geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari

PPTX 17 pages 1.7 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari 40-maktab tohirova mohira geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari geografik qobiq litosfera gidrosfera atmosfera biosfera yerning ichki va tashqi (koinot) omillari va jarayonlari yer po‘stining yuza qismida to‘qnashib va o‘zaro ta’sirlashib sayyoramizning boshqa hech bir qismida uchramaydigan o‘ziga xos tabiiy tizim – geografik qobiqni vujudga keltirgan. geografik qobiqning mohiyati shundaki, faqat undagina suv uch xil holatda uchraydi, hayvonlar va o‘simliklar yashaydi, tuproq qoplami hosil bo‘ladi, turli tog‘ jinslari va relyef shakllari vujudga keladi, quyosh energiyasi to‘planadi va xususiyatlarini o‘zgartiradi. eng asosiysi, hayot mavjud, kishilik jamiyati faqat shu qobiqda paydo bo‘lib yashamoqda va rivojlanmoqda. geografik qobiqning tuzilishi geokomponentli tog’ jinslari, tuproq, suv, havo, o’simlik va hayvonlar geosferali litosfera, atmosfera, gidrosfera va biosfera geotizimli sayyoraviy, regional, topologik geografik qobiq juda murakkab tuzilgan bo‘lib, unda 3 tarkibiy tuzilish darajalari ajratiladi: geokomponentli, geosferali, geotizimli. geokomponentli eng …

2 / 17

atlari moddalar qattiq, suyuq va gazsimon holatda uchraydi quyosh energiyasi issiqlik va mexanik energiyaga aylanadi geografik qobiqda yangi hosilalar sodir bo’ladi tirik organizmlar uchun sharoit mavjud issiqlikning o’zgarishi va to’planishi yuz beradi o’ziga xos qonuniyatlar asosida rivojlanadi geograﬁk qobiqning bir butunligi qonuniyati muhim qonuniyatlardan biri bo‘lib, barcha komponentlarning bir-biri bilan chambarchas bog‘liqligi va ulardan birining o‘zgarishi butun qobiqning yaxlitligini buzilishiga olib kelishida namoyon bo‘ladi. chunki, geografik qobiq – tabiat komponentlarining oddiygina yig‘indisi bo‘lmasdan, balki maxsus xususiyatlarga ega bo‘lgan va yaxlit, bir butun rivojlanuvchi sifatiy yangi hosiladir. geografik qobiq uni tashkil qiluvchi qobiqlardanko‘p xususiyatlariga ko‘ra farq qiladi, ulardan asosiylari quyidagilardan iborat: 1. geografik qobiq moddiy tarkibi va tuzilishining xilma-xilligi. geografik qobiqda moddalar uch xil, ya’ni qattiq, suyuq va gazsimon holatda uchraydi. ularning fizik va kimyoviy xususiyatlari turlicha va o‘zgaruvchan. moddalarning tuzilishiga ko‘ra, organik, noorganik va aralash turlari ajratiladi. 2. geografik qobiqda energiyaning turli xillari uchraydi. quyosh ener giyasi kimyoviy jarayonlar, issiqlik …

3 / 17

zonallik, azonallik, modda va energiyaning aylanma harakati, ritmiklik. geografik qobiqning bir butunligi qonuniyati turlar migratsiyasi ro’y beradi “kontinental ko’prik “yuz beradi materik va okeanlarning qirg’oq chegaralari o’zgaradi muz bosish davri dunyo okeani sathi sezilarli pasayadi katta hajmda suvlar muzliklarda to’planadi shelfning qurishi yuz beradi geografik qobiqning bir butunligi va komponentlarning o‘zaro bog‘liqligini to‘rtlamchi davr muz bosishlari misolida yaqqol ko‘rish mumkin. muz bosish davrlarida katta hajmdagi suv muzliklarda to‘planadi. bu esa dunyo okeani sathining sezilarli pasayishiga (100–110 m) olib kelgan. dunyo okeani sathining pasayishi, o‘z navbatida, yerning butun tabiatida aks etadi: shelfning qurishi yuz beradi, materiklar va okeanlarning qirg‘oq chegaralari, qiyofasi o‘zgaradi, orollarning ayrimlari materiklar bilan tutashadi, ayrim bo‘g‘izlar (masalan, bering, gibraltar) quruqlikka aylanib materiklar tutashib ketadi va "kontinental ko‘priklar” vujudga keladi. ushbu "ko‘priklar” orqali turlarning migratsiyasi ro‘y berib, o‘simliklar va hayvonlar yangi yerlarni egallaydi. yer yuzining barcha daryo havzalarida eroziya ba’zisining pasayishi natijasida chuqurlatma eroziya faollashadi. modda va energiyaning aylanma …

4 / 17

litosferada, asosan, gipergenez zonasigacha, ya’ni nuragan g‘ovak jinslar tarqalgan chegaragacha bo‘lgan moddalar aylanma harakatda ishtirok etadi. atmosferada aylanma harakat atmosferaning umumiy sirkulyatsiyasida namoyon bo‘ladi, sayyoraviy miqyosdagi shamollar (havo oqimi)ning shakllanishi sodir bo‘ladi. atmosferaning umumiy sirkulyatsiyasiga mintaqaviy va mahalliy aylanma harakatlar qo‘shiladi. gidrosferada suvning katta va kichik aylanma harakati sodir bo‘ladi. ritmiklik – bir yo’nalishda rivojlanuvchi tabiiy hodisa va jarayonlarning muayyan vaqt davomida takrorlanib turishiga aytiladi. ritmiklikning – ikki shakli ajratiladi davriylik - bir xil davom etadigan ritmiklik bo’lib, hodisa va jarayonlarning aniq bir vaqt davomida takrorlanib turishi. sikllik – vaqti-vaqti bilan davom etadigan ritmiklik bo’lib, hodisa va jarayonlarning turli muddatlarda takrorlanishi ritmiklik aylanma harakatlar murakkabligi bo‘yicha turlichadir. ayrim aylanma harakatlarda moddaning mexanik aralashmasi (masalan, atmosfe raning umumiy sirkulyatsiyasi, okean oqimlari) yuz bersa, boshqalarida modda holatining o‘zgarishi (masalan, suvning aylanma harakatida gaz, suyuq, qattiq holatga o‘tishi) kuzatiladi, uchinchi xilida esa kimyoviy aylanish (fotosintez reaksiyasi) kuzatiladi. ritmiklik deb, bir yo‘nalishda rivojlanuvchi tabiiy …

5 / 17

kembriy, ordovik, silur), gersin (devon, tosh ko‘mir, perm), mezozoy (trias, yura, bo‘r), kaynozoy. bu davrda tektonik harakatlar, vulqon otilishlari faollashadi, materiklarning qiyofasi, iqlim, oxir oqibatda yer tabiati o‘zgarishini keltirib chiqaradi. ko’p asrlik ritmiklik sutkalik yillik asr ichida quyosh, oy va yer bir to’g’ri chiziqda 11, 22 va 33 yillik siklliklar yer o’qining 66,5 qiyaligi bilan bog’liq yerning o’z o’qi atrofida aylanishi bilan bog’liq atamalarni to’g’ri joylashtiring. termosfera, yadro, mantiya, yer po’sti, plitalar, vulqon, zilzila, bo’g’iz, shelf, qo’ltiq, artezian, oqimlar, mikroorganizmlar, o’simliklar, strotosfera, ekzosfera, ozon, troposfera, bulut, moxorovichich yeri, mezosfera, 1. topshiriq 1.topshiriq atmosfera gidrosfera litosfera biosfera troposfera strotosfera atermosfera mezosfera ozon bulut shelf bo’g’iz qo’ltiq artezian oqimlar vulqon zilzila plita moxorovichich yeri yadro yer po’sti mikroorganizimlar o’simlik hayvon jamiyat audio1.wav audio2.wav image2.jpg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.png image8.jpg audio3.wav image9.jpg image10.jpg image13.jpeg image14.png image11.jpeg image12.jpeg image15.jpg image16.jpg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari"

geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari 40-maktab tohirova mohira geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari geografik qobiq litosfera gidrosfera atmosfera biosfera yerning ichki va tashqi (koinot) omillari va jarayonlari yer po‘stining yuza qismida to‘qnashib va o‘zaro ta’sirlashib sayyoramizning boshqa hech bir qismida uchramaydigan o‘ziga xos tabiiy tizim – geografik qobiqni vujudga keltirgan. geografik qobiqning mohiyati shundaki, faqat undagina suv uch xil holatda uchraydi, hayvonlar va o‘simliklar yashaydi, tuproq qoplami hosil bo‘ladi, turli tog‘ jinslari va relyef shakllari vujudga keladi, quyosh energiyasi to‘planadi va xususiyatlarini o‘zgartiradi. eng asosiysi, hayot mavjud, kish...

This file contains 17 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: geografik qobiq va uning umumiy… PPTX 17 pages Free download Telegram