gibridlanish nazariyasi

PPTX 23 pages 3.8 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.8 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

gibridlanish nazariyasi gibridlanish nazariyasi reja: 1. gibridlanish nazariyasi haqida tushuncha. 2. gibridlanishning turlari 3. atom orbitallarning gibridlanishi agar davriy jadvaldagi ayrim elementlarning joylashuvi o’rniga va ular namoyon etadigan valentliklariga e’tibor bersak: be atomining tashqi elektron qavatida 2 ta s-elektroni bo’lib, ular o’zaro juftlashgan va shu sababli toq elektroni bo’lmagani uchun kovalent bog’ hosil qila olmasligi kerak, ammo 2 ta kovalent bog’lanish hosil qiladi: c — atomida 2 ta s va 2 ta p elektronlar bo’lib, ulardan faqat p elektronlarigina toq holatda bo’lgani uchun uglerod atomi birikmalarda faqat ikki valentli bo’lishi kerak edi, lekin uglerod asosan to’rt valentli bo’ladi. shu singari ko’pchilikmetallarning ionlari oksidlanish darajasi past bo‘lsa-da, (cu+2) kompleks birikmalarda [cu(nh3)4]+2 to’rt, [cu(h2o)6]+2 oltivalentli(koordinatsionsonli) bo’ladi va bu holatlarda qandaydir nomuvofiqlik bordek tuyuladi. agar yuqoridagi holatlami chuqurroq tahlil etsak va atomlaming asosiy va qo‘zg‘algan holatlarining elektron tuzilishi o’rtasida farq mavjudligini hamda atom orbitallari gibridlanishi mumkinligini e’tiborga olsak, bu savollarga yetarlicha asosli javob …

2 / 23

mlardan hosil bo‘lgan kovalent bog‘lanishlar doimo fazoviy yo‘nalgan bo‘ladi. bog‘lanishlar orasidagi burchaklar valent burchaklar deyiladi. ko‘pincha kovalent bog‘lanish hosil bo‘lishida ishtirok etadigan elektronlar turli holatlarda, masalan, biri- s-, boshqasi p- orbitallarda bo‘ladi. bunda molekuladagi bog‘lanishlarning puxtaligi ham turlicha bo‘lishi kerak edi. lekin tajriba ular teng qimmatli ekanligini ko‘rsatadi. bu hodisa l. poling tomonidan kiritilgan, atom orbitallarining gibridlanishi haqidagi qoida bilan tushuntiriladi. c(qo’zg’)— atomida 4 ta (1 ta s, 3 ta p) orbitalda 4 ta toq elektron joylashgan. lekin bu elektron orbitallar bir-biridan ko‘rinishi va energiyasi (asosan s va p-orbitallar) bilan farq qiladi va ular kimyoviy bog’lanish hosil bo’lishida maksimal darajada boshqa bog’lanuvchi orbitallar bilan “o’zaro qoplana”olmaydi. bu “noqulaylik” ni bartaraf etish uchun kо‘rinishi va energiyasi bilan farq qiluvchi (s va p) orbitallaming о’zaro qo‘shilib ketib, energiyasi va kо‘rinishlari bir xil bo ‘igan yangi elektron orbitallarning hosil bo ‘lish hodisasi atom orbitallarning gibridlanishi deyiladi. gibridlanish natijasida hosil bo‘lgan orbitallar nosimmetrik—bir tomoni …

