o'zbek tilshunoslik filologik terminlari ilmiy tavsifi

DOCX 44 pages 332.5 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 332.5 KB

File type DOCX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus talim vazirligi mirzo ulugbek nomidagi ozbekiston milliy universiteti tarix fakulteti kurs ishi mavzu: : o'zbek tilshunoslik filologik terminlari ilmiy tavsifi qabul qildi:______ bajardi: _____ toshkent-2022 mundarija: kirish……………………………………………………………………………………………………………………. termin va terminologiya............................................................................................. 1.1 o‘zbek terminologiyasining shakllanish bosqichlari. o‘zbek tili so‘z boyligida sohaviy terminlar va ularning til xususiyatlari.............................................................. 1.2 o‘zbek terminologiyasining leksik genetik xususiyatlari...................................... 1.3 terminologik leksikaning umumadabiy leksika bilan munosabati..................... 1.4 qadimgi turkiy til, eski turkiy til va eski o‘zbek adabiy tili terminologiyasi....... xx asr o‘zbek terminologiyasi.................................................................................... 2.1 mustaqillik davri o‘zbek terminologiyasining taraqqiyoti..................................... 2.2 o‘zbek tili terminologiyasidagi leksik-semantik hodisalar................................... 2.3 terminologik lug‘atlar, ularning mazmun va sifatini aniqlash............................. 2.4 o‘zbek terminologiyasini takomillashtirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar........................................................................................................................... xulosa………………………………….…………………………………………………………………………..… foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………………………………………………….. kirish o‘zbekiston respublikasi prezidentining “alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetini tashkil etish” va “o‘zbekiston respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi farmonlari, o‘zbekiston respublikasining “davlat tili haqida”gi qonuni hamda “kadrlar tayyorlash milliy dasturi”dan …

2 / 44

holda o‘zbek terminologiyasi sohasining predmeti, maqsadi va vazifasini yoritish, fan doirasida o‘rganiladigan bosh masalalarning mazmun-mundarijasini belgilash, talabalarda terminologiyaning maxsus ilmiy-texnikaviy ma’nolarni ifodalovchi termin yoki so‘z birikmalari tizimi, uning muayyan adabiy til so‘z boyligida albatta mavjudligi, leksikaning ajralmas bir qismi ekanligi, terminlar bilan leksika orasida farq borligi xususida bilim va ko‘nikmalar hosil qilish, terminlar shakllanishida intralingvistik va ekstralingvistik omillarning roli, terminlarning struktur- grammatik qurilishi qatlamlari, hosil bo‘lish yo‘llari, terminlar tarkibidagi leksik-semantik jarayonlar, terminlarni tartibga solish, muvofiqlashtirish, terminologik tadqiqotlar, terminologik lug‘atlar borasida ma’lumot berish muhim vazifalardan hisoblanadi. fanning maqsad va vazifalari. “alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetini tashkil etish to‘g‘risida”gi farmonda ta’kidlanganidek: “eng avvalo, ona tilimizning qo‘llanish doirasini kengaytirish, uning tarixiy ildizlarini chuqur o‘rganish va ilmiy asosda har tomonlama rivojlantirish bugungi kunda o‘ta dolzarb masalaga aylanmoqda. bu haqda gapirganda, birinchi navbatda, fundamental fanlar, zamonaviy axborot va kommunikatsiya texnologiyalari, sanoat, bank-moliya tizimi, yurisprudensiya, diplomatiya, harbiy ish va shu kabi …

3 / 44

ki o‘zbek adabiy tili, hozirgi o‘zbek adabiy tili va mustaqillik davri o‘zbek tili terminologiyasining shakllanish va rivojlanishiga to‘rtki bo‘lgan ijtimoiy shart-sharoit va omillar, terminlar sistemasining taraqqiy etishida o‘zbek tili qatori boshqa tillarning salmoqli o‘rni, terminlarning yasalish qoliplari, terminologik izlanishlar, istiqlol yillari o‘zbek terminologiyasida yuz bergan jarayonlar ҳақида маълумот беришдан иборат. fanni o‘qitishda “o‘zbek terminologiyasi” fanining vujudga kelishi va rivojlanishi bo‘yicha bilimlarni o‘zlashtirish va mustahkamlash, talabalarda o‘zbek terminologiyasi bo‘yicha boshlang‘ich bilim ko‘nikmalarini hosil qilish, jamiyatda ro‘y beradigan har qanday o‘zgarishlarning terminologiyada yaqqol ifodasini topishi, o‘zbek terminologiyasi sistemasining dastlab qadimgi turkiy til bitiklarida ko‘zga tashlanishi, uning eski turkiy til va eski o‘zbek adabiy tilida miqdor va sifat jihatdan o‘sib borishi, hozirgi o‘zbek adabiy tilida tub o‘zgarishlarga uchragani, uning sof turkiy (o‘zbekcha) hamda o‘zlashma qatlamlardan iboratligi, terminlarning struktur-grammatik qurilishi haqida bilim berish singari vazifalarni amalga oshirish nazarda tutiladi. ushbu qo‘llanma terminologiya sohasida nafaqat respublika, balki chet el tilshunoslari tomonidan yaratilgan lug‘atlar, monografiyalar, qo‘llanmalar, …

