иктисодий географияда тарихийлик, экологик ёндашув ва демоцентрик принцип

DOC 74.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1350709707_18127.doc иқтисодий географияда тарихийлик, экологик ёндашув ва демоцентрик принцип режа: 1. тарихийлик ёндошув ва географияда тарихий метод. 2. география тарихи ва тарихий география. 3. экологик ва географик ёндашув. 4. демоцентрик принцип. географиянинг икки асосий тамойили-ҳудудийлик ва мажмуалиликдан сўнг тарихийлик туради. бу принцип макон ва замон, замину замон бирлигидан келиб чиқади. зеро, ҳар қандай ҳодиса маълум бир вақтда ва муайян бир жойда содир бўлади. шунинг учун географияга тарих керак. сабаби-ҳозирги мавжуд воқелик ўз-ўзича, бирданига вужудга келмаган. бинобарин, бу воқелик қачон ва қандай шароитда пайдо бўлган ва у қандай ривожланиш босқичларини босиб ўтган-буларнинг ҳаммасини ҳозирги борлиқдан келиб чиққан ҳолда аниқлаб олмасдан туриб асосий масалани ҳал этиб бўлмайди. фақат ўтмишни таҳлил этиш орқали ҳозиргини баҳолаб бўлади, бу эса ўз навбатида келажакни, истиқболни илмий башорат этишга йўл очади. тарихийлик тамойилининг муҳимлигини н.н.баранский ҳам таъкидлаган. бу олим: «мамлакат ва районлар иқтисодий таърифини шундай берингки, у оёғи билан ерга–геология, геоморфология ва тупроқ-шуносликка, танаси билан тарих орқали …

шкентнинг туркистон генерал губернатор-лигининг пойтахти вазифасини бажариши, 1917 йил «социалистик инқилоб» йили, 1924 йил ўрта осиё республикаларининг ташкил этилиши, 1930 йил ўзбекистон республикаси пойтахтининг самарқанддан тошкентга кўчирилиши, иккинчи жаҳон уруши йиллари, 1966 йил тошкентда ер қимирлаши ва, ниҳоят, 1991 йил ўзбекистоннинг мустақилликка эришган йили. ана шу бурилиш ёки тарихий воқеалар бугунги тошкентга, унинг ҳудуди, хўжалиги ва аҳолиси, шаҳар қурилишига озми-кўпми ўз таъсирини ўтказган, из қолдирган. қолган оралиқ воқеалар эса бизга айни пайтда унча зарур эмас. бинобарин, уларни тарих фани учун қолдириш керак. географияда тарихийлик тамойили тарихий географиянинг ўрнини олмаслиги лозим. бу ерда тарихий ёндашув ўрганилаётган ҳодисанинг ўтмишига қисқача сафар қилинишини англатади, тарихий география эса ўтмишнинг алоҳида поғоналарида табиат ва, хусусан, хўжалик тармоқлари, аҳоли ва бошқалар қай даражада ривожланган ва қандай жойлашган каби масалаларни таҳлил этади ёки кўз ўнгимизда гавдалантиради. шу билан бирга, тарихийлик географиянинг тарихи ҳам эмас. чунки географиянинг тарихи деганда сўз кўпроқ географик кашфиётлар тўғрисида боради. шундай қилиб, тарихийлик …

билдиради. бу ерда агар ривожланиш тарих бўлса, жойланиш география демакдир. ҳар қандай ривожланиш маълум бир ҳудуд доирасида амалга ошади, жойлашув эса ривожланишнинг ҳудуддаги аксидан бошқа нарса эмас. география фанининг тамойилларидан яна бири экологик ёндашувдир. экология ўзининг туб моҳиятига кўра организмларнинг ички, ўзаро ва ташқи муҳит билан алоқадорлигини англатади. у бу жиҳатдан географик дунёқарашнинг мазмунига ҳам анча мос келади. сабаби географияда барча воқеа ва ҳодисалар ўзаро ҳамда ташқи муҳит билан ҳудудий муносабатда кўрилади. шу боис, экология маълум маънода географияга жуда яқиндир. шунинг учун бўлса керак, баъзи олимлар бу икки тушунчани маънодош сифатида ишлатганлар. масалан, чикаголик х.бэрроуз «инсон экологияси ёҳуд география» номли мақоласини (1923 й) ёзган эди. дарҳақиқат, географиядаги комплекслик тамойили экологик дунёқарашга ўхшаб кетади. аммо географик дунёқараш экологик ёндошувга кўра кексароқ ва мазмунан бойроқдир. сабаби, атроф-муҳит масалалари, унинг мусаффолиги ва аҳоли саломатлигига таъсири географияда ҳали экология вужудга келмаган вақтда ҳам мавжуд эди. маълумки, географиянинг бош фалсафий масаласи табиат ва инсон (жамият) …

ишлаб чиқариш цикллари ва и. в. комарнинг ресурс цикллари тўғрисидаги ғоялари жуда қўл келади. чунки, бу ғоялар заминида ишлаб чиқариш жараёнининг аввалги ва охирги нуқтасигача «бошдан оёқ» экологик ёндашув ётади. экологик тамойил, айниқса ишлаб чиқаришни ижтимоий ва ҳудудий ташкил этиш шакллари, хусусан, мужассамлашув билан уйғунлашиб кетади. масалан, қанча ишлаб чиқариш мужассамлашуви юқори бўлса (корхона йирик ёки корхоналар мажмуи бир жойда кўп бўлса), экологик вазият, одатда, бунинг акси бўлади. демак, бу ерда «ривожланган» тушунчаси кўп ҳолларда экологик носоғлом маъноси билан ёнма-ён туради. бир неча мисоллар келтирайлик: бошқирдистон пойтахти уфа шаҳрининг ўзида 3 та йирик нефтни қайта ишлаш заводлари мавжуд; украинанинг мариуполь (жданов) шаҳрида ёки россиянинг новокузнецк шаҳрида ҳам 3 тадан металлургия корхоналари ишлаб турибди. бу жиҳатдан айтиш мумкинки, ушбу шаҳарлар ривожланган йирик саноат марказлари ҳисобланади. лекин, айни пайтда бу шаҳарларнинг бир неча минглаб аҳолиси экологик ночор аҳволда бўлиши ҳам аёндир. худди шундай, ўзимизнинг чирчиқ шаҳарини олайлик. у ўлкамиздаги дастлабки «социалистик шаҳар», …

икнинг, ҳудудий саводсизлик ёки маданиятсизликнинг гувоҳи бўламиз. демак, экологик тамойил ҳам география учун ўта муҳимдир. бироқ у асло ишлаб чиқариш кучларини ривожлантиришга қарши турмайди. аксинча, бу ерда жойлаштириш масалаларини кўпроқ барча омил ва шароитларни атрофлича инобатга олган ҳолда «етти ўлчаб бир кес» маносида, географик экспертиза асосида амалга ошириш ҳамда замонавий, чиқиндисиз, экология нуқтаи назаридан мақбул ва тоза технологияни жорий қилишни ҳисобга олиб ҳал этиш лозим. шубҳасиз, мустақил мамлакат, унинг мустаҳкам миллий иқтисодиёти учун барча саноат тармоқлари, шу жумладан, кимё, металлургия ва бошқа корхоналар ҳам зарур. аммо улар мумкин қадар тўғри ва ҳозирги замон технологияси билан жойлаштирилиши лозим. шу билан бирга экологик масалалар фақат саноат географиясидагина эмас, балки улар қишлоқ хўжалик, аҳоли ва шаҳарлар, транспорт, рекреация, тиббиёт географияси каби йўналишларни ўрганишда ҳам асосий ўринда туриши керак. бошқача қилиб ақтганда, географик дунёқараш экологик фикрлаши билан сингдирилмоғи шарт. бинобарин, ҳудудийлик, комплекслик ва экологик тамойиллар асло бир-бирига зид бўлмай, аксинча, ёнма-ён туришлари талаб этилади …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "иктисодий географияда тарихийлик, экологик ёндашув ва демоцентрик принцип"

1350709707_18127.doc иқтисодий географияда тарихийлик, экологик ёндашув ва демоцентрик принцип режа: 1. тарихийлик ёндошув ва географияда тарихий метод. 2. география тарихи ва тарихий география. 3. экологик ва географик ёндашув. 4. демоцентрик принцип. географиянинг икки асосий тамойили-ҳудудийлик ва мажмуалиликдан сўнг тарихийлик туради. бу принцип макон ва замон, замину замон бирлигидан келиб чиқади. зеро, ҳар қандай ҳодиса маълум бир вақтда ва муайян бир жойда содир бўлади. шунинг учун географияга тарих керак. сабаби-ҳозирги мавжуд воқелик ўз-ўзича, бирданига вужудга келмаган. бинобарин, бу воқелик қачон ва қандай шароитда пайдо бўлган ва у қандай ривожланиш босқичларини босиб ўтган-буларнинг ҳаммасини ҳозирги борлиқдан келиб чиққан ҳолда аниқлаб олмасдан туриб асосий масалани ҳал этиб ...

DOC format, 74.0 KB. To download "иктисодий географияда тарихийлик, экологик ёндашув ва демоцентрик принцип", click the Telegram button on the left.

Tags: иктисодий географияда тарихийли… DOC Free download Telegram