daryolarning toyinishi

PDF 57 pages 3.7 MB Free download

57 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.7 MB

File type PDF

Pages 57

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 57

prezentatsiya powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi fan. “quruqlik gidrologiyasi” mavzu: daryolarning toyinishi. gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi katta o‘qituchisi mansurov safar raxmankulovich daryo oqimiining hosil bo‘lishi va unga ta’sir etuvchi omillar. daryolarning to‘yinish manbalari. daryolarning iqlimiy tasniflari. o‘rta osiyo daryolarining to‘yinish manbalari bo‘yicha klasifikatsiyasi. daryo oqimining asosiy tavsiflari. daryo oqimni ifodalash usullari. reja: daryo oqimining hosil bo‘lishi va unga ta’sir etuvchi omillar daryo oqimi yomg‘ir suvlaridan hamda qor va muzliklarning erishi hisobiga hosil bo‘ladi. bu jarayonlarda yer sirtida hosil bo‘lgan suvning bir qismi yer ostiga shimiladi, bir qismi bug‘lanadi, faqat qolgan qismigina oqim hosil bo‘lishida ishtirok etadi. oqim hosil bo‘lish sharti yomg‘irning yog‘ishi yoki qor va muzlikning erish jadalligi yer ostiga shimilish hamda bug‘lanishning birgalikdagi jadalligidan katta bo‘lgandagina oqim hosil bo‘ladi. daryo oqimining hosil bo‘lishi dastavval oqim juda kichik jilg‘alar ko‘rinishida bo‘ladi. …

2 / 57

jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. daryo havzasi geologik tuzilishining ta’siri er usti va osti suvlarining to‘planish va sarflanish sharoiti:  havzaning geologik tuzilishi  tog‘ jinslarining litologik tarkibi,  suv o‘tkazmas qatlamlarning joylashish chuqurligi oqim hosil bo‘lishiga, uning miqdoriga hamda yil ichida taqsimlanishiga ta’sir etadigan jiddiy omillardan hisoblanadi. relyefning bevosita ta’siri relyefning oqimga bevosita ta’siri havzaning nishabligi orqali ifodalanadi. agar havzaning nishabligi katta bo‘lsa, oqim jadal sur’atda hosil bo‘lib, uning daryo o‘zaniga oqib kelish vaqti qisqaradi. shu bilan birga yer ostiga shimilish va bug‘lanishga ham kam miqdorda suv sarf bo‘ladi. relyefning bilvosita ta’siri havza relyefining oqim hosil bo‘lishiga bilvosita ta’siri daryo havzasi suv balansining asosiy elementlari bo‘lgan yog‘insochin, bug‘lanish, yer ostiga shimilish va havzada to‘planadigan suv miqdori orqali seziladi. iqlimiy omillar ta’siri iqlimiy omillar deganda atmosfera yog‘inlari, bug‘lanish, havo harorati, havo namligi, shamol kabilar tushuniladi. shu omillardan qaysi birining oqimga hal etuvchi va bevosita ta’sir etishini bilish uchun daryo havzasining suv balansi …

3 / 57

ri qancha katta bo‘lsa, u shuncha ko‘p miqdordagi suvni shimadi. masalan, qumli tuproq loy tuproqqa nisbatan 5-10 marta ko‘p suvni shima oladi. o‘simlik qoplamining ta’siri daryo havzasidagi o‘simlik qoplamining oqim hosil bo‘lishiga ta’siri o‘simlik qoplami: • atmosfera yog‘inlarining bir qismini o‘zida ushlab qolib; • ildizlari yordamida doimiy ravishda tuproqdan ma’lum miqdordagi namlikni olib yog‘inning yanada ko‘proq qismining bug‘lanishiga imkon beradi; o‘simlik qoplamining ta’siri • o‘z tanasi bilan tuproq yuzasini to‘sadi, uning isib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi va natijada, bug‘lanish miqdorini kamaytiradi; • yer yuzasi g‘adir-budurligini orttiradi, bu esa yuzada suvning oqish tezligini kamaytirib, ko‘p miqdordagi suvning yer ostiga shimilishiga imkon beradi; • o‘rmonlar, yer sirtidagi qorning erishini sekinlashtiradi va bu bilan yer ostiga shimilishni kuchaytiradi. ko‘llar, botqoqliklar va muzliklarning ta’siri daryo havzasida mavjud bo‘lgan ko‘llar, botqoqliklar ma’lum darajada oqimni boshqarib, uning yil ichida nisbatan tekis taqsimlanishiga sabab bo‘ladi. botqoqliklar haqida ham yuqoridagi kabi fikrlarni bildirish mumkin. ularning daryo oqimiga ta’siri, ayniqsa, …

