geografik qobiq

DOC 50.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404115731_50562.doc geografik qobiq ingliz fizigi va vrachi uilyam hilbert (1540 – 1603) “magnit, magnit jismlar va yerning ulkan magniti to`g`risida” deb nomlangan kitobida yerni ikki qismga – hayot mavjyd bo`lgan, unining to`xtovsiz paydo bo`lishi va yo`qolishi kechadigan po`st (po`stloq) va asosiy qattiq yadroni hosil qiluvchi magnitga ajratgan edi. golandiyalik olim bernhard varenius (1622-1650) o`zining “umumiy geografiya” deb nomlangan asarida yer yuzasini quruqlik va okeandan tashkil topgan “yer-suv shari” deb ataydi va uni bir-biriga bevosita kirib turadigan quyidagi tarkibiy qismlarga ajratadi: a) grunt, mineral, o`simliklar va hayvonlarni o`z ichiga oladigan “yer”; b) suvlar (shu jumladan yer osti suvlari ham) va c) atmosfera. bunda “yer” grunt, minerallar, o`simliklar va hayvonlarni o`z ichiga oladi. aleksandr humboldt (1769-1859) fanga “sayyoraning umumjonliligi” va “hayot sferasi (die lebensspharyo)” tushunchalarini va hayot sferasini uchala jonsiz sferalar bilan bir qatorda tabiiy geografiyaning predmetiga kiritdi. uning fikricha, bu sayyoraviy qobiq – havo va dengiz – tabiatda bir butunni tashkil …

jismlariga, o`z-o`ziga, ayniqsa o`zining yuzasiga bo`lgan munosabati tashkil etgan. chunki yer yuzasi turli koinot va tellurik kuchlar faoliyatining arenasi bo`lib, bu kuchlarning o`zaro ta’siri natijasida uning atmo-, hidro-, lito- va pedosfera, bio- va antroposferasi tarkib topgan. d.n. anuchinning shogirdlaridan biri – a.a.borzov (1874 – 1939) ham geografiyani yer yuzasi to`g`risidagi fan deb hisoblaydi, ammo geografiya yer yuzasining alohida hodisalarinш emas, balki ularning majmuasini o`rganadi. binobarin, a.a. borzovga ko`ra geografiya – bu landshaftlar, ularning yer yuzasi bo`yicha tarqalishi va ularning o`zaro ta’siri to`g`risidagi fandir. ko`pchilik olimlarning fikriga ko`ra, geografik qobiq to`g`risidagi hozirgi ta`limotning asoschisi p.i. brounov (1852 – 1927) hisoblanadi. u o`zining “tabiiy geografiya kursi” deb nomlangan darsligida shunday yozadi: “tabiiy geografiya yerning hozirgi qiyofasini, boshqacharoq qilib aytganda yerning organik olam arenasi bo`lgan tashqi qobig`ining hozirgi tuzilishini ba unda sodir bo`ladigan hodisalarni o`rganadi…yerning tashqi qobig`i bir qancha konsentrik sferik qobiqlardan, aynan: qattiq, yoki litosferadan, suyuq, yoki hidrosferadan, va gazsimon, yoki atmosferadan …

bilan bog`liq ekanligini birinchi bo`lib aniq ko`rsatdi.u geografiyaning o`rganish obektini yerning tashqi qobig`i deb atagan edi. biroz keyonroq r.i.abolin (1866-1939) geografiyaning tadqiqot obekti uchun “epigenema” terminini qo`lladi. ammo bu tushuncha fanda tarqalmadi. shved olimi sten de geer (1923) geografik qobiqning obekt sifatidagi hozirgi tasavvurga juda yaqin kelgan edi. u geografiyani yer yuzasidagi hodisalarning hozirgi paytda taqsimlanishini o`rganadigan fan sifatida belgilaydi; yer yuzasini litosfera, atmosfera, hidrosfera, biosfera va antroposferaning o`zaro bir-biriga tegib va qisman bir – birini qoplab turadigan zona sifatida belgilagan edi (jeyms, martin, 1988). tabiiy geografiya uchun v.i. vernadskiy (1926) tomonidan geografik qobiq tushunchasiga mazmun jihatdan juda yaqin bo`lgan biosfera to`g`risidagi ta’limotning ishlab chiqdi. v.i.vernadskiy biosferaga litosfera va atmosferaning hayot mavjud bo`lishi mumkin bo`lgan qismlarini ham kiritdi va bu tushuncha butunlay o`zgacha mazmunga ega bo`ldi. uning fikricha biosfera – sayyoramizning yuzasi, tashqi oblasti bo`lib, uni koinot muhitidan ajratib turadi. xx asrning 30-yillarida geografik qobiq mavjudligining ilmiy jihatdan asoslanishi va …

