урта осиё мамлакатларида ахоли жойлашуви муаммолари

DOC 118,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1350469640_15887.doc ўрта осиё мамлакатларида аҳоли жойлашуви муаммолари режа: 1. аҳоли зичлигининг асосий кўрсаткичлари. 2. ўзбекистон республикаси аҳолисининг ҳудудий таркиби. 3. қирғизистон ва тожикистон республикаларида аҳоли жойлашув хусусиятлари. 4. туркманистон аҳоли географияси. инсон фаолияти, унинг табиатга таъсири, ҳудуднинг иқтисодий ўзлаштирилганлиги даражаси кўп жиҳатдан аҳоли зичлигида ўз ифодасини топади.. ўрта осиё минтақасида ўртача аҳоли зичлиги ҳар 1 км2 майдонга тахминан 30 кишини ташкил этади. бироқ, бу «ўртача» кўрсаткич, холос, хақиқий, реал борлиқ эса анча бошқача ва мураккаброқ. гап шундаки, ўлканинг кўп қисмида (чўл ва тоғларда) аҳоли жуда сийрак жойлашган. бинобарин, бундай районларда аҳоли зичлиги паст. айни пайтда майдони жиҳатидан нисбатан кичик, аммо инсон таъсири натижасида қадимдан юқори даражада ўзлаштирилган маълум ва машҳур бўлган воҳа-водийларда аҳоли ўта тиғиз. ҳозирги пайтда ўзбекистон республикасида аҳоли зичлиги 1 км2 га 55 кишига етди (2000 й.). ҳудуднинг демографик юкламаси айниқса фарғона водийси, чирчиқ ва хоразм воҳаларида, яъни қадимдан суғориладиган деҳқончилик районларида жуда юқори. масалан, хоразм вилоятида зичлик …

илоятларида зичлик бироз юқори бўлса, иссиқкўлда ва норинда у жуда паст. 1-жадвал ўзбекистон республикаси аҳолисининг худудий таркиби (1.01.02., минг киши ҳисобида). вилоятлар жами аҳоли шундан: шаҳар аҳолиси,% зичлик, 1 кв.км. га киши шаҳар аҳолиси қишлоқ аҳолиси ўзбекистон республикаси 252105,8 9087,0 15048,6 37,6 53,7 қорақалпоғистон республикаси 1478,8 713,9 764,9 48,2 8,8 андижон вилояти 2151,7 642,6 1509,1 29,7 512,3 бухоро вилояти 1400,8 438,3 962,5 31,2 34,7 жиззах вилояти 937,7 291,2 64665 31,0 45,7 навоий вилояти 775,5 314,2 461,3 40,5 6,9 наманган вилояти 1890,7 711,4 1179,3 37,6 255,5 самарқанд вилояти 2627,3 720,7 1906,6 27,4 156,3 сирдарё вилояти 656,1 205,8 450,3 31,3 131,2 сурхандарё вилояти 1701.8 340.0 1361,8 19,9 89,6 тошкент вилояти 2326,9 945,4 1381,5 40,6 149,1 тошкент шаҳри 2142,7 2142,7 - 100,0 - қашқадарё вилояти 2119,6 542,7 1576,9 25,6 74,1 фарғона вилояти 26,27,3 766,6 1860,7 29,1 436,9 хоразм вилояти 1298,7 311,5 987,2 23,9 212,9 ҳудуди жиҳатидан энг катта, аммо аҳолиси бўйича энг кичик …

йнида республика умумий урбанизация даражаси пасайиб бормоқда-ки, бу ҳам бўлса қишлоқ аҳолисини шаҳарликларга нисбатан устувор ўсиши натижасида содир бўлмоқда. масалан, агар 70 йиллар ўртасида тожикистон аҳолисининг 39 фоизи шаҳарлардан истиқомат қилган бўлса, энди эса бу рақам атиги 30 фоиз атрофида. ўзбекистонда 1999 йил маълумотига кўра, 121 шаҳар ва 113 та шаҳар типидаги поселка мавжуд. уларнинг барчасида мамлакат аҳолисининг 37,6 фоизи яшайди. ушбу республикада ҳам охириги йилларда мазкур кўрсаткич аста-секин пасайиб бормоқда, чунки 80-йилларнинг иккинчи ярмида 41 фоиздан ортиқ аҳоли шаҳарликлар ҳисобланар эди. мамлакат миқёсида урбанизациянинг уумумий демографик даражаси нисбатан тошкент, навоий вилоятлари ҳамда қоақалпағистон республикасида юқори. шу билан бирга хоразм ва айниқса сурхандарё вилоятида у анча паст. умуман олганда, ўрта осиё давлатларига урбанизациянинг ўзига хос хусусияти, кўпроқ «шарқона» туси мос келади. бу ҳам бўлса минтақада кичик шаҳарларнинг кўплиги, шаҳар билан қишлоқ ўртасида фарқнинг камлиги, иқтисодиёт ва маданиятининг тарихан суғориш деҳқончилиги ҳамда савдо, ҳунармандчилик ва косибчилик билан боғлиқлигида ўз ифодасини топади. …

йлаб узлуксиз, занжирсимон жойлашган. шу боис ушбу водийда ўзига хос мегаполис вужудга келганки, уни шартли равишда фанўх деб аташ мумкин (бу қисқартма суз вилоятлар маъмурий марказларининг бош ҳарфларидан таркиб топган, яъни у фарғона, андижон, наманган, ўш, хўжанд демакдир). табиий ва демографик омиллар, сиёсий-тарихий воқеалар таъсирида ўрта осиёда ўзига хос хўжалик тизими шаклланган. одатда, қурғоқчилик минтақаларида хўжалик таркиби икки асосий қисмдан иборат бўлади. бу ҳам бўлса обикор деҳқончилик ва тоғ-кон саноатидир. уларнинг асосида қайта ишлаш саноати, яъни озиқ-овқат, енгил, қурилиш, кимё ва металлургия, ёқилғи-энергетика мажмуалари ва бошқалар ривожланади. аммо, ўрта осиё мамлакатларида турли сабабларга кўра хўжаликнинг мураккаб ва мукаммал мажмуаалари вужудга келмаган. унинг устига собиқ иттифоқ давридаги меҳнат тақсимотига мувофиқ ушбу регион битта объект ёки ҳудудий иқтисодий бирлик сифатида қаралган. натижада, республикаларда кўпроқ бир-бирларга ўхшаш, асосан хом ашё йўналишидаги хўжалик таркиби вужудга келган эди. шу боис ҳозирги кунда бу давлатлар ўзларининг яқин, ён қўшинларидан бир-бирларига берадиган ёки оладиган маҳсулотлар тури жуда …

ининг марказий осиё сиёсий-географик минтақасининг қоқ марказида жойлашганлиги, унинг шимоли-ғарбдан жануби-шарққа томон узоқ масофада чўзилганлиги, 5 та мустақил давлатлар билан чегарадошлиги (қозоғистон, туркманистон, тожикистон, қирғизистон ва афғонистон) мамлакат ривожланишидаги муҳим географик омил ҳисобланади. шунинг учун ўзбекистонда ички ва ташқи транспорт тизимини ривожлантириш, уни жаҳон бозорига чиқиш учун қулай, арзон ва ҳавфсиз йўлларни яратиш катта аҳамиятга эга. айни пайтда бу мамлакатнинг сиёсий-географик мавқеини яхшилашга олиб олиб келади. туркманистон республикасининг ривожланишида унинг қатор омил имкониятлари қулай шароит яратади. бу борада энг аввало унинг табиий газ ва нефт конларига бойлиги, пахта ва қимматбаҳо қоракўл қўйлари, гилам ва машҳур аҳалтеки отларини таъкидламоқ зарур. қолаверса, мамлакатнинг геосиёсий ўрни ҳам нисбатан қулай-у бевосита халқаро аҳамиятга эга бўлган каспий денгизига чиқади (ва у орқали эрон, озарбойжон, россия федерацияси, қозоғистон билан алоқа қила олади); катта масофада эрон давлати билан чегарадош. яқинда қурилган серахс-машҳад темир йўли эса бу имкониятни янада кенгайтиради, у фақатгина туркманистон учунгина эмас, балки бошқа марказий …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "урта осиё мамлакатларида ахоли жойлашуви муаммолари"

1350469640_15887.doc ўрта осиё мамлакатларида аҳоли жойлашуви муаммолари режа: 1. аҳоли зичлигининг асосий кўрсаткичлари. 2. ўзбекистон республикаси аҳолисининг ҳудудий таркиби. 3. қирғизистон ва тожикистон республикаларида аҳоли жойлашув хусусиятлари. 4. туркманистон аҳоли географияси. инсон фаолияти, унинг табиатга таъсири, ҳудуднинг иқтисодий ўзлаштирилганлиги даражаси кўп жиҳатдан аҳоли зичлигида ўз ифодасини топади.. ўрта осиё минтақасида ўртача аҳоли зичлиги ҳар 1 км2 майдонга тахминан 30 кишини ташкил этади. бироқ, бу «ўртача» кўрсаткич, холос, хақиқий, реал борлиқ эса анча бошқача ва мураккаброқ. гап шундаки, ўлканинг кўп қисмида (чўл ва тоғларда) аҳоли жуда сийрак жойлашган. бинобарин, бундай районларда аҳоли зичлиги паст. айни пайтда майдони жиҳатидан нисбатан кичик, аммо инсон т...

Формат DOC, 118,0 КБ. Чтобы скачать "урта осиё мамлакатларида ахоли жойлашуви муаммолари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: урта осиё мамлакатларида ахоли … DOC Бесплатная загрузка Telegram