4 / 57

(o‘rmon-melioratsiya ishlari) o‘tkazish;  yirik shaharlar va aholi punktlarini suv bilan ta’minlash;  yirik sanoat korxonalarini (qog‘oz ishlab chiqaruvchi, kimyo, metallurgiya, to‘qimachilik) suv bilan ta’minlash va hokazo. daryolarning to‘yinish manbalari daryolar to‘yinishining asosiy manbai atmosfera yog‘inlaridir. yomg‘ir ko‘rinishida tushgan yog‘inlar yer yuzasida oqim hosil qiladi va daryolar to‘yinishining bevosita manbai bo‘ladi. agar yog‘in qor ko‘rinishida yog‘sa, u yer sirtida yig‘ilib, havo harorati ko‘tarilgach eriydi. qorning erishidan hosil bo‘lgan suvlar ham daryolar to‘yinishida qatnashadi. asriy qorliklar va muzliklar suvi yer yuzasining baland tog‘li qismiga yoqqan qorlar bir yoz mavsumida erib ulgurmaydi, natijada u yerdagi qor zaxirasini boyitib, doimiy qorliklar va muzliklarni to‘yintiradi. ana shu baland tog‘lardagi asriy qorliklar va muzliklar suvi daryolar to‘yinishining yana bir manbai hisoblanadi. yer osti va grunt suvlari yomg‘ir suvlari hamda qor va muzliklarning erishidan hosil bo‘lgan suvlarning bir qismi yer ostiga sizilib, grunt va yer osti suvlariga qo‘shiladi. yer osti va grunt suvlari ham daryo o‘zaniga …

5 / 57

lar ishtirok etadigan daryolarda juda kam hollardagina muzliklarning salmog‘i 50 foizdan ko‘p bo‘ladi. shu sababli, mazkur to‘yinish manbaining o‘ziga xos xususiyatlarini e’tiborga olib, ular uchun alohida chegara berilgan:  50 foizdan ko‘p,  50-25 va  25 foizdan kam. toza holda qor suvlari hisobiga to‘yinuvchi daryolar agar yillik oqimning 80 foizidan ko‘prog‘i uchta to‘yinish manbaidan biri, masalan, qor hisobiga to‘g‘ri kelsa, bu daryo lvovich tasnifi bo‘yicha toza holda qor suvlari hisobiga to‘yinuvchi daryolar turiga kiradi. asosan, qor suvlaridan to‘yinuvchi daryolar agar to‘yinish manbalaridan biri, masalan, qor suvlarining yillik oqimdagi salmog‘i 50-80 foiz atrofida bo‘lsa, unda daryo, asosan, qor suvlaridan to‘yinuvchi daryolar turiga kiritilgan. aralash manbalar hisobiga to‘yinuvchi daryolar nihoyat, daryo oqimida uchta to‘yinish manbalaridan har birining salmog‘i 50 foizdan kam bo‘lsa, bu daryo aralash manbalar hisobiga to‘yinuvchi turga kiritilgan. daryolarning iqlimiy tasnifi “daryolar o‘z havzalari iqlimining mahsuli”, degan xulosaga asoslangan holda a.i.voyeykov: “daryolar suv reji- mining xususiyatlaridan iqlim indikatori sifatida …

Want to read more?

Download all 57 pages for free via Telegram.

Download full file

About "daryolarning toyinishi"

prezentatsiya powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi fan. “quruqlik gidrologiyasi” mavzu: daryolarning toyinishi. gidrologiya va gidrogeologiya kafedrasi katta o‘qituchisi mansurov safar raxmankulovich daryo oqimiining hosil bo‘lishi va unga ta’sir etuvchi omillar. daryolarning to‘yinish manbalari. daryolarning iqlimiy tasniflari. o‘rta osiyo daryolarining to‘yinish manbalari bo‘yicha klasifikatsiyasi. daryo oqimining asosiy tavsiflari. daryo oqimni ifodalash usullari. reja: daryo oqimining hosil bo‘lishi va unga ta’sir etuvchi omillar daryo oqimi yomg‘ir suvlaridan hamda qor va muzliklarning er...

This file contains 57 pages in PDF format (3.7 MB). To download "daryolarning toyinishi", click the Telegram button on the left.

Tags: daryolarning toyinishi PDF 57 pages Free download Telegram