yevropaning geografik o`lkalari

DOC 73.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1350805589_19047.doc европанинг географик ўлкалари www.arxiv.uz yevropaning geografik o`lkalari reja: 1. fennoskandiya. 2. islandiya. 3. o`rta yevropa tekisligi 4. markaziy yevropa va britaniya orollari 5. alp-karpat yevropasi. 6. o`rta dengiz yevropasi, 7. sharqiy yevropa tekisligi. yevropa shakllanish tarixi, geologik asosi, relyefi, iqlimi va tabiiy sharoitiga ko`ra bir-biridan tubdan farq qiluvchi bir necha tabiiy geografik o`lkalarga bo`linadi. bu o`lkalarni o`rganar ekanmiz, ularni alohida o`lka sifatida ajratilishiga albatta asos borligiga amin bo`lamiz. yoshi va litologik tarkibidagi tafovutga qaramasdan fennoskandiya relyefining tarkib topish tarixi ozmi-ko`pmi hamma joyda bir xil. to`rtlamchi davrda fennoskandiya bir necha marta muz bilan qoplangan va muzlik vujudga keladigan markaz bo`lgan. muzliklar va muz suvlari muzlik relyefining ajoyib komplekslarini vujudga keltirgan. fennoskandiya 56° shimoliy kenglik bilan 71° shimoliy kenglik orasida joylashgnaligi sababli iqlim juda qattiq, bulutli va tunmanli kunlar ko`p, kuchli shamollar esib turadi. iliq oqimli siklon sirkulyatsiyasi bo`lib turadigan atlantika okeaniga yaqin bo`lganidan bu yerda yog`in-sochin serob va qish davomida …

rmonlar ham, yaxshi saqlanib qolgan. o`rmon muxim tabiiy resurs bo`lib, finlyandiya, shvetsiya va norvegiyaning eksportida muxim o`rin tutadi, gidroresurslardan elektr energiyasi olishda keng foydalaniladi. norvegiya bilan shvetsiya dunyoda eng ko`p elektrlashtirilgan mamlakatlardndir. fennoskandiya temir va mis rudalariga hamda qurilish toshlariga boy. tog`lik oblast fennoskandiyaning g`arbiy tog`li qismi ikkita yirik orografik birlik: skandinaviya tog`lari va norlandiya yassi tog`ligidan iborat. skandinaviya tog`lari shimoli-sharqiy yo`nalishda cho`zilgan o`rtacha balandlikdagi usti yassi to`lqinsimon, tog`liklar-fyeldlardan iboratdir. fyeldlarni tektonik vodiylar ayrim massivlarga ajratib qo`ygan. g`arbdan fordlar, sharqdan daryo vodiylari va fordsimon ko`llar ana shu vodiylar bo`ylab kirib borgan. skandinaviya tog`larining sharqiy yon bag`ri g`arbiy yon bag`ridan qiyarok, lekin normandiya yassi tog`ligiga jarlik hosil qilib tik tushadi. skandinaviya tog`laridan normandiya yassi tog`ligiga o`tiladigan yon bag`ir qattiq bukilgan, bu yerda uzun f`ordsimon ko`llar va chuqur daryo vodiylari hosil bo`lgan. skandinaviyaning sharqiy qismini kesib o`tadigan tektonik yoriqlar ko`pincha shimoliy-g`arbiy yunalishdadir. yer yuzasi zina shaklida bo`lganidan bunday yoriqlarda serostona konskvent daryolar …

r mavjudligi sababdir. tekislik oblasti fennoskandiyaning tekislik qismi butunlay baltika qalqoni doirasida joylashgan. g`arbiy yevropadagi boshqa tekisliklardan farq qilib, bu joyning yer yuzasi eroziyaga chidamli kristall va metamorfik jinslardan tuzilgan. markaziy shvetsiya past-tekisligidagina qumtosh va kembriy-silur slanets hamda oxaktoshlardan iborat cho`kindi jinslar qoldiqlari uchraydi. skandinaviya muzliklarining chekinish bosqichlarida qadimgi baltika dengizining qirg`oq chiziqlari bor necha marta o`zgargan va transgressiyalar bo`lgan. bir necha transgressiya oqibatida markaziy shvetsiya pasttekisligida va qisman finlyandiyaning markaziy ko`l pasttekisligida morena qoplami yuvilib ketgan va dengiz qumlari hamda gillari yotkizilgan. biroq transgressiyalar uzoq davom etmaganligidan fennoskandiya tekisliklarining muzlik relyefi umuman kam o`zgargan. suv ostida qolgan rayonlarda asosan tuproq-grunt xarakteri o`zgarib, mayda donali gil fraksiyalar ko`paygan. bu fraksiyalar podzol tuproqlarning gilli va qumok turlarining paydo bo`lishiga katta ahamiyatga ega. fennoskandiya tekisliklarining atlantika okeanidan ancha uzoq bo`lganligi hamda skandinaviya tog`lari bilan to`silganligi tufayli mo`tadil kengliklarning dengiz havosi iqlimga kam ta`sir qiladi hamda arktika havosi bilan kontinental mo`tadil havo tez-tez …

. shimoldagi baland rayonlarda botqoq bosgan tayga o`rmonlari bilan birgalikda tunturi tog`-tundra o`simliklari ham uchraydi va landshaft o`rmon-tundra landshaftlariga o`xshab ketadi. fennoskandiya tekisliklari asosan pastqam tekisliklardir. faqat ikki joyda: finlyandiyada ounasselkya va manselkya, shvetsiyada smoland qirlaridan iborat. ounasselkya, manselkya sertepa qirlari balandligi 400-600 m keladigan past baland gryadalardir. finlyandiyada bunday o`rmonsiz tepaliklar "tunturi" deb ataladi. tundra so`zi ana shundan kelib chiqqan. shvetsiyaning janubida baltika qalqonining gumbaz shaklida ko`tarilgan uncha baland bo`lmagan qismida smoland qirlari bor. smoland qirlari o`z strukturasiga ko`ra, markazi baland janubi, g`arbi va sharqi bir oz qiya, bu qirlar shimolda markaziy shvetsuiya ko`l pasttekisligining tektonik depressiyasiga tik tushgan. smolandning yon bag`irlari markazidan atrofga oqadigan ko`p serostona daryolar bilan parchalangan, bu daryolarning vodiylari tektonik yoriqlardan o`tadi. islandiyani ko`pincha olov va muzlar oroli deyishadi. butun orol boshdan-oyoq to`rtlamchi va uchlamchi davr bazaltlaridan tarkib topgan. bu bazaltlar shimoliy atlantika quruqligi cho`kkanda paydo bo`lgan chuqur yoriqlardan oqib chiqqan. bazalt qoplamlari ko`pdan-ko`p platolar …

-tez tuman tushib, qattiq shamol esib turadi. yoz salqin, odatda, o`rtacha oylik xarorati 10°s dan past bo`ladi. bu sharoit daraxtlar o`sishi uchun noqo`laydir. qayin, tol, chetan, archalarning (balandligi 2-3 m) kichik-kichik chakalakzorlari islandiyada "o`rmonlar" deb ataladi va janubdagi atrofi berk vodiylarda yoki issiq buloqlar atrofida bo`ladi. qolgan rayonlarda mox-lishaynik yoki pakana buta tundralari, torfzorlar keng tarqalgan. platolardagi katta-katta maydonlar qoramtir chirksimon lishayniklar bilangina qoplangan. shuning uchun ham bunday joylar qora cho`llarga o`xshaydi. orol janubiy qismining 6% ga yaqin maydoni yaylov sifatida foydalaniladigan turli o`tlar bilan qoplangan o`tloqlardir. yevropa tekisligi yevropaning eng yirik tabiiy o`lkasidir. yer yuzasi tekis hamda territoriyasi katta bo`lganidan va geografik xolati xususiyatlariga ko`ra kenglik bo`ylab cho`zilgan landshaft xonalari aniq namoyon bo`lgan. bu esa o`lkaning o`ziga xos tabiiy geografik xususiyatidir. o`lkaning asosiy qismi germaniya-polsha past-tekisligi, yutlandiyani va shimoliy hamda baltika dengizlarining shu atrofdagi orollarini o`z ichiga oladi. qisqarok bo`lishi uchun bu territoriyalarning hammasini germaniya-polsha tekisligi oblasti deb ataymiz. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yevropaning geografik o`lkalari"

1350805589_19047.doc европанинг географик ўлкалари www.arxiv.uz yevropaning geografik o`lkalari reja: 1. fennoskandiya. 2. islandiya. 3. o`rta yevropa tekisligi 4. markaziy yevropa va britaniya orollari 5. alp-karpat yevropasi. 6. o`rta dengiz yevropasi, 7. sharqiy yevropa tekisligi. yevropa shakllanish tarixi, geologik asosi, relyefi, iqlimi va tabiiy sharoitiga ko`ra bir-biridan tubdan farq qiluvchi bir necha tabiiy geografik o`lkalarga bo`linadi. bu o`lkalarni o`rganar ekanmiz, ularni alohida o`lka sifatida ajratilishiga albatta asos borligiga amin bo`lamiz. yoshi va litologik tarkibidagi tafovutga qaramasdan fennoskandiya relyefining tarkib topish tarixi ozmi-ko`pmi hamma joyda bir xil. to`rtlamchi davrda fennoskandiya bir necha marta muz bilan qoplangan va muzlik vujudga keladigan mar...

DOC format, 73.5 KB. To download "yevropaning geografik o`lkalari", click the Telegram button on the left.

Tags: yevropaning geografik o`lkalari DOC Free download Telegram