiy muhitida iqlimning mahsulidir”, degan edi. natijada iqlimning yetakchi hissasini ta‘kidlash bilan birga landshaftning sharoitlari havzalarning geologik tuzilishi, ularning tuprog’i, o’simligi va boshqalarning ham ma‘lum ahamiyati uqtiriladi. 2.daryolar o’z havzalari iqlimining mahsuli degan xulosaga asoslangan holda a.i.voeykov daryolar suv tartibining xususiyatlaridan iqlim indikatori sifatida foydalanish mumkin deb hisoblaydi. shu fikrga asoslanib u birinchi bo’lib daryolarning iqlimiy tasnifini ishlab chiqdi. a.i.voeykov yer kurrasidagi barcha daryolarni to’rt guruhga bo’ldi: 1. qor va muzlik suvlaridan toyinadigan daryolar. o’z navbatida bu guruh 3 turga bo’linadi: a) tekislikdagi va balandligi 1000 m gacha bo’lgan hududlardagi muzliklar suvi hisobiga toyinadigan daryolar. bunday daryolar, shimoliy hududlarda joylashgan. b) tog’lardagi qor va muzliklar hisobiga toyinadigan daryolar. bu turga misol qilib markaziy osiyo daryolarini ko’rsatish mumkin. bu daryolarda tulin suv davri yozda kuzatiladi. v) bahor va yozining boshlarida …

bo’g’lanishga va shimilishiga sarf bo’ladi. shu sababli bunday daryolar yozda qurib qoladi. bu turga misol qilib italiya, kichik osiyo, kaliforniya, eron va chili daryolarini ko’rsatish mumkin: g) har zamonda yog’uvchi kuchli yomg’irlar hisobiga hosil bo’lgan hamda daryo deb atash deb atash mumkin bo’lmagan oqimlar. bunday muvaffaqat oqimlar mongoliya, arake va shimoliy qrimning cho’l qismida uchraydi. 3. daryo oqimi doimiy bo’lmagan o’lkalar. bu guruhga iqlimi quruqligi tufayli daryolari va domiy yuza oqimi bo’lmagan o’lkalar kiradi. ularga saxroi kabir, qoraqum kabi boshqa cho’l va saxrolarni misol qilib aytish mumkin. 4. daryosiz o’lkalar. hududining sirti asrli qor va muzliklar bilan to’la qoplanganligi sababli daryolar muzliklar va muz osti oqimlariga almashiladi. bunday turdagi o’lkalarga, masalan: antarktida va grenlandiyani kiritish mumkin. 3. daryolarning toyinishida ishtirok etuvchi manbalardan har birining yillik oqimiga qo’shgan hissasini miqdoriy baholash uslubi hali takomiliga yetmagan. bu sohadagi dastlabki ishlar 40-yillarda m.i.lvovich tomonidan amalga oishirilgan bo’lib, u daryolarning toyinishi manbalari boyicha tasnifini …

toza holda qor suvlari hisobiga toyinuvchi daryolar turiga kiradi. agar toyinish manbalaridan biri, masalan, qor suvlarining yillik oqimdagi salmog’i 50 – 80% atrofida bo’lsa, unda daryo asosan qor suvlaridan toyinuvchi daryolar turiga kiritilgan. nihoyat daryo oqimida uchta toyinish manbalaridan har birining salmog’i 50% dan kam bo’lsa, bu daryo aralash manbalar hisobiga toyinuvchi turga kiritilgan. sobiq ssji hududidagi daryolarning toyinish manbalariga qarab 20 turga bo’linishi ma‘lum qonuniyatga ega. ko’pgina daryolar qor suvlari, yomg’ir suvlari va boshqa manbalar hisobiga toyinsada ularda umuman olganda qor suvlarining ulushi ko’proqdir. 4. markaziy osiyoda gidrologiyaning rivojiga katta hissa qo’shgan olim v.l.shults 1944 yilda shu hudud daryolarini toyinish manbalariga ko’ra tasnifini ishlab chiqqan edi. markaziy osiyo daryolarini umumiy toyinishida qor suvlari yomg’ir suvlari yer osti suvlariga nisbatan ustun tursada, biroq qor suvlari shuningdek boshqa xil manbalarning yillik oqimdagi salmog’i turlicha bo’ladi. boshqacha qilib aytganda, toyinish sharoitlari har xil daryolar uchun turilichadir. shu sababli shults asosan yer osti …

ubligini ko’rsatuvchi mezonlar. daryolar qaysi turga kirishini ko’rsatuvchi mezonlar. toyinish sharoitiga bog’liq holda daryolarning turlari. s = -ix, yillik oqimga nisbaan % hisobida. suv eng ko’p bo’ladigan oylar. muzlik – qor suvlaridan toyinadigan daryolar 1.00 038 yii – yiii qor – muzlik suvlaridan toyinadigan daryolar 0.99 – 0.26 37 – 17 y – yi qor suvlaridan toyinadigan daryolar 0.25 – 0.18 16 – 12 iy – y qor – yomg’ir suvlaridan toyinadigan daryolar 0.17 – 0.001 11 – 0 iii, iy, y toyinish manbalariga bog’liq holda ajratilgan daryo turlari ma‘lum darajada shartlidir. masalan: muzlik – qor suvlaridan toyinadigan daryolarda muzlik hissasi bor yo’g’i 10% atrofida bo’lishi ham mumkin. umuman shuni yodda tutmoq kerakki, tog’ daryolarining toyinish jihatdan qaysi turga kirishi shu daryolarning ma‘lum bir kuzatish joyiga nisbataniga aniqlanadi. chunki, tor daryolarining toyinish sharoitlari ularning quyi oqimi tomon o’zgarib boradi. masalan: norin daryosi norin shahri yonida muzlik – qor suvlaridan toyinadigan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "daryolarning toyinishi"

1404114000_50529.doc xvi wiii xix wvii - - daryolarning toyinishi reja: 1.daryolarning toyinish manbalari. 2.daryolarning iqlim jihatdan i.a.vaeykov tasnifi. 3.daryolarning toyinish manbalari boyicha m.i.lvovich tasnifi. 4.markaziy osiyo daryolarining toyinish manbalariga ko’ra v.l.shults tasnifi. 5.daryolarning toyinish manbalari hissasini miqdoriy baholash. 1.yer kurrasidagi barcha daryolar toyinishining asosiy manbai atmosfera yog’inlaridir. yomg’ir ko’rinishida tushgan atmosfera yog’inlari yer yuzasida hosil qiladi va daryolar toyinishining bevosita manbai bo’ladi. agar yog’in, qor ko’rinishida yog’sa, u yer sirtida yig’ilib, havo harorati ko’tarilgach eriydi. qorning erishidan hosil bo’lgan suvlar ham daryolar toyinishida qatnashadi. yer yuzasining baland tog’li qismida yoqqan qorlar ...

DOC format, 47.0 KB. To download "daryolarning toyinishi", click the Telegram button on the left.

Tags: daryolarning toyinishi DOC Free download Telegram