4 / 44

a, terminologiya adabiy til leksikasining mustaqil qatlami tarzida e’tirof etilsa, ikkinchi ta’limotga muvofiq u adabiy til so‘z boyligi tarkibidan ajratiladi, “alohida turuvchi” obekt tarzida baholanadi va nutqning turlari (sheva, jargon, jonli so‘zlashuv)ga tenglashtiriladi. v.p.danilenkoning ta’kidlashicha, terminologiya deganda umumadabiy tilning mustaqil funksional turi, ya’ni an’anaviy fan tili (fan,ilm yoki texnika tili) nazarda tutiladi (danilenko 1977;8). fan tili umumadabiy tilning funksional sistemalaridan biri sifatida jonli so‘zlashuv tili va badiiy adabiyot tili tushunchalari bilan bir qatorda turadi. fan tili millatning umumadabiy tili asosida shakllanadi va rivojlanadi. shu bois fan, ilm tili poydevorini umumadabiy tilning leksikasi, so‘z yasalishi va grammatikasi tashkil qiladi. x.xyuellning qayd etishiga ko‘ra, terminologiya muayyan fanga oid terminlar yoki texnika sohasida qo‘llanadigan so‘zlar yig‘indisidir. biz terminlar ma’nosini qayd etish orqali ular ifodalaydigan tushunchalarni ham qayd etamiz (whewell 1967). termin so‘zini turlicha tushunish mavjud. chunonchi, mantiqshunos(logik)lar uchun termin-aniq obektga tegishli tavsif (yoki tavsiflar) yig‘indisini nazarda tutuvchi va unda tatbiq etiluvchi so‘z hisoblanadi. …

5 / 44

mantiqiy (logik) bo‘linishning rivojlanish va takomillashishida yangi qadam sanaladi. xx asrning 30- yillarida ushbu masala bilan yaqindan shug‘ullangan praga lingvistik maktabi (plm) a’zolari (n.trubetskoy, r.yakobson) g‘oyalarining 60- yillarda matnga mashina (ehm) yordamida ishlov berish, ya’ni matnlarni kodlash va qaytakodlash, ma’lumotlarni mashina yordamida axtarish, matnni bir tildan boshqa bir tilga tarjima qilish singari jarayonlarda o‘ta mahsuldor ekanligi isbotlandi. tamg‘alanmagan birliklarning nol ko‘rsatkichli, tamg‘alangan birliklarning esa tamg‘alanmagan birliklarga nisbatan qo‘shimcha ma’lumot tashishi jihatidan farqlanishi aniqlandi. termin va terminologik leksika tushunchalarini bir-biridan farqlash zarur. terminlarning qo‘llanish, tarqalish ko‘lami muayyan terminologik sistema bilan cheklangan bo‘lib, ular insonning faoliyati doirasidagi aniq uslubda harakat qiladi, voqelanadi. terminologik leksika o‘z tarkibiga tor mutaxassislik doirasidan ommaviy muloqot doirasiga ko‘chgan noprofessional nutqiy kontekstda keng qo‘llanadidigan so‘z va so‘z birikmalarini qamrab oladi. umumadabiy til doirasiga o‘tgan termin o‘z terminologiyasi, terminologik maydoni va sistemasidan yiroqlashadi, terminlik xarakteristikasidan ajralib qoladi. termin ta’rifi xususida ilmiy adabiyotlarda ko‘pdan-ko‘p mulohazalar bildirilgan. deyarli barcha ta’riflarda termin …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilshunoslik filologik terminlari ilmiy tavsifi"

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus talim vazirligi mirzo ulugbek nomidagi ozbekiston milliy universiteti tarix fakulteti kurs ishi mavzu: : o'zbek tilshunoslik filologik terminlari ilmiy tavsifi qabul qildi:______ bajardi: _____ toshkent-2022 mundarija: kirish……………………………………………………………………………………………………………………. termin va terminologiya............................................................................................. 1.1 o‘zbek terminologiyasining shakllanish bosqichlari. o‘zbek tili so‘z boyligida sohaviy terminlar va ularning til xususiyatlari.............................................................. 1.2 o‘zbek terminologiyasining leksik genetik xususiyatlari...................................... 1.3 terminologik leksikaning umumadabiy leksika bilan munosabati..............

This file contains 44 pages in DOCX format (332.5 KB). To download "o'zbek tilshunoslik filologik terminlari ilmiy tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilshunoslik filologik t… DOCX 44 pages Free download Telegram