3 / 23

ta p- (3 ta p dan) orbitallar o’zaro gibridlansa: 1 ta s + 2 ta p = 3 ta sp2 gibrid orbitallar hosil bo’ladi. bu orbitallar fazoda teng tomonli tekis uchburchak ko’rinishida joylashib, ular orasidagi burchak 120° ni tashkil etadi. bu gibridlanish hisobiga hosil bo’lgan kimyoviy bog’lanishli molekulalar va ionlarga misollar: bcl3, bf3, alcl3, albr3, c2h4 (qo’shbog’ hosil qilgan barcha uglerod atomlari), c6h6, so3-2. 1 ta s- va 3 ta p- orbitallaming o’zaro ta’sirlashuvi natijasida 1 ta s + 3 ta p = 4 ta sp3 gibrid orbitallar hosil bo’ladi. bu gibrid orbitallar fazoda 109° burchak ostida joylashadi va ular asosan tetraedrik tuzilishli molekulalarni hosil qiladilar. bular qatoriga ch4, h2o, nh3, nh4+, po4—3, clo—, barcha to’yingan uglevodorodlar va sikloparafinlardagi uglerod atomlarini kiritish mumkin. ma’lumki, aksariyat metallarning ionlari kompleks hosil qilish xossasiga ega. ulaming 4 — va 5- elektron qavatlaridagi s-, p-, d- orbitallari o’zaro gibridlanib, sp3d1, sp3d2 kabi murakkab gibrid …

4 / 23

magan p orbital ana shu tekislikka perpendikulyar holda boʻladi. bunday gibridlanish to’yinmagan uglevodorodlar (alkenlar), karbonil va karboksil funksional guruhlaridagi uglerod atomlariga xos bo’ladi. i. sp-gibridlanish. uglerod atomidagi tashqi 1ta s va 1ta p orbitallarning gibridlanishidan 2ta sp-gibrid orbitallar yuzaga keladi, ular chiziqda 180° burchak hosil qilib joylashadi. gibridlanmagan 2ta p orbitallar esa oʻzaro perpendikulyar tekisliklarda boʻladi. bunday gibridlanish alkinlar, allenlar va nitrillarda kuzatiladi. gibridlanish turiga qarab c-c bogʻ uzunligi oʻzgarishini quyidagi misolda yaqqol ko’rish mumkin: ugleroddan boshqa element atom orbitallari ham gibridlanishi mumkin. masalan, ammoniy ioni va unga mos alkilammoniy kationlarida azot atomi elektron orbitallari sp³, piridinda sp², nitrillarda esa sp-gibridlanish holatida bo’ladi. foydalanilgan adabiyotlar: 1. raymond chang. general chemistry: the essential concepts. 5 edition, england 2013. 313-340- betlar. 2. парпиев н.а., раҳимов ҳ.р., муфтахов а.г. анорганик кимё назарий асослари. т.: ўзбекистон. 2000. 179-186 бетлар. 3. toshpulatov yu.t., raxmatullayev n.g. anorganik kimyo (nazariy asoslari). t.: tdpu. 2005. 92-94-betlar. 4. аҳмеров …

5 / 23

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gibridlanish nazariyasi"

gibridlanish nazariyasi gibridlanish nazariyasi reja: 1. gibridlanish nazariyasi haqida tushuncha. 2. gibridlanishning turlari 3. atom orbitallarning gibridlanishi agar davriy jadvaldagi ayrim elementlarning joylashuvi o’rniga va ular namoyon etadigan valentliklariga e’tibor bersak: be atomining tashqi elektron qavatida 2 ta s-elektroni bo’lib, ular o’zaro juftlashgan va shu sababli toq elektroni bo’lmagani uchun kovalent bog’ hosil qila olmasligi kerak, ammo 2 ta kovalent bog’lanish hosil qiladi: c — atomida 2 ta s va 2 ta p elektronlar bo’lib, ulardan faqat p elektronlarigina toq holatda bo’lgani uchun uglerod atomi birikmalarda faqat ikki valentli bo’lishi kerak edi, lekin uglerod asosan to’rt valentli bo’ladi. shu singari ko’pchilikmetallarning ionlari oksidlanish darajasi past bo‘lsa-...

This file contains 23 pages in PPTX format (3.8 MB). To download "gibridlanish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: gibridlanish nazariyasi PPTX 23 pages Free download Telegram