demografik jarayonlar va ijtimoiy – iqtisodiy muammolar o`rta osiyo respublikalari materiallari asosida

DOC 47,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351156706_22327.doc demografik jarayonlar va ijtimoiy – iqtisodiy muammolar o`rta osiyo respublikalari materiallari asosida reja: 1. demografik jarayonlar va demografik vaziyat. 2. demografik jarayonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish bilan aloqasi. 3. o`rta osiyo respublikalarida demografik vaziyat. 4. aholini tabiiy va migratsion harakatidagi o`zgarishlar o`rta osiyo respublikalari –o`zbekiston, turkmaniston, tojikiston va qirg`iziston mustaqillikka erishganlaridan so`ng o`z oldilarida turgan muhim siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini hal etmoqdalar. jumladan, milliy iqtisodiyotni mustahkamlash, uni bozor munosabatlariga o`tish davri talablariga muvofiqlashtirish, mavjud tabiiy, sotsial-iqtisodiy va boshqa imkoniyatlardan to`la va samarali foydalanish, mamlakatning geosiyosiy mavqeini yanadi takomillashtirish masalalari katta ahamiyat kasb etadi. shuningdek, aholi muammolarini ijobiy hal etish, uning yashash sharoitini tubdan yaxshilash, sifat ko`rsatkichlariga e`tibor berish ayniqsa dolzarbdir. odatda, tabiat bilan jamiyat taraqqiyoti o`rtasida muayyan darajadagi mutanosiblik kerakligidek, aholi va iqtisodiyot rivojlanishi ham bir-biriga muvofiqlashuvi lozim. shu ma`noda, iqtisodiyot, moddiy ishlab chiqarish jabhalari aholi (nufus) sonining o`sishiga nisbatan ancha ildamroq, ustuvorroq rivojlanmoqi kerak. o`z navbatida iqtisodiyotning bunday bo`lishiga aholining o`sib …

irish va aksincha, aholi sonini mavjud iqtisodiy imkoniyatlardan kelib chiqqan holda hamda ushbu masalani davlatning rasmiy demografik siyosati asosida tartibga solish va uning o`sishini chegaralashdan iboratdir. albatta, bu ikki yo`nalishni qat`iy ravishda bir-biriga muqobil qo`yish xato, chunki har qanday sharoitda ham demopentrik prinsip ustun turadi. binobarin, amalda ko`proq birinchi yo`nalish qo`llanilmoqda va bu shubhasiz, mantiqan to`g`ridir. sababi, iqtisodiyot, moddiy borliq, milliy daromad aholi soni o`sishiga nisbatan taxminan 3-4 marta tezroq yoki ko`proq o`smog`i lozim. shu bilan birga ba`zi davlatlar iqtisodiy tanglik, ekologik vaziyatning nochorligi va boshqa sharoitlar tufayli aholi soni o`sishini pasaytirishga (to`xtatishga) mo`ljallangan demografik siyosatni o`tkazmoqdalar. ayni paytda iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida aholi sonining kamayishini to`xtatish va uning barqaror o`sishini rag`batlantirishga moyil yoki intiluvchi davlatlar ham yo`q emas. yana shuni qayd etmoq joizki, ayrim mintaqa va mamlakatlarda ekologik muhit va ijtimoiy hayotning yomonlashuvi oqibatida aholining «aylanma harakati» (oboroti) ko`paymoqda – yuqori darajadagi tug`ilish ko`rsatkichlari ayni vaqtda, afsuski, xuddi shunay yuqori …

oshdi. agar 1865 yilga nisbatan qaralsa, region aholisi 1938-1939 yilarga kelib 2 barobar ko`paydi. demak, buning uchun taxminan 75 yil talab etildi. keyingi yillarda esa aholisining ko`payishi ancha jadallashadi-1970 yilga kelib aholi soni yana hissaga oshdi va 20 mln. kishini tashkil etdi. boshqacha qilib aytganda, aholi sonining bunday ko`payish davri deyarli 2 martaga qisqardi va atigi 32-33 yilga teng bo`ldi, xolos. aytish mumkinki, asrimizning oxiriga kelib mintaqa aholisi 1970 yilga nisbatan yana ikki hissa ko`paydi, ya`ni 30 yil davomida uning soni 40 mln-dan oshib ketdi. sobiq sssrning aholisi eng avvalo o`rta osiyo respublikalari hisobidan ko`payib borardi: mamlakat yillik o`rtacha aholi sonining ko`payishining taxminan 35 foizi o`rta osiyoga, shundan 20 foizi o`zbekistonga to`g`ri kelardi. binobarin, o`sha yillarda mintaqada o`ziga xos demografik vaziyat vujudga kelgan edi. aholining o`rtacha yillik ko`payish sur`ati ham yuqorilashib bordi. chunonchi, bu raqam 1926-1939 yilarda 2,55 (sssr-2,00), 1939-1959 yy.-1.30 (0,50), 1950-1970 yy. 3,45(1,35) va 1070-1989 yy.-2,70 (0,90) foizni …

23,0, o`lim 5,8 va bolalar o`limi 21,8 promillega teng bo`ldi. shu bilan birga mintaqaning demografik rivojlanishida aholi migratsiyasining rolinini ham inkor etib bo`lmaydi, albata. bu yerga chetdan (xususan rossiya rayonlaridan) aholining ko`chib kelishi xix asrning so`nggi choragida, ikkinchi jahon urushi yillarida ancha avj olgan edi. 80 nchi yillar oxiri va 90-yillarning birinchi yarmida esa aks vaziyat yuzaga keldi- o`rta osiyodan «kelgindi» aholining qayta ko`chib ketishi ko`paydi. agar dastlabki yilarda g`ayri mahalliy milatlar ko`proq uzoq xorijga (aqsh, isroil va boshqalar) ko`chib ketgan bo`lsa, keyinchalik emigratsiya jarayoni «yaqin xorij», ya`ni sobiq ittifoqdosh respublikalarini va birinchi navbatda rossiya, ukraina davlatlarini ham qamrab oldi. misol tariqasida, quyidagi raqamlarni keltirish o`rinli: o`zbekiston respublikasidan 1980 yilda «uzoq xorijga», ya`ni sobiq sssr hududidan tashqariga 900 kishi ko`chib ketgan bo`lsa, 1998 yilda tashqi migratsiya 3580 kishini, 1989 yilda-10100 va 1990 yilda 41934 kishini tashkil etdi. qirg`istonda ushbu raqamlar yuqoridagi yillarga mos ravishda 957, 10618, 16757 va 18035 kishiga, …

oqda. masalan, chop etilgan ma`lumotlarga qaraganda, respublika bu borada 1999 yilda mdx mamlakatlari orasida birinchi o`ringa chiqib oldi; bu yerda sanoat mahsulotlari 1991 yilga nisbatan 117 foizga o`sdi. hamma narsa taqqoslashda, qiyoslashda ravshanlashadi, deyishadi. shu nuqtai nazardan yondoshsak, bu ko`rsatkich rossiyada 53, ukrainada 51 va qozog`istonda 48 foizga tengligini guvohi bo`lamiz. raqamlar o`z-o`zicha vaziyatni real ko`rsatmoqda va ularni ortiqcha tahlil qilishga zaruriyat bo`lmasa kerak. adabiyotlar 1.baburin v.l., mazurov y.l, geograficheskiye osnovi upravleniya. м, 2000 2.golubchik m.m., yevdokimov s.p., maksimov, g.i., istoriya geografii-(smolensk, 1998) 3.grigoryev a.g. geografiya v sovremennom mire.-m, prosveheniye, 1999. 4.karimov i. o‘zbekiston xxi asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik sharoitlari va taraqqiyot kafolatlari. –t:o‘zbekiston, 1997. 5.mashbits y.g. osnovi stranovedeniya.-m: prosvedeniye, 1999. 6.maksakovskiy v.p. istoricheskaya geografiya mira.-m., 1999. 7.proxorov b.b. prikladnaya antropoekologiya.-m., 1998. 8.ratanova m.p. ekologicheskiye osnovi obhestvennogo proizvodstva.-smolensk, 1999 9.saushkin y.g. ekonomicheskaya geografiya: teoriya, metodi, praktika.- m:misl,1978. 10.soliyev a., mallaboyev t. iqtisodiy va sotsial geografiyada ayrim qonuniyatlarni o‘rganish metodikasi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "demografik jarayonlar va ijtimoiy – iqtisodiy muammolar o`rta osiyo respublikalari materiallari asosida"

1351156706_22327.doc demografik jarayonlar va ijtimoiy – iqtisodiy muammolar o`rta osiyo respublikalari materiallari asosida reja: 1. demografik jarayonlar va demografik vaziyat. 2. demografik jarayonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish bilan aloqasi. 3. o`rta osiyo respublikalarida demografik vaziyat. 4. aholini tabiiy va migratsion harakatidagi o`zgarishlar o`rta osiyo respublikalari –o`zbekiston, turkmaniston, tojikiston va qirg`iziston mustaqillikka erishganlaridan so`ng o`z oldilarida turgan muhim siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini hal etmoqdalar. jumladan, milliy iqtisodiyotni mustahkamlash, uni bozor munosabatlariga o`tish davri talablariga muvofiqlashtirish, mavjud tabiiy, sotsial-iqtisodiy va boshqa imkoniyatlardan to`la va samarali foydalanish, mamlakatning geosiyosiy mavqei...

Формат DOC, 47,5 КБ. Чтобы скачать "demografik jarayonlar va ijtimoiy – iqtisodiy muammolar o`rta osiyo respublikalari materiallari asosida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: demografik jarayonlar va ijtimo… DOC Бесплатная загрузка Telegram