мухит ва экологик омиллар.

DOC 84,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1407322442_57829.doc мухит ва экологик омиллар. режа: 1. мухит хақида тушунча. 2. организмлар мослашуви. 3. экологик омиллар. 4. экологик омилларни тирик организмга таъсир этиш қонуниятлари. биз мухит деганда — организмларни ураб турган барча омиллар йигиндисини тушунамиз. мухит купинча элементлардан ташкил топган булиб, уларнинг айримлари организм учун зарур, айримлари бефарк, учинчи бирлари эса зарарли таъсир килади. организмни ураб турувчи ва у билан доимий муносабатда буладиган табиатнинг бир кисми хаёт мухити деб аталади. ер юзида организмлар 4 хаёт мухитини узлаштирганлар. булар сув, тупрок, хаво ва организмлар мухитидир. организмларнинг яшаши учун бир ёки бир нечта мухитлар зарурдир. хаёт мухитлари алохида яшаш мухитларига булинади. яшаш мухити - хаёт мухитининг географик ва экологик хусусиятлари билан ажралувчи кисмидир. масалан, сув хаёт мухитида чучук ва шур сувли яшаш мухитлари, окар ва окмас яшаш сув мухитларига ажратилади. яшаш мухити, яшаш жойи ва геотопларга булинади. экотизимнинг барча элементлари хам биотик, хам абиотик омиллар таъсиридандир. бу жараёнлар муайян мухит шароитларида руй …
2
рган буларди; сувли мухит. сувда хаёт пайдо булган ва таркала бошлаган. кейинчалик тирик организмлар ер-хаво мухитини эгаллаганлар. хаётнинг узига хос 4-мухити бу тирик мавжудодларнинг узидир. мавжудодларнинг мухитга мослашуви адоптация дейилади. мослашув хаётнинг асосий хусусиятларидан бири булиб, мавжудодларнинг яшаб колиши ва купайишини таъминлайди. организмлар учун зарур булган ёки унга тескари таъсир киладиган мухит элементларига экологик омиллар дейилади. табиатда бу омиллар бир биридан ажралган холда таъсир килмайди, балки мураккаб комплекс куринишда таъсир килади. экологик омиллар яшаши мумкин булмаган, яшаш мухити ёки шу организмнинг хаёт шароити хисобланади. турли организмлар бирор бир омилларни турлича кабул килади хамда шу омилга бир холда таъсир килмайди. ундан ташкари организмларнинг хар бир тури учун узининг алохида шароити характерлидир. масалан: чул ва ярим чулда яшовчи усимлик ва хайвон турлари юкори температура ва паст намликда яшайди. тундрадагилар - нам етишмаслигига сезгир ва паст хароратда яшай олади. демак, организмларнинг нормал усиши ва ривожланиши учун экологик омиллар бевосита ва бевосита таъсир этиши …
3
нади: а). фитоген: жамоадаги усимликларнинг бир-бирига таъсири. бунга усимликларнинг бевосита механик таъсири симбиозлик, паразитлик, эпифитлик киради. лекин уларнинг бир-бирига курсатадиган бевосита таъсирлари мураккаб ва хилма-хил булади. масалан: усимликлар биргаликда яшаш натижасида бир бирини куёш ёруглиги, сув, минерал моддалар, хаво, иссиклик ва бошкалардан махрум килиши мумкин. б). зооген омиллар хайвонларнинг таъсири (усимликларнинг ёйилиши, механик таъсирлари, уларнинг хашоратлар ёрдамида чангланиши уругларнинг таркалиши). хайвонлар одатда усимликларга хар хил таъсир этади. масалан: хашоратлар усимликларнинг чангланишида, кушлар ва умурткали хайвонлар шунингдек баъзи бир хашоратлар мева ва уругларнинг таркалишида катнашса, баъзилари усимликлар билан озикланиб, уларни зарарлатади, хаттоки йукотиб юборади. экотизимнинг барча элементлари хам биотик, хам абиотик омиллар таъсиридандир. бу жараёнлар муайян мухит шароитларида руй беради. хар бир организм билан боглик булган мухитнинг экологик омиллари икки туркумга булинади: 1) жонсиз (абиотик) табиат омиллари; 2) жонли(биотик) табиат омиллари. мухитнинг экологик омилларини таснифланиши. (н.н.пономарёва буйича 1975 йил) абиотик омиллар биотик омиллар 1. иклим, ёруглик, харорат, намлик, шамол, босим 2. …
4
рнинг узаро таъсири озик занжири оркали содир булади. усимлик ва унинг мевасини хайвонлар еганда усимлик копламига катта таъсир килади. бундан ташкари хайвонлар усимликларга хам бевосита хам тупрок оркали бевосита таъсир этиши мумкин. микробиоген омиллар бактерия, вирусларининг тупрок ва организмларга таъсири. 3. антропоген омиллар: деб одамлар фаолиятининг табиатга таъсирига айтилади. натижада рельеф узгаради, ер юзининг кимёвий таркиби, атмосфера узгаради, айрим табиий биогеоценозлар йукотилади. секин-аста сунъий агробиоценозлар ташкил килинади, янги тур ва навлар келтирилиб чикарилади, боткокликларнинг куритилиши, курик ва буз ерларнинг узгартирилиши ва хокозо. олимларнинг энг асосий хусусиятларидан бири, улар чегараловчи сифатида таъсир килиб, организмларнинг шу шароитда яшаши мумкин эмаслигини курсатади. бундан ташкари омиллар анатомик ва морфологик томонидан организмларнинг узгаришига хам олиб келади. масалан: кургокчилик шароитига усимликлар ёзда баргларини тукиши, ксероморф тузилиши, илдизларининг чукур кетиши билан мослашади. а). экологик омиллар тирик организмларга куйидагича таъсир килиши мумкин. баъзи бир турларни территориядан чикариб юбориш (иклим ва физик кимёвий шароит тугри келмайди), яъни турларнинг географик …
5
и. омилларнинг энг яхши таъсир килиш кучи - омилнинг экологик оптимум зонаси дейилади. критик нукталар орасидаги чидамлилик даражаси организмларнинг мухит омилларига нисбатан экологик валентлиги дейилади б). чегараловчи омиллар: организмларнинг чидамлилик даражасига якинлашган ва оз микдорда шу даражадан утган омилларга чегараловчи омиллар дейилади. агар яшаш шароитини ташкил киладиган омиллардан бирортаси етишмаса, унда у йуколган омиллар таъсирини чегаралаб куяди, хамда организмга булган мухит таъсирининг охирги натижаларини аниклаб беради, чегараловчи омилга таъсир килиш йули билангина бу натижани узгартириш мумкин. бу «чегараловчи омил» конуни агрохимик ю.либих томонидан 1840 йилда айтилган тупрокда бирор - бир зарур булган кимёвий элемент етишмаса, хар кандай угит кайсини таркибида бошка элементлари бир булган, усимликка таъсир килмайди, факатгина «энг паст даражада ионларнинг кушилиши натижасидагина юкори хосил олиш мумкин. чегараловчи омиллар турнинг географик таркалишини аниклайди. масалан: турнинг шимол томонга караб таркалишини иссиклик етишмаслиги, адир ва чул районларига эса намлик етишмаслигини билдиради.

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"мухит ва экологик омиллар." haqida

1407322442_57829.doc мухит ва экологик омиллар. режа: 1. мухит хақида тушунча. 2. организмлар мослашуви. 3. экологик омиллар. 4. экологик омилларни тирик организмга таъсир этиш қонуниятлари. биз мухит деганда — организмларни ураб турган барча омиллар йигиндисини тушунамиз. мухит купинча элементлардан ташкил топган булиб, уларнинг айримлари организм учун зарур, айримлари бефарк, учинчи бирлари эса зарарли таъсир килади. организмни ураб турувчи ва у билан доимий муносабатда буладиган табиатнинг бир кисми хаёт мухити деб аталади. ер юзида организмлар 4 хаёт мухитини узлаштирганлар. булар сув, тупрок, хаво ва организмлар мухитидир. организмларнинг яшаши учун бир ёки бир нечта мухитлар зарурдир. хаёт мухитлари алохида яшаш мухитларига булинади. яшаш мухити - хаёт мухитининг географик ва экологи...

DOC format, 84,0 KB. "мухит ва экологик омиллар."ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: мухит ва экологик омиллар. DOC Bepul yuklash Telegram