qdirda bir-biridan mujassam aloqada ekanligini ko`rsatib berdi; keyinroq geografik qobiq deb atala boshlagan tabiiy-geografik qobiqning xususiyatlari to`g`risidagi tasavvurni rivojlantirgan holda a.a.grigoryev uning bir qator farqlarini ham ko`rsatdi.bu qobiqning tarkibiga har uchala agregat holatidagi moddalar kiradi, boshqa qobiqlarda esa asosan bir agregat holatidagi moddalar kiradi. boshqa sferalardagi jarayonlar energiyaaning faqat kosmik (stratosferada) yoki tellurik (yadro va mantiyada) manvalari hisobiga kechsa, geografik qobiqda jarayonlar energiyaaning har ikkala manbai hisobiga kechadi (grigoryev, 1937). geografik qobiq to`g`risidagi ta’limotning rivojlanishiga s.v.kalesnik (1901- 1977) ayniqsa katta hissa qo`shdi. s.v.kalesnik 1947-yilda a.a.grigoryev tomonidan taklif qilingan “tabiiy-geografik qobiq”ni “geografik qobiq” deb nomladi va uning obektiv mavjudligini asoslab berdi. geografik qobiqning sifat jihatdan o`ziga xosligini s.v. kalesnik (1955) “…tabiiy geograf …sayyoraning boshqa qobiqlaridan o`zining tarkibi va tuzilishiga ko`ra eng katta murakkabligi bilan farq qiladigan uzviy bir butun moddiy sistemani, yerning alohida qobig`ini nazarda tutadi. bu moddiy sistema har bir paytda tashqi tomondan litosferaning relefi, uning geologik strukturalari va litologik …

e.neef, a.nig`matov) a.g. isachenko geografik qobiq = “epigeosfera”; n.m.svatkov (1969, 1970, 1974) “simmesfera”, “geografik qobiq” s.v.kalesnik – geografik qobiq = landshaft qobig`i (s.v. kalesnik, d.l. armand, a.g.isachenko, p.n.g`ulomov) a.m. ryabchikov (1972) “geografik qobiq” ,“geosfera”. e.neef: “yer qobig`i” yoki “yerning geografik yuzasi”, n.a.solnsev (1977) - “yagona tabiat”; a.a. grigoryev, i.p.gerasimov, d.l.armand, v.a.anuchin, k.k.markov va b. - “geografik muhit”; e.neef - “yerning geografik yuzasi” b.v.sochava - “sayyoraviy geosistema” . a.a. grigoryev, i.p.gerasimov, d.l.armand, v.a.anuchin, k.k.markov: geografik qobiq = geografik muhit. geografik qobiqning chegaralari: a.a.grigoryev (1960,1963): stratosfera, ↑ozon-20-25 dastlab 100-120 km: po`stosti,moxodan pastroqda: materiklarda 30-45 km, tog`cistemalari tagida-70-80, okeanlar tagida -5-8 km; a.m.ryabchikov (1972): ↑ grigoryevdek yer po`sti; goning o`rtacha qalinligi = 50 km. m.m.yermolayev (1967): stratopauza bo`yicha ↓ quruqlikda cho`kindi jinslar qatlamining quyi qismi bo`yicha n.m. svatkov (1970): ↑ mezopauzagacha, yani 85 km; ↓ simmesferaning quyi chegarasi esa okeanlarda 100 m, yer po`stida esa 15 m chuqurlikda o`tkazadi. s.v.kalesnik (1970) : ↑ …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geografik qobiq"

1404115731_50562.doc geografik qobiq ingliz fizigi va vrachi uilyam hilbert (1540 – 1603) “magnit, magnit jismlar va yerning ulkan magniti to`g`risida” deb nomlangan kitobida yerni ikki qismga – hayot mavjyd bo`lgan, unining to`xtovsiz paydo bo`lishi va yo`qolishi kechadigan po`st (po`stloq) va asosiy qattiq yadroni hosil qiluvchi magnitga ajratgan edi. golandiyalik olim bernhard varenius (1622-1650) o`zining “umumiy geografiya” deb nomlangan asarida yer yuzasini quruqlik va okeandan tashkil topgan “yer-suv shari” deb ataydi va uni bir-biriga bevosita kirib turadigan quyidagi tarkibiy qismlarga ajratadi: a) grunt, mineral, o`simliklar va hayvonlarni o`z ichiga oladigan “yer”; b) suvlar (shu jumladan yer osti suvlari ham) va c) atmosfera. bunda “yer” grunt, minerallar, o`simliklar va hayvon...

DOC format, 50.5 KB. To download "geografik qobiq", click the Telegram button on the left.

Tags: geografik qobiq DOC Free download